Κέρδη και με πτώση μετοχών

Η πτώση στις τιμές των μετοχών δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη κακό οιωνό για τους
επενδυτές. Μέσω του Χρηματιστηρίου Παραγώγων είναι εφικτό, ακόμα και σε
περιόδους πτωτικής πορείας των τιμών των μετοχών, με την αξιοποίηση
συγκεκριμένων παραγώγων προϊόντων που περιλαμβάνονται στους δείκτες
FTSE/ASE-20 και FTSE/ASE-40, να αποκομίσουν κέρδη.

Τα δικαιώματα (option) είναι συμφωνίες οι οποίες δίνουν στον αγοραστή το
δικαίωμα, αλλά όχι και την υποχρέωση, να αγοράσει ή να πουλήσει το υποκείμενο
αγαθό (μετοχές, δείκτες) σε μια καθορισμένη τιμή, κατά τη διάρκεια μιας
χρονικής περιόδου ή σε μια συγκεκριμένη μελλοντική ημερομηνία.

Τα δικαιώματα προαίρεσης, όπως ονομάζονται, στους δείκτες FTSE/ASE-20 και
FTSE/ASE-40 υπάρχουν προς διαπραγμάτευση σε έξι σειρές ευρωπαϊκού τύπου στους
δείκτες αυτούς, που αντιστοιχούν σε έξι μήνες λήξης. Για κάθε μήνα εισάγονται
αρχικά συμβόλαια με 11 διαφορετικές τιμές εξάσκησης σε σταθερά διαστήματα των
50 μονάδων. Ανάλογα με την κίνηση του δείκτη εισάγονται και νέες τιμές
εξάσκησης. Με απλά λόγια, ανάλογα με την πορεία του Γενικού Δείκτη στη
Σοφοκλέους τα δικαιώματα ΧΠΑ παίρνουν άλλες τιμές. Η ημέρα λήξης και η
τελευταία ημέρα συναλλαγής των δικαιωμάτων προαίρεσης στον δείκτη είναι η
τρίτη Παρασκευή του μήνα λήξης.

Τα κριτήρια τα οποία καθορίζουν τα δικαιώματα προαίρεσης είναι το είδος του
δικαιώματος (δικαίωμα αγοράς ή πώλησης), ο υποκείμενος τίτλος (π.χ.
FTSE/ASE-20, FTSE/ASE-40 κ.λπ.), το μέγεθος του συμβολαίου, η ημερομηνία λήξης
(η χρονική περίοδος μέσα στην οποία ο κάτοχος ενός δικαιώματος μπορεί να
εξασκήσει το δικαίωμά του) και η τιμή εξάσκησης (strike price ή exercice
price).

Υπάρχουν και οι συνδυασμένες επενδυτικές κινήσεις, οι οποίες μπορούν να
προσφέρουν στους ενδιαφερομένους την ευκαιρία να αποκομίσουν κέρδη από την
άνοδο των τιμών και να αποκλείσουν τις απώλειες σε περιόδους πτώσης. Δηλαδή,
όταν οι τιμές των μετοχών αυξάνονται να αποκομίζουν κέρδη και όταν πέφτουν,
αυτό να μην έχει αρνητική επίδραση. Τα δικαιώματα (option) είναι παράγωγα
προϊόντα με τα οποία οι επενδυτές μπορούν να αγοράσουν ή να πουλήσουν σε
περιορισμένη χρονική περίοδο ένα συγκεκριμένο αγαθό, σε μια προκαθορισμένη
τιμή. Με δεδομένο αυτό, λοιπόν, οι ενδιαφερόμενοι επενδυτές που αναμένουν ότι
η αγορά θα κινηθεί ανοδικά στο μέλλον, έχουν την ευκαιρία να αγοράσουν
δικαιώματα αγοράς είτε στον δείκτη FTSE/ASE-20 είτε στον FTSE/ASE-40. Στην
περίπτωση που η προσδοκία τους είναι πτώση της αγοράς, μπορούν να αγοράσουν
δικαιώματα πώλησης επί του δείκτη.

Μειώστε τις απώλειες

Θα μπορούσε να πει, λοιπόν, κανείς ότι η σωστή πρόβλεψη οδηγεί σε κέρδη. Και
αυτό, στην περίπτωση που οι επενδυτές προχωρούν στην αγορά δικαιωμάτων και όχι
υποχρεώσεων. Επικερδές είναι να αγοράζει κανείς δικαιώματα αγοράς όταν
αναμένει άνοδο και δικαιώματα πώλησης όταν αναμένει πτώση. Ακόμα και στις
περιπτώσεις εκείνες που η πρόβλεψή τους δεν αποδεικνύεται σωστή, οι απώλειες
περιορίζονται μόνο στο αρχικό ποσό με το οποίο έχουν αγοράσει το δικαίωμα. Η
διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στην αγορά δικαιωμάτων και την αγορά μετοχών ή και
συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης, είναι ότι ο επενδυτής, που με την αγορά
περιμένει πιθανή αύξηση της τιμής του δείκτη, με αγορά δικαιώματος μειώνει σε
μεγάλο ποσοστό τον κίνδυνο από την πιθανή πτώση και ταυτόχρονα συμμετέχει στα
κέρδη, σε περίπτωση ανόδου του δείκτη.

Επειδή το δικαίωμα δεν έχει την υποχρέωση εκπλήρωσης, ο αγοραστής ενός
δικαιώματος πώλησης πληρώνει ένα ποσό (premium) για να αποκτήσει το δικαίωμα
να πουλήσει σε μια καθορισμένη τιμή, που ονομάζεται τιμή εξάσκησης του
δικαιώματος. Προχωρώντας κανείς στην αγορά μετοχών έχει σκοπό το κέρδος που θα
προκύψει από τη μεταπώληση των μετοχών αυτών σε υψηλότερη τιμή, αναλαμβάνοντας
φυσικά το ρίσκο να ζημιωθεί από τις όποιες απώλειες των τιμών. Στην περίπτωση
αγοράς ενός δικαιώματος αγοράς, ο επενδυτής έχει την ευκαιρία να εκμεταλλευτεί
την ανοδική μεταβολή του υποκειμένου δείκτη μειώνοντας τον κίνδυνο ζημίας στο
ποσό του τιμήματος αγοράς του δικαιώματος. Οι επενδυτές μπορούν επίσης να
πραγματοποιήσουν πιο σύνθετες κινήσεις, όπως το «άνοιγμα» (spread), δηλαδή να
προχωρήσουν στην ταυτόχρονη αγορά και δικαιώματος αγοράς και δικαιώματος
πώλησης.

Κέρδη από την αγορά δικαιωμάτων

Πώς μπορεί ο διαχειριστής ενός χαρτοφυλακίου να αυξήσει την απόδοση του
χαρτοφυλακίου του σε περίοδο στασιμότητας στην υποκείμενη χρηματιστηριακή
αγορά; Η απάντηση είναι ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη χρησιμοποίηση
δικαιωμάτων προαίρεσης και με την πώληση δικαιωμάτων αγοράς.

Στο παράδειγμα που ακολουθεί, και το οποίο έχει καταρτίσει το ΧΠΑ, ο
υποτιθέμενος πελάτης έχει προχωρήσει στην αγορά δικαιώματος πώλησης στον
δείκτη FTSE/ASE-20 στις 2.450 μονάδες, με ημερομηνία εξάσκησης τις 14
Δεκεμβρίου 2000 και πληρώνοντας το αντίστοιχο ποσό. Π.χ. έχει αγοράσει το
δικαίωμα αυτό με 50 μονάδες premium (τίμημα δικαιώματος ) προς 2.000 δραχμές
τη μία, σύνολο 100.000 δραχμών. Σε περίπτωση που ο δείκτης, την ημέρα της
λήξης, βρίσκεται πάνω από τις 2.450 μονάδες, ο πελάτης δεν θα εξασκήσει το
δικαίωμα, αφού δεν τον συμφέρει, καθώς αγόρασε το δικαίωμα πώλησης, που
σημαίνει ότι προέβλεπε πτώση του δείκτη. Στην περίπτωση που ο δείκτης είναι
στις 2.460 μονάδες, δηλαδή 10 μονάδες υψηλότερα από την τιμή εξάσκησης, οι
απώλειες που θα έχει ο επενδυτής περιορίζονται στο ποσό των 100.000 δραχμών
που κατέβαλε αρχικά.

Αντίθετα, αν η αγορά παρουσιάσει πτώση και βρίσκεται στις 2.200 μονάδες,
επιβεβαιώνοντας τις προβλέψεις του επενδυτή, το κέρδος του είναι 250 μονάδες,
δηλαδή αφαιρώντας το premium των 50 μονάδων υπολογίζεται στις 400.000 δραχμές.