Η Νίκαια δεν θα είναι γιορτή

1. Πού βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις στη Διακυβερνητική Διάσκεψη;

α) Ο σήμερα ισχύων και σχετικά δοκιμασμένος συσχετισμός της αξίας της ψήφου
(στάθμιση ψήφων με βάση το πληθυσμιακό κριτήριο) μεταξύ μικρών και μεγάλων
χωρών στο Συμβούλιο δεν συζητείται στη βάση κάποιας θεσμικής λογικής αλλά στη
βάση των νέων συμφερόντων των μεγάλων χωρών που θέλουν τη διασφάλιση μιας
αυξημένης επιρροής τους μετά τη διεύρυνση. Εδώ πρέπει πάση θυσία να αποφύγουμε
λύση, που δυστυχώς συζητείται και επιτρέπει απόφαση του Συμβουλίου που θα
στηρίζεται στην πλειοψηφία των πληθυσμών αλλά όχι στην πλειοψηφία των κρατών.
Αυτό θα σήμαινε εγκατάλειψη της αρχής της διπλής νομιμοποιητικής υπόστασης της
Ευρωπαϊκής Ένωσης τόσο ως ένωσης λαών όσο και ως ένωσης κρατών.

β) Αλλά και η μετάβαση από την ομοφωνία (veto) στην ειδική (αυξημένη)
πλειοψηφία στη διαδικασία λήψης απόφασης στο Συμβούλιο (εκτός των καταστατικής
σημασίας θεμάτων), ώστε μια Ευρώπη των 26 ή 27 να μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις
σε κρίσιμα θέματα, προχωρεί ελάχιστα και, μάλιστα, χωρίς παντού όπου
θεσπίζεται η εγκατάλειψη της ομοφωνίας να γίνεται δεκτή η δημοκρατικά
αυτονόητη, δηλαδή νομιμοποιητικά αναγκαία, «συναπόφαση» του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου.

γ) Υπάρχει ακόμα διαφωνία ως προς τη νέα διάρθρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
(ένας επίτροπος ανά κράτος ή ανώτατος αριθμός επιτρόπων, π.χ. 21, με ισότιμη
εναλλαγή συμμετοχής των κρατών στην Επιτροπή) και αναζητείται συμβιβαστική
λύση.

δ) Η κατανομή των 700, στο μέλλον, εδρών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μεταξύ
των ­ κάποτε ίσως 26 ή 27 ­ κρατών-μελών χωρίζει σκληρά μικρούς και μεγάλους.

ε) Ο Χάρτης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (η ποιότητά του είναι αμφιλεγόμενη):
«πέρασε» στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής στο Μπίαριτς, δεν φαίνεται όμως να μπορεί
να αποκτήσει στη Νίκαια νομική δεσμευτικότητα.

2. Ένας θεσμός, για τον οποίο συμφωνούν όλοι, είναι η «ενισχυμένη
συνεργασία» (κοινώς: το υπό όρους επιτρεπτό της «Ευρώπης των πολλών
ταχυτήτων»). Και αν μεν ο θεσμός λειτουργήσει με όλες τις αναγκαίες θεσμικές
εγγυήσεις και χρήσιμος και απαραίτητος μπορεί να αναδειχθεί. Αν όμως δεν
προσεχθεί η νομική του διαμόρφωση μπορεί να οδηγήσει σε ομάδες των ισχυρών
(όπου η Ελλάδα μπορεί αλλά δεν είναι βέβαιο ότι θα μετέχει πάντοτε) και τελικά
ίσως στην αποσύνθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα:

α) Η απόφαση για τη χρήση του θεσμού αυτού κατά τις ισχύουσες συνθήκες μπορεί,
με απόφαση του Συμβουλίου, να παραπεμφθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (Συμβούλιο
Κορυφής) όπου απαιτείται ομοφωνία. Τώρα συμφωνούν όλοι ότι πρέπει να
καταργηθεί η διαδικασία που οδηγεί στην αρχή της ομοφωνίας για να
διευκολυνθούν στο μέλλον οι ενισχυμένες συνεργασίες. Είναι προφανές, αλλά
αποσιωπούμενο, ότι η συμφωνία όλων αλλά και η «πρεμούρα» να ολοκληρωθεί στη
Νίκαια η σχετική ρύθμιση, οφείλεται στις ανησυχίες για την αδυναμία που θα
έχουν τα νέα μέλη να παρακολουθούν την «ταχύτητα» των παλιών.

β) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (πρώτη μαζί του η Ελλάδα αλλά και τελικά η
πλειοψηφία των χωρών) ζητάει, έναντι της κατάργησης της διαδικασίας που οδηγεί
στην ανάγκη της ομοφωνίας, να απαιτείται και η δική του σύμφωνη γνώμη για την
εκκίνηση της σχετικής διαδικασίας.

γ) Αλλά και πιο γενικά: το να επιτρέπεται μόνο σε μια ομάδα χωρών να ασκούν
ορισμένες πολιτικές που εκείνες μόνο είτε μπορούν είτε θέλουν, αλλά με τον
προϋπολογισμό, το όνομα και το κύρος όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι θεσμικό
διάβημα εξαιρετικά βαρυσήμαντο και όχι ακίνδυνο, όσο κι αν μπορεί να αποβεί
θετικό και εποικοδομητικό. Και πάντως, ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι αν
και ποιος αύριο θα κινδυνεύσει να «μείνει απ’ έξω». Γι’ αυτό και η, εύλογα,
θετική τοποθέτηση απέναντι στον θεσμό της ενισχυμένης συνεργασίας, για να μη
χαρακτηριστεί, επιεικώς, ως επιπολαιότητα, πρέπει να συνδυάζεται με την
επίμονη μέριμνα, ώστε ο θεσμός αυτός να περιλαμβάνει ασφαλιστικές δικλίδες,
αλλά και η κατάργηση της διαδικασίας που μπορεί να οδηγήσει στην εφαρμογή της
αρχής της ομοφωνίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, για την αρχική απόφαση περί του
επιτρεπτού, να αντισταθμιστεί με τη θέσπιση της ανάγκης σύμφωνης γνώμης του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

3. Η εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως βγαίνει από τη Διακυβερνητική
Διάσκεψη του 2000 είναι η φτώχεια της σε οράματα. Η ηγεσία της σημερινής
Ευρώπης είτε δεν έχει οραματιστές είτε έχει αλλά οι άλλοι τους ζητούν
«σώφρονα» σιωπή. Σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση όμως, χωρίς όραμα, άδικα αναζητούνται
θεσμοί με συνοχή. Αυτή η Διακυβερνητική δεν λειτουργεί πολιτικά αλλά ως
διαδικασία διοικητικής διεκπεραίωσης γραφειοκρατικών ζητημάτων. Λες και
διαπραγματευόμαστε την αναδιοργάνωση μιας τράπεζας ή μιας επιχείρησης. Μάλλον,
όμως, και τα καθαρά νομικοτεχνικά της αποτελέσματα θα είναι φτωχά.

4. Με ανησυχεί επίσης ο διαφαινόμενος ώς σήμερα κίνδυνος αύξησης του,
ήδη υφιστάμενου, δημοκρατικού ελλείμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενδεικτικά
αναφέρω τις σοβαρές επιφυλάξεις απέναντι στη νομική δεσμευτικότητα του «Χάρτη
των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων» αλλά και το ότι στις νομοθετικές πράξεις, όπου
γίνεται δεκτή η μετάβαση από την ομοφωνία (veto) στην ειδική πλειοψηφία στο
Συμβούλιο, δεν θεωρείται αυτονόητο δημοκρατικό επακόλουθο η πρόβλεψη της
«Συναπόφασης» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

5. Τελικά δηλαδή η λέξη που αρμόζει στην εξέλιξη της Διακυβερνητικής
Διάσκεψης του 2000 είναι η λέξη «μιζέρια». Το πλοίο που λέγεται «Ευρωπαϊκή
Ένωση» δεν μοιάζει να έχει ορατή κατεύθυνση ιστορικής πλεύσης. Έτσι κερδίζουν
έδαφος μόνο οι πραγματικοί αντιευρωπαϊστές. Κάκιστη εξέλιξη, γιατί η Ευρωπαϊκή
Ένωση και επιδεκτική οράματος αλλά και ιστορικά αναγκαία είναι.

6. Οι επιβάτες του πλοίου που λέγεται «Ευρωπαϊκή Ένωση» αρχίζουν και
ψιθυρίζουν το ερώτημα: «Γιατί επιβιβαστήκαμε;». Αυτό εκφράστηκε και με την
τεράστια αποχή στις ευρωεκλογές. Στο ερώτημα αυτό, εγώ απαντώ: «Καλά κάνατε,
μείνετε μέσα, μη χάνετε την πίστη σας στην ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η
παρακμή στην ιστορία του κόσμου υπήρξε πάντοτε μεταβατική περίοδος».

Ο Δημ. Θ. Τσάτσος είναι εκπρόσωπος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη
Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2000.