Το τέλος μιας σχέσης

Τα χαμόγελα στα πρόσωπα των κ.κ. Χριστοδουλάκη και Βερελή ανήκουν μάλλον στο παρελθόν

ΠΩΣ τελειώνει μια πολιτική φιλία; Η στενή σχέση των κ.κ. Τόνι Μπλερ και
Γκόρντον Μπράουν, αστέρων του βρετανικού Εργατικού Κόμματος, έληξε στο
δημοφιλές εστιατόριο «Granita», στο Ίζλινγκτον του Λονδίνου, όταν ο πρώτος
πληροφόρησε τον δεύτερο ότι θα διεκδικήσει την ηγεσία, ζητώντας του ουσιαστικά
να παραμερίσει. Ο Μπράουν απεδέχθη το αίτημα, οι σερβιτόροι έδειχναν μετά το
μοιραίο τραπέζι στους θαμώνες και οι άλλοτε «σύντροφοι», νυν πρωθυπουργός και
υπουργός Οικονομικών, έγιναν (σιωπηρά) ανταγωνιστές. Η σχέση του Τζωρτζ
Στεφανόπουλου με τον Μπιλ Κλίντον έληξε όταν ο πρώτος εξέδωσε βιβλίο,
βγάζοντας στη φόρα τα άπλυτα του Λευκού Οίκου. Ο «κόκκινος» Όσκαρ Λαφονταίν
φιλοδώρησε τον «φωτογενή» Γκέρχαρντ Σρέντερ με μια ηχηρή παραίτηση και
κλείστηκε σπίτι του για το Σαββατοκύριακο.

Ο φιλικός σύνδεσμος ανάμεσα στον υπουργό Μεταφορών Χρ. Βερελή και τον υπουργό
Ανάπτυξης κ. Ν. Χριστοδουλάκη έχει προσωπικά και πολιτικά γνωρίσματα. Ως
υφυπουργούς στην κυβέρνηση Σημίτη των ετών 1996-2000 τους συναντούσε κανείς
τακτικά στο ατμοσφαιρικό γραφείο (ξύλινες επενδύσεις στους τοίχους, κόκκινα
χαλιά) που διατηρούσε ο κ. Γ. Πασχαλίδης ως υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ στη
Βουλή, ή στον διάδρομο έξω από το γραφείο του γενικού γραμματέα του Υπουργικού
Συμβουλίου κ. Σ. Κοσμίδη. Ο ένας μπορεί να ήταν γερμανοτραφής και ο άλλος
αγγλοτραφής, ο ένας πιο κοντά στον επιχειρηματικό χώρο και ο άλλος
προερχόμενος από τον ακαδημαϊκό κόσμο, ωστόσο το στυλ τους έμοιαζε. Η ίδια
πολιτισμένη εκφορά λόγου, το ίδιο «ξηρό» χιούμορ διανοουμένων, οι ίδιες παλ
γραβάτες συνδυασμένες με σκουρόχρωμα κοστούμια ­ συνήθως μπλε για τον κ.
Χριστοδουλάκη και μαύρο για τον κ. Βερελή ­ η ίδια, αδιαπέραστη ως προς τις
προθέσεις, νηφάλια αίσθηση αυτοπεποίθησης, η ίδια ροπή προς στοχαστικά
μεσημεριανά γεύματα στο GB corner ή στην Brasserie επί της οδού
Βαλαωρίτου.

Την εποχή εκείνη ελέγετο στερεότυπα ότι οι κ.κ. Χριστοδουλάκης και Βερελής
συγκαταλέγονταν σε «ό,τι καλύτερο διαθέτει η κυβέρνηση», αφού η κλίση προς την
πολιτική συνδυαζόταν με ακαδημαϊκές περγαμηνές και τεχνοκρατική επάρκεια,
χάρισμα σπάνιο στην εγχώρια δημόσια ζωή. Την επομένη των εκλογών της 9ης
Απριλίου ουδείς εξεπλάγη όταν βρέθηκαν ο ένας στο υπουργείο Ανάπτυξης και ο
άλλος στο υπουργείο Μεταφορών, θέσεις-κλειδιά για την εφαρμογή των
κυβερνητικών προτεραιοτήτων κατά τη νέα τετραετία.

Μια «cool» σύγκρουση…

Επτά μήνες αργότερα, δεν υπάρχει κυβερνητικό στέλεχος που να διαθέτει εικόνα
της κατάστασης και να ισχυρίζεται ότι οι σχέσεις Χριστοδουλάκη-Βερελή είναι
όπως παλιά. Αφορμή η διαφορά απόψεων μεταξύ τους για τη συμμετοχή της ΔΕΗ στον
διαγωνισμό για τις άδειες σταθερής ασύρματης τηλεφωνίας. Βεβαίως, πρόκειται
για μια «cool σύγκρουση», με εγκεφαλικό χαρακτήρα, σύμφωνα με το προφίλ
αμφοτέρων των αντιμαχομένων ­ μια διαμάχη χωρίς «πολιτικές κορόνες» και
προσωπικές αιχμές. Οι τοποθετήσεις Χριστοδουλάκη και Βερελή είναι εν πολλοίς
γνωστές, ενώ στο ζήτημα ενεπλάκησαν η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και
Ταχυδρομείων και η Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Ο υπουργός Μεταφορών θεωρούσε ότι το να διεκδικήσει το Δημόσιο δύο άδειες μέσω
του ΟΤΕ και της ΔΕΗ καταστρατηγούσε ακριβώς αυτό που απαγορεύεται να κάνει
ένας ιδιώτης ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία ολιγοπωλίων. «Δεν επιτρέπεται σε
κανέναν ιδιοκτήτη να λάβει μέρος στη δημοπρασία σε δύο ή περισσότερες
κοινοπραξίες με ποσοστό άνω του 15%», είπε ο κ. Βερελής στη Βουλή,
προσθέτοντας: «Το ίδιο ισχύει και για το Δημόσιο». Στο υπουργείο Ανάπτυξης,
όμως, επέμεναν ότι η σχέση του Δημοσίου με τις ΔΕΚΟ δεν είναι αυτή που έχει
ένας ιδιώτης μέτοχος με μια εταιρεία. Το Δημόσιο, λέγεται, δεν λειτουργεί όπως
ένας ιδιοκτήτης που βλέπει όλες τις επιχειρήσεις του με γνώμονα έναν κοινό
σκοπό, δηλαδή τη μεγιστοποίηση των κερδών του. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, οι
ΔΕΚΟ δεν ανήκουν σε ένα πρόσωπο, φυσικό ή νομικό, που να εμπλέκεται διαρκώς
στη διαχείρισή τους, αλλά εποπτεύονται από διαφορετικά υπουργεία,
δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς κλάδους και έχουν ως στόχο τη δημόσια
ωφέλεια. Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, η εξομοίωση ΟΤΕ και ΔΕΗ, με αφηρημένη
αναγωγή στο ιδιοκτησιακό τους καθεστώς, και η ισοπεδωτική παρουσίασή τους ως
«Δημόσιο», τείνει να διαστρεβλώσει την ουσία του προβλήματος. ΟΤΕ και ΔΕΗ
διαφέρουν όσο και δύο ιδιωτικές εταιρείες, άρα νομιμοποιούνται να εισέλθουν
ξεχωριστά σε μια απελευθερωμένη αγορά τηλεπικοινωνιών. Εξ ου και είναι
δεδομένη η αποφασιστικότητα του υπουργού Ανάπτυξης να συμμετάσχει η ΔΕΗ, με
τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στο νέο τοπίο των τηλεπικοινωνιών, πολιτική που
συνάδει και με τη διεθνή πρακτική (με εξαίρεση τη Γαλλία).

Ανεξαρτήτως νομικής επιχειρηματολογίας (το υπουργείο Μεταφορών επικαλείται
απόφαση της Ε.Ε. του 1997) στα κυβερνητικά γραφεία αναγνωρίζουν ότι πρόκειται
για πολιτική διαφορά ουσίας. Οι απόψεις των δύο υπουργών αντανακλούν
διαφορετικές αντιλήψεις για το τι σημαίνει απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών,
ποιος μπορεί να συμμετέχει, πώς ορίζεται ο ανταγωνισμός και πώς προσδιορίζεται
το δημόσιο συμφέρον ­ αφού στόχος του «ανοίγματος των αγορών» δεν είναι να
ωφεληθούν οι επιχειρηματίες που θα εισέλθουν, αλλά οι Έλληνες καταναλωτές. Δεν
πρόκειται, όπως λέγεται, «για μια μονομαχία στα μαρμαρένια αλώνια της
Αριστεράς» με ξεθωριασμένες ιδεολογικές σημαίες, ή για μια συμβολική διαμάχη
από το παρελθόν όπως το θέμα των ταυτοτήτων, αλλά «για μια σύγκρουση που
έρχεται από το μέλλον». Όπως παραδέχεται υπουργός, που συνδέεται φιλικά με
αμφότερους τους αντιμαχομένους και είναι εμφανώς στενοχωρημένος από την όλη
κατάσταση, «το 1996 συμφωνήσαμε ότι ο εκσυγχρονισμός είναι αναγκαίος, στην
πορεία όμως καθίσταται σαφές ότι δεν έχουμε όλοι τις ίδιες αντιλήψεις για το
πώς θα πρέπει να συντελεσθεί αυτός». Η ειρωνεία της ιστορίας είναι, βεβαίως,
ότι τον Ιανουάριο του 1999, οι κ.κ. Βερελής και Χριστοδουλάκης συμμετείχαν,
μαζί με τον κ. Πασχαλίδη, σε συζήτηση στο αμφιθέατρο του ΥΠΕΞ για το «δεύτερο
κύμα του εκσυγχρονισμού».

Κερδισμένοι και χαμένοι

Πάντως, η υπόθεση έχει και στενότερη πολιτική διάσταση. Η έκβασή της
επισημαίνεται ότι θα επηρεάσει, βραχυπρόθεσμα τουλάχιστον, την αποτίμηση τόσο
του ΟΤΕ, όσο και της ΔΕΗ. Αν ο ΟΤΕ δραστηριοποιείται μόνος του στον κλάδο του,
η αξία του ως επιχείρηση είναι υψηλότερη από το αν έχει να ανταγωνιστεί τη ΔΕΗ
(ή και άλλες ΔΕΚΟ). Αντιστοίχως, αν η ΔΕΗ, αξιοποιώντας δίκτυα, υποδομές και
τεχνογνωσία, δραστηριοποιηθεί και στις τηλεπικοινωνίες, κλάδο με απροσμέτρητες
προοπτικές ανάπτυξης διεθνώς, τούτο θα επηρεάσει θετικά τη δική της αποτίμηση.
Εν όψει αναζήτησης στρατηγικού εταίρου και μετοχοποίησης αντιστοίχως, οι
εξελίξεις θα έχουν συνέπειες και για το πολιτικό εκτόπισμα των υπουργών που
ασκούν εποπτεία.

Τούτο δικαιώνει ως ενός σημείου όσους μιλούν για «παιχνίδι επιρροών και
συμβολισμών». Κατά τα λοιπά, το γεγονός ότι οι διαφωνούντες είναι, όπως
λέγεται, «πολιτικά παιδιά του Σημίτη», εξηγεί τη δυσφορία που αναφέρεται ότι
υπήρχε στο Μέγαρο Μαξίμου. Τις δύο τελευταίες εβδομάδες ο κ. Σημίτης δεν
απάντησε, πάντως, σε κατατεθειμένη σχετική επίκαιρη ερώτηση του βουλευτή της
Ν.Δ. κ. Γ. Βουλγαράκη. Εγκλωβισμένοι στο ίδιο (εκσυγχρονιστικό) στρατόπεδο
είναι και οι δύο ενδιαφερόμενοι υπουργοί. «Οι εσωκομματικές δυναμικές που θα
απελευθερώνονταν αν στο υπουργείο Ανάπτυξης ήταν η κυρία Βάσω Παπανδρέου ή ο
κ. Ευ. Βενιζέλος, θα ήταν εντελώς διαφορετικές», λέγεται χαρακτηριστικά. Ακόμη
χειρότερα: η διαμάχη δεν πρέπει να λάβει δυναμική «νικητή-ηττημένου», ώστε να
απομακρυνθεί η δυνατότητα μιας διευθέτησης όπου «να κερδίζουν όλοι». Ως μια
τέτοια λύση προτείνεται η συμμετοχή της ΔΕΗ με ποσοστό 15% σε κοινοπραξία που
θα διεκδικήσει άδεια – μερίδιο, το οποίο μπορεί στη συνέχεια να διευρυνθεί.
Πρόκειται για μια μεθόδευση που κερδίζει έδαφος μεταξύ κορυφαίων κυβερνητικών
στελεχών. Ούτως ή άλλως, στην κυβέρνηση αναγνωρίζουν ότι η εκκρεμότητα γύρω
από το όλο θέμα δεν μπορείνα παρατείνεται και βαίνει προς εξομάλυνση. Σύμφωνα
με πληροφορίες, το κλείσιμο του θέματος ζήτησε και ο πρωθυπουργός σε
προχθεσινή συνάντησή του στο γραφείο του στη Βουλή με τους ενδιαφερομένους και
τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας κ. Ι. Παπαντωνίου. Το εύλογο ερώτημα είναι αν
μια πιθανή διευθέτηση θα ανοίξει τον δρόμο της αποκατάστασης των σχέσεων
Βερελή-Χριστοδουλάκη.