ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Έλληνες, Αλβανοί, Αρβανίτες…

Το αποκαλυπτικό συμβάν με τον αριστούχο Αλβανό μαθητή έδειξε για μία ακόμη
φορά την επικρατούσα υπερφίαλη και μισαλλόδοξη ελληνική στάση έναντι των
Αλβανών. Και διερωτάται κανείς τι να καταδικάσει περισσότερο, τη στάση του
σχολείου του μικρού Οδυσσέα που εξέφρασε απερίφραστα, χωρίς φιοριτούρες, το
κοινό αίσθημα (δηλαδή ότι ως Αλβανός θεωρείται ανάξιος να φέρει την ελληνική
σημαία) ή τη στάση που υποστήριξε ότι μπορεί να φέρει τη σημαία αλλά το κάνει
με σαφή πατερναλιστική διάθεση και υπονοώντας αφομοίωση σαν να βρισκόμασταν
δηλαδή στον 19ο αιώνα;

Το βέβαιο είναι ότι στην ελληνική ιεράρχηση εθνοτήτων οι Αλβανοί έρχονται
μάλλον τελευταίοι, πιο κάτω και από τους Τσιγγάνους (όπως συνεχίζεται να
λέγονται οι Ρόμα στην Ελλάδα), τους «Σκοπιανούς» ή τον μεγάλο εχθρό, τους
Τούρκους. Γιατί αυτό το μίσος και η απέχθεια για τους Αλβανούς και η αντίληψη
ότι είναι κατώτεροι, κάτι που συνεχίζεται όσες έρευνες και να γίνονται που
δείχνουν το αντίθετο;

Πολύ πριν εμφανιστεί σε όλο της το μεγαλείο η ελληνική μισαλλοδοξία και το
εθνικιστικό παραλήρημα κατά την τελευταία δεκαετία (πιο πρόσφατα και με
πρωταγωνιστές Έλληνες ιεράρχες που κηρύσσουν τη μισαλλοδοξία αντί της ανοχής
και του αλληλοσεβασμού που αρμόζει στον χριστιανισμό!) οι αντιλήψεις αυτές
είχαν εμποτιστεί στα ελληνικά σχολεία. Εκεί καλλιεργήθηκε ­ και καλλιεργείται
­ συστηματικά η ξενοφοβία και η ανασφαλής εθνική ταυτότητα. Κύρια στοιχεία που
τονίζονται με μεγάλη συνέπεια και εμμονή είναι η ανωτερότητα των Ελλήνων (ότι
είναι η πηγή του παγκόσμιου πολιτισμού και όλων των παγκοσμίων ηθικών αξιών),
η διατήρηση ενός αναλλοίωτου «εθνικού εαυτού» επί χιλιετηρίδες (ενώ έθνη, ως
γνωστόν, υπάρχουν μόνο κατά τους τελευταίους δύο αιώνες), η ομοιογένεια –
καθαρότητα της «φυλής» (που δεν υποστήριξε ούτε ο εθνικός ιστορικός
Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος), χωρίς καμία επιρροή από άλλους λαούς, ούτε καν
από τους κατά καιρούς γείτονες ή συνοίκους (όπως οι Τούρκοι, οι Αλβανοί, οι
διάφοροι σλαβικοί λαοί, οι Άραβες κ.λπ.) και η ανάγκη συνεχούς επαγρύπνησης
και αντίστασης στις ατελείωτες απειλές με εγρήγορση σε όλα τα επίπεδα,
στρατιωτικό, πολιτισμικό κ.λπ. Η δε σχολική διδαχή παραμένει βαθύτατα
χαραγμένη στη μνήμη ως η μοναδική αλήθεια για τους περισσότερους ενηλίκους,
που πρακτικά δεν έχουν και την πολυτέλεια χρόνου ή τη διάθεση να διαπιστώσουν
κατά πόσον έμαθαν ή όχι την αλήθεια, μέρος από αυτή ή ότι υπάρχουν πολλές
αλήθειες και αναγνώσεις της.

Κατά τον 19ο αιώνα οι Αλβανοί θεωρούνταν ανύπαρκτοι ως ξεχωριστή συλλογική
οντότητα, στην ουσία «Έλληνες». Κατά μία αρκετά διαδεδομένη άποψη «οι Έλληνες
και οι Αλβανοί» ήταν «δύο φυλές, ένα έθνος». Άλλωστε οι ίδιοι οι Αλβανοί –
Αρβανίτες (οι Χριστιανοί Αλβανοί όχι οι Μουσουλμάνοι, οι Τσάμηδες), από το
Σούλι έως την Αθήνα και από την Ύδρα έως την Τρίπολη δήλωναν κατά τον 19ο
αιώνα Έλληνες. Στους Αρβανίτες (αλβανόφωνους) συμπεριλαμβάνονται ορισμένοι ­
μάλλον οι περισσότεροι ­ από τους πλέον διαπρεπείς οπλαρχηγούς και ναυτικούς
καπεταναίους, σε σημείο ώστε να διερωτάται κανείς ποιοι ήταν «πιο Έλληνες» το
1821-1830, οι ευρωπαϊκά («φράγκικα» ντυμένοι) Φαναριώτες και άλλοι λόγιοι ή οι
αλβανόφωνοι Ελλαδίτες; Πάντως στο Μουσείο Πορτρέτων στο Λονδίνο, ο Λόρδος
Βύρων στη γνωστή του αμφίεση σαν οπλαρχηγός καταγράφεται ως «Βύρων με αλβανική
στολή».

Καταλήγοντας, ίσως το μεγάλο μίσος και η απέχθεια για τους Αλβανούς και κάθε
τι το αλβανικό να οφείλεται στο γεγονός της μεγάλης συνάφειας και ιστορικής
διάδρασης των δύο λαών που ζούσαν ανάμεικτοι ως πολιτισμικές ομάδες επί
αιώνες. Εδώ δηλαδή ισχύει το ακριβώς αντίθετο από το γνωστό ιδεολόγημα του
Huntington περί σύγκρουσης πολιτισμών. Επειδή η πολιτισμική διάκριση ­ «τα
πολιτισμικά σύνορα» ­ είναι πιο δυσδιάκριτα, η αντιπαλότητα από πλευράς
Ελλήνων (πρώην ελληνοφώνων, αλβανοφώνων, βλαχοφώνων κ.λπ.) συνεχίζεται και
κλιμακώνεται, μεταξύ άλλων για να ενισχυθούν και να παγιωθούν τα πολιτισμικά
σύνορα μεταξύ των δύο λαών, να γίνουν αγεφύρωτα.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.