Όταν οι κυβερνήσεις συγκαλύπτουν…

Ιταλικό εμπάργκο στα γαλλικά κρέατα. Ένας Ιταλός αγρότης επιδεικνύει μια μπριζόλα που «σταμάτησε» σε έλεγχο που έγινε χθες στα γαλλοϊταλικά σύνορα

«ΣΤΟ παρελθόν, μια κυβέρνηση γνώριζε ότι αν κάτι πήγαινε στραβά είχε στη
διάθεσή της τουλάχιστον έξι ημέρες για να το διαχειριστεί εν κρυπτώ, πριν αυτό
διαρρεύσει τελικά μέσω του Τύπου στην κοινή γνώμη. Σήμερα το ίδιο διάστημα
έχει μειωθεί σε έξι ώρες». Η παρατήρηση αυτή ενός Αμερικανού πολιτικού
επιστήμονα κατέστη επίκαιρη τις τελευταίες ημέρες. Αφορμή, ο εφιάλτης των
τρελών αγελάδων που σκιάζει την Ευρώπη και, βεβαίως, την Ελλάδα. Η κρίση
αποδεικνύει ότι, στην εποχή της πληροφορίας, η συγκάλυψη είναι σχεδόν αδύνατη.

Η λέξη «συγκάλυψη» είναι κρίσιμη, γιατί οι τρελές αγελάδες είναι παλιά
ιστορία. Στη Βρετανία, ο επιστημονικός εντοπισμός των πρώτων κρουσμάτων σε
βοοειδή χρονολογείται από το 1986! Παρ’ όλα αυτά, αλληλοδιάδοχες συντηρητικές
κυβερνήσεις με πρωθυπουργούς αρχικά την κυρία (νυν βαρόνη) Μάργκαρετ Θάτσερ
και εν συνεχεία τον κ. Τζων Μέητζορ παραπλάνησαν την κοινή γνώμη όχι ως προς
τα πραγματικά περιστατικά, αλλά ως προς τους κινδύνους που διέτρεχαν οι
καταναλωτές. Αυτό ήταν το συμπέρασμα της έρευνας ανεξάρτητης επιτροπής που
δόθηκε στη δημοσιότητα περί τα τέλη Οκτωβρίου στο Λονδίνο. Επί μία δεκαετία η
πολιτική των βρετανικών κυβερνήσεων υπήρξε επιτυχής. Το 1996, όταν το θέμα
ήρθε για πρώτη φορά στη δημοσιότητα, οι κατηγορίες για κρούσματα σε ανθρώπους
χρεώθηκαν στους δόλιους Ευρωπαίους που ήθελαν να εξουδετερώσουν τον
ανταγωνισμό των Βρετανών κτηνοτρόφων. Το απίστευτο αποτέλεσμα είναι ότι τα
βρετανικά σούπερ μάρκετ έκαναν τότε εκπτώσεις στο μοσχαρίσιο κρέας και το
κοινό έσπευσε να αδειάσει τα ράφια σε μια σπάνια εκδήλωση διατροφικού
εθνικισμού (με ανυπολόγιστες προς το παρόν συνέπειες σε θύματα).

Πέντε χρόνια αργότερα, Βρετανοί και (λοιποί) Ευρωπαίοι κτηνοτρόφοι βράζουν στο
ίδιο καζάνι, ενώ οι τρελές αγελάδες βρέθηκαν ως πικρό πιάτο στο τραπέζι της
Ε.Ε. Το ενδιαφέρον είναι ότι το ζήτημα, πέρα από τις άλλες διαστάσεις του,
έχει ως κύριο χαρακτηριστικό την κρίση εμπιστοσύνης της κοινής γνώμης προς τις
κυβερνήσεις. Κρίνοντας από τα δημοσιεύματα στον διεθνή Τύπο, το έλλειμμα
αξιοπιστίας υφίσταται και στις δύο πλευρές της Μάγχης και εικονογραφείται από
τα άδεια πλέον σούπερ μάρκετ.

Η αιτία έχει να κάνει με τις νέες πραγματικότητες της κοινωνίας της
πληροφορίας. Στην εποχή των ειδησεογραφικών καναλιών συνεχούς ροής και του
κυβερνοχώρου, οι πολίτες έχουν πολλαπλάσιες πηγές πληροφόρησης. Στο Διαδίκτυο
οι κυβερνητικές ανακοινώσεις συνυπάρχουν (όταν δεν εξισώνονται) με τις
καταγγελίες των καταναλωτικών οργανώσεων, ενώ ο καθένας μπορεί να ελέγξει τα
πορίσματα των επιστημόνων. Συγχρόνως, ο πολλαπλασιασμός των μέσων ενημέρωσης
έχει αυξήσει κατακόρυφα τον ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα επιθετικότερη
ειδησεογραφική κάλυψη. Ξάφνου έγκυρα έντυπα δίνουν μάχες με συνδρομητικούς
τηλεοπτικούς σταθμούς ή νεανικές ιστοσελίδες. Ο δημοσιογράφος του 2000 είναι
πολύ λιγότερο διατεθειμένος να αποδεχθεί ­ πόσο μάλλον να περάσει ­ τη
«γραμμή» με αντάλλαγμα την πρόσβασή του στις δερμάτινες πολυθρόνες των
κυβερνητικών γραφείων: αν μη τι άλλο, είναι και θέμα επαγγελματικής επιβίωσης.

Στον σημερινό 24ωρο κύκλο ειδήσεων, η συγκάλυψη είναι δυσχερής. Μπορεί το 1986
ή το 1996 η ιστορία των τρελών αγελάδων να κουκουλώθηκε, το 2000 όμως το θέμα
πήρε διαστάσεις. Η αδυναμία συγκάλυψης είναι διεθνής ­ και δεν αφορά μόνον τα
βοοειδή. Ουδέν κρυπτόν υπό το (ηλεκτρονικόν) φως της κοινωνίας της
πληροφορίας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν το λεκιασμένο φόρεμα της Μόνικα
Λιουίνσκι, στη Γαλλία τα σκάνδαλα του Σιράκ, στη Βρετανία το μνημόνιο του Τόνι
Μπλερ που ζητούσε από τους υπουργούς του «μερικές πρωτοβουλίες που να
τραβήξουν το μάτι» του πολίτη. Πέρασε η εποχή που η Μέριλιν Μονρόε
επισκεπτόταν στον Λευκό Οίκο τον Τζων Κέννεντυ και ο Φρανσουά Μιτεράν είχε και
την «άλλη» του κόρη, χωρίς αυτό να το πληροφορείται η κοινή γνώμη στην Αμερική
ή τη Γαλλία. Στο ερώτημα αν κάτι μπορεί να «κρατηθεί» έξι μέρες ή έξι ώρες,
ένας υπουργός της ελληνικής κυβέρνησης με εμπειρία στην επικοινωνία σηκώνει
τους ώμους: «Το θέμα είναι ότι τίποτε δεν μπορεί πλέον να κρατηθεί». Ακόμη και
σε θέματα εθνικής ασφάλειας, όπως η κρίση στα Ίμια το 1996 ή η υπόθεση Οτζαλάν
το 1999, η κυβέρνηση Σημίτη είδε κρίσιμες λεπτομέρειες να δημοσιεύονται στον
Τύπο ή να εκφωνούνται στην τηλεόραση. Άλλωστε, οι δημοσιογράφοι δεν
περιορίζουν πλέον τους συνομιλητές τους στους υπουργούς ή τους γενικούς
γραμματείς, αλλά δίνουν φωνή στους απλούς ανθρώπους, όπως ο πατέρας ενός
νεαρού θύματος της νόσου Κρόϊτσφελντ-Γιάκομπ που βρήκε επιτέλους τη δικαίωσή
του. Στο παγκόσμιο ηλεκτρονικό χωριό (όπως και στα παραδοσιακά χωριά), ο λόγος
του καθενός μπορεί να ακουστεί. Εξ ου και η νέα συνταγή πολιτικής επικοινωνίας
είναι: «Πείτε το να τελειώνουμε, ώστε πέρα από το σφάλμα να μη φορτωθούμε και
την κατηγορία του ψεύδους». Άλλωστε, οι καιροί αλλάζουν. Πριν από πέντε
χρόνια, ως πρωθυπουργός, ο Τζων Μέητζορ δεν ήθελε να ακούσει τίποτε για τρελές
αγελάδες. Προσφάτως δήλωσε στη Βουλή των Κοινοτήτων πως «όλοι πρέπει να
αποδεχθούμε τις ευθύνες και τα λάθη μας».