«Χαλασμένο τηλέφωνο» με Λευκωσία

Η ημέρα ήταν θερμή και γαλανή χωρίς ελάχιστο ίχνος από την παραδοσιακή
γκρίζα ψύχρα του Νοεμβρίου. Εξερχόμενος από το Μέγαρο Μαξίμου, μετά τη
συνάντησή του με τον Πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη, ο κ. Σπ. Κυπριανού ρωτήθηκε,
μεταξύ των άλλων, από τους δημοσιογράφους για την ένταση που είχε δημιουργηθεί
όταν η πρόθεσή του να μιλήσει στη Βουλή δεν είχε γνωρίσει ανταπόκριση από
ελληνικής πλευράς. «Δεν το συζήτησα αυτό το θέμα σήμερα», είπε ο πρόεδρος της
κυπριακής Βουλής, μη δίνοντας αφορμή για σχόλια.

Γλαύκος Κληρίδης: Πάντα εξαιρείται από την αντίληψη της Αθήνας περί «δεινοσαύρων» της κυπριακής πολιτικής ζωής

Ομολογουμένως, η επίσημη ατμόσφαιρα των πρόσφατων αθηναϊκών συναντήσεων της
ελληνικής και της κυπριακής ηγεσίας συναγωνιζόταν τον ηλιόλουστο αττικό καιρό.
«Φιλική και εγκάρδια», χαρακτήρισε ο κ. Σημίτης τη συνάντησή του με τον
Πρόεδρο κ. Γλ. Κληρίδη, ο οποίος ανταπέδωσε «εκφράζοντας ευχαριστίες» προς την
ελληνική κυβέρνηση «για τη συμπαράστασή της». Το ενδιαφέρον είναι ότι οι
ανταλλαγές αυτές αβροφροσύνης εγγράφονται στο πλαίσιο μιας σχέσης που έχει
γνωρίσει αρκετές αναταράξεις τον τελευταίο καιρό. Άλλωστε, λίγες μόνον
εβδομάδες έχουν περάσει από τις επιθέσεις κατά του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών
Γ.Α. Παπανδρέου στον κυπριακό Τύπο, ενώ η ματαίωση της επιθυμίας του κ.
Κυπριανού να απευθυνθεί στο ελληνικό νομοθετικό σώμα μόνον ενθουσιασμό δεν
είχε προκαλέσει στη Λευκωσία. Σύμφωνα μάλιστα με μια ­ ανεπίσημη πάντως ­
εκδοχή, σε κατ’ ιδίαν συνάντηση στο Μαξίμου ο Πρωθυπουργός είπε στον κ.
Κυπριανού ότι γνωρίζει τις ενστάσεις του «για κάποιες πτυχές της πολιτικής μας
στο Κυπριακό», αλλά αυτός δεν είναι λόγος να υπάρχουν εντάσεις.

Διαφορές στη στρατηγική

Γιάννος Κρανιδιώτης: Η απώλειά του δημιούργησε δυσαναπλήρωτο κενό στις σχέσεις Αθήνας – Λευκωσίας

Η κάποια αστάθεια στη σχέση ­ ή, κατ’ άλλους, το «χαλασμένο τηλέφωνο» ­ Αθήνας
– Λευκωσίας έχει περισσότερους λόγους. Στην Αθήνα όλοι ομοφωνούν ότι το κενό
που άφησε ο Γιάννος Κρανιδιώτης είναι δυσαναπλήρωτο. Στη θέση του δεν έχει
αναδειχθεί ειδικός χειριστής της ελληνοκυπριακής σχέσης, ο οποίος, ανεξαρτήτως
του πολιτικού βάρους του εκλιπόντος, να μπορεί να κινηθεί με ανάλογη άνεση και
στις δύο πρωτεύουσες. Βεβαίως, ως αρίστη αναφέρεται η σχέση του Πρωθυπουργού
με τον Πρόεδρο Κληρίδη, τον οποίο η Αθήνα αντιλαμβάνεται ως «παράγοντα
ισορροπίας», ενώ «ανοιχτή γραμμή» έχει και ο κ. Γ.Α. Παπανδρέου με τον ομόλογό
του κ. Ι. Κασουλίδη. Απουσιάζει όμως από τις γραμμές της ελληνικής κυβέρνησης
το στέλεχος που θα προλάβει και θα διαχειριστεί παρεξηγήσεις, εντάσεις ή
κρίσεις ­ και, κυρίως, που θα είναι σε θέση να κατανοήσει τις ευαισθησίες της
Λευκωσίας, έχοντας συγχρόνως την εμπιστοσύνη του κυπριακού πολιτικού κόσμου.

Τούτο είναι κρίσιμο στην παρούσα φάση. Ο λόγος; Η στρατηγική στη διαμόρφωση
και υλοποίηση της οποίας συνέβαλλε τα μέγιστα ο Γ. Κρανιδιώτης, δηλαδή η
ένταξη του κυπριακού προβλήματος σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, έφθασε στο αποκορύφωμά
της τον Δεκέμβριο του 1999, στο Ελσίνκι. Αν η Αθήνα δίνει σαφώς έμφαση στην
προώθηση της ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε., στη Λευκωσία δεν είναι λίγοι
εκείνοι που αναρωτιούνται αν αυτό θέτει σε δεύτερη μοίρα την επίλυση του
λεγομένου «πολιτικού προβλήματος», το οποίο απορρέει από την τουρκική εισβολή
του 1974.

Δεινόσαυροι και βροντόσαυροι

Σημίτης – Κυπριανού: Η πρόθεση του προέδρου της κυπριακής Βουλής να μιλήσει στο ελληνικό Κοινοβούλιο δεν βρήκε ανταπόκριση από την ελληνική πλευρά

Διπλωματικές πηγές με εμπειρία στο Κυπριακό εκτιμούν ότι η δυσπιστία αυτή έχει
και ιστορικούς λόγους, αναφέροντας την απόσταση της Μεγαλονήσου από την Ελλάδα
και το παραδοσιακό αίσθημα ανασφάλειας απέναντι στην Τουρκία, προς τις
υποσχέσεις της οποίας δεν μπορεί να υπάρχει εμπιστοσύνη.

Σύμφωνα με μια τέτοια ανάγνωση, στην περίπτωση του Ελσίνκι, η Λευκωσία δεν
έδωσε αρχικά έμφαση στο κεκτημένο της ενταξιακής προοπτικής της Κύπρου στην
Ε.Ε., αλλά στο γεγονός ότι η Ελλάδα ήρε τις αντιρρήσεις της για την προσέγγιση
της Άγκυρας με την Ευρώπη, εκχωρώντας κάτι που εθεωρείτο διαπραγματευτικό
όπλο. Φυσικά, στην Αθήνα η οπτική γωνία είναι εντελώς αντίστροφη, καθώς το
ευρωπαϊκό πλαίσιο θεωρείται το μόνο νέο στοιχείο στην επί δεκαετίες «παγωμένη
παρτίδα» του Κυπριακού.

Στη Βασιλίσσης Σοφίας υπάρχει μάλιστα η εντύπωση ότι «οι Κύπριοι μάς αφήνουν
να πηγαίνουμε μπροστά και στα δύσκολα μας αδειάζουν».

Αθήνα και Λευκωσία δεν διαφοροποιούνται μόνον ως προς την εκτίμησή τους για
τις προτεραιότητες στο Κυπριακό, αλλά και στην αντίληψή τους για τα πολιτικά
πρόσωπα εκατέρωθεν. Η Αθήνα βλέπει «δεινόσαυρους, ενίοτε δε και βροντόσαυρους»
να μονοπωλούν επί δεκαετίες την πολιτική ζωή της Μεγαλονήσου, εγκλωβισμένοι σε
ιστορικές θέσεις σε ό,τι αφορά το Κυπριακό ­ κατάσταση από την οποία
εξαιρείται στερεότυπα ο Πρόεδρος Κληρίδης. Αντιστοίχως, η Λευκωσία βλέπει με
κάποια δυσπιστία το «σύστημα Σημίτη» στην εξωτερική πολιτική. Τούτο δεν είναι
εντελώς τυχαίο. Στο Μέγαρο Μαξίμου παραδέχονται ότι ο κ. Σημίτης είχε μάλλον
«αργό ξεκίνημα» στην Κύπρο.

Αρχές του 1996, την εποχή της εκλογής του στην πρωθυπουργία, ο κ. Σημίτης
ερχόταν σαφώς πίσω από τον κ. Γερ. Αρσένη στις προτιμήσεις του κυπριακού
πολιτικού κόσμου. Ο τότε υπουργός Άμυνας είχε κερδίσει έδαφος χάρη στην
προώθηση του ενιαίου αμυντικού χώρου. Αντιθέτως, ο κ. Σημίτης, όταν
επισκέφθηκε την Κύπρο το καλοκαίρι του 1995 ως υπουργός Βιομηχανίας, είχε
μιλήσει μετ’ εμφάσεως και για ενιαίο οικονομικό χώρο, υιοθετώντας από τότε τη
γραμμή της προσέγγισης της Κύπρου με την Ε.Ε.

Η εικόνα αυτή άλλαξε σταδιακά. Ορόσημο η μετάβαση του Έλληνα Πρωθυπουργού στην
Κύπρο τον Αύγουστο του 1996, μεσούσης της εκρηκτικής ατμόσφαιρας που είχαν
προκαλέσει οι δολοφονίες τών Σολωμού και Ισαάκ. Ο κ. Σημίτης συμμετείχε στο
Εθνικό Συμβούλιο και ένας εκ των παρευρισκομένων επισημαίνει ότι «ενώ η,
καθισμένη γύρω από το τραπέζι, ιστορική πολιτική ηγεσία της Κύπρου ήταν
“κουμπωμένη” αρχικά απέναντί του, στο τέλος η μεταστροφή ήταν εμφανής στα
πρόσωπά τους». Μετά τις νικηφόρες εκλογές του 1996, το πρώτο επίσημο
πρωθυπουργικό ταξίδι του κ. Σημίτη ήταν στην Κύπρο ­ ακριβώς όπως είχε κάνει
και ο Α.Γ. Παπανδρέου με την εκλογική νίκη του 1981.

Το Κυπριακό δεν ρίχνει κυβερνήσεις

Αν όμως ο κ. Σημίτης εδραιώθηκε στη συνείδηση των Κυπρίων, η δυσπιστία
απέναντι σε συνεργάτες ή συνομιλητές του παρέμεινε. Ενδεικτικές είναι οι
αντιδράσεις απέναντι στην αρθρογραφία τού καθηγητή κ. Ν. Μουζέλη για την
Κύπρο, αλλά και ο, από όλες τις πλευρές επιβεβαιούμενος, σάλος που προκάλεσε
ένα πρόσφατο άρθρο του συμβούλου Τύπου του Μεγάρου Μαξίμου κ. Γ. Πανταγιά (ο
οποίος, σε εκδήλωση του ΟΠΕΚ Κύπρου το 1998, είχε χαρακτηρίσει το Κυπριακό
«πρόβλημα του παρελθόντος»). Από τους πολιτικούς κύκλους της Λευκωσίας δεν
απουσιάζει και η υποψία ότι η Αθήνα επιθυμεί να αποσυνδέσει το Κυπριακό από
τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Εξ ου και δεν είναι τυχαία η περί του αντιθέτου
επίσημη διαβεβαίωση του κ. Σημίτη κατά την πρόσφατη επίσκεψη Κληρίδη.

Όλα αυτά εγγράφονται σε μια συγκυρία κατά την οποία το ενδιαφέρον της
ελληνικής κοινής γνώμης για το Κυπριακό δεν είναι ιδιαίτερα έντονο ­ κάτι, που
σύμφωνα τουλάχιστον με μια εκδοχή, καθρεφτίζεται και σε δημοσκοπήσεις. Τούτο
σημαίνει ότι η παραδοσιακή φράση «το Κυπριακό ρίχνει κυβερνήσεις» ενδέχεται να
μην έχει πλέον εφαρμογή, δημιουργώντας μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών για την
Αθήνα.

Τι μέλλει γενέσθαι; Επισήμως, η εικόνα ομοψυχίας παραμένει. Παρατηρητές όμως
που είναι εις θέσιν να γνωρίζουν, επιμένουν ότι η σχέση Αθήνας – Λευκωσίας
συνιστά στην πραγματικότητα «ένα είδος εσωτερικής διαπραγμάτευσης» που, όπως
το εκκρεμές, μετατοπίζεται ενίοτε από το ένα άκρο στο άλλο. Ορισμένοι στην
Κύπρο, λέγεται, «σύρονται» μάλλον προς την κατεύθυνση του πλαισίου που θέτει
το Ελσίνκι. Ούτως ή άλλως, η ματαίωση της εγκατάστασης των πυραύλων S-300 στην
Κύπρο θεωρείται «τέλος εποχής» για στρατιωτικού τύπου διαπραγματευτικές
προσεγγίσεις. Η εναρμόνιση Αθήνας και Λευκωσίας προς την προτεραιότητα της
ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε. κρίνοντας από τις πρόσφατες ελληνοκυπριακές
επαφές στην Αθήνα, έχει ήδη αρχίσει να συντελείται· αξιοσημείωτες είναι,
άλλωστε, οι χθεσινές δηλώσεις Κυπριανού ότι ο δρόμος προς την Ευρώπη «δεν
είναι στρωμένος με ροδοπέταλα», αλλά πάντως τα πράγματα βαίνουν καλώς. Ίσως το
πιο ενδιαφέρον ερώτημα να είναι αν η επιχειρηματική κοινότητα και τμήμα της
κοινωνίας στην Κύπρο έχουν όντως υπερβεί ορισμένες από τις επικρατούσες έως
τώρα αντιλήψεις στη δημόσια ζωή της Μεγαλονήσου ­ και αν τούτο θα αποκτήσει
πολιτική έκφραση τα επόμενα χρόνια.