ΔΡΟΜΟΙ

Απόκληρος…

… και πορνογράφος, εικονοκλάστης και αντιρρησίας συνειδήσεως: λίγοι άνθρωποι
έχουν στολιστεί με τόσα επίθετα και ακόμη λιγότεροι έχουν υποστεί κατά καιρούς
τόσες «αναθεωρήσεις» όσο ο μαρκήσιος Ντε Σαντ. Όμως, το ποιος ήταν πραγματικά
αυτός ο διαβολικός (ή θείος) μαρκήσιος φαίνεται ίσως καλύτερα στα «Γράμματα
από τη φυλακή» (εκδ. Harvill). Γράφτηκαν στα δεκατρία χρόνια που ο μαρκήσιος
πέρασε φυλακισμένος κατά διαταγήν της γαλλικής μοναρχίας, χωρίς δίκη, δηλαδή
περίπου ως πολιτικός κρατούμενος.

Τα γράμματα…

… τα πρώτα από αυτά, γράφτηκαν στο κάστρο της Βενσέν, όπου οδηγήθηκε ο Ντε
Σαντ το 1777. Κάθε άλλο παρά στωικός, δεν αποδέχτηκε τη μοίρα του και απείλησε
να αυτοκτονήσει. Δεν μπορούσε να φανταστεί πως θα έμενε εκεί επτά χρόνια,
ώσπου να μεταφερθεί σε ένα άλλο κάστρο, στη Βαστίλλη. Το 1789, όταν του
απαγόρευσαν τον καθημερινό περίπατο, μετέδωσε στον επαναστατημένο πληθυσμό την
οργή του με ένα πρόχειρο μεγάφωνο από το παράθυρό του. Έτσι, τον μετέφεραν
βιαστικά στο άσυλο του Σαραντόν. Δώδεκα ημέρες αργότερα, όταν ο λαός πήρε τη
Βαστίλλη, ο Ντε Σαντ δεν ήταν πια εκεί. Χρειάστηκε να περιμένει ώς την επόμενη
άνοιξη για να ξαναβρεί την ελευθερία του, όταν η Εθνοσυνέλευση κατήργησε τα
βασιλικά εντάλματα σύλληψης. Βγήκε από τη φυλακή με την υγεία του τσακισμένη
και την όρασή του λειψή. Πολλά από τα έργα της φυλακής είχαν χαθεί. Δεν θα
μάθαινε ποτέ πως οι «120 ημέρες στα Σόδομα» είχαν διασωθεί, για να εκδοθούν
έναν αιώνα αργότερα.

Η αγριότητα…

… της φαντασίας του ξεχειλίζει σε μερικά γράμματά του. Το 1783,
απευθυνόμενος «Προς τους ανόητους αχρείους που με βασανίζουν», ο μαρκήσιος
περιγράφει τα βασανιστήρια στα οποία θα ήθελε να δει να υποβάλλεται η πεθερά
του, που τη θεωρούσε υπεύθυνη για τη φυλάκισή του: «Να την γδέρνουν ζωντανή,
να την σέρνουν πάνω σε γαϊδουράγκαθα και να τη βουτούν μέσα σε ένα βαρέλι
ξίδι». Παρ’ όλα αυτά, όταν η μοίρα του άλλαξε ξαφνικά, με τον διορισμό του ως
επαναστατικού δικαστή, έσωσε τα πεθερικά του από την γκιλοτίνα.

Οι αντιφάσεις…

… του μαρκησίου μπερδεύουν τους κριτικούς του, γιατί μαζί με την υπερβολή
και τη βαρβαρότητα συνυπάρχει μια πολιτισμένη και πνευματώδης φύση. Από τη
σύζυγό του Ρενέ-Πελαγία δεν ζητούσε μόνο καθαρά ασπρόρουχα και μαρμελάδα, αλλά
και ειδικά αυνανιστικά βοηθήματα που έκαναν τη δύστυχη γυναίκα να τρέμει από
ντροπή. Όμως, τα γράμματά του θεωρούνται από τα καλύτερα κείμενα που γράφτηκαν
ποτέ για την απομόνωση και τη φυλακή και για τις ολέθριες συνέπειές τους στον
ανθρώπινο χαρακτήρα: «Οι μόνοι καρποί που μπορώ να δρέψω από αυτή την
κατάσταση είναι να γίνω χειρότερος από ό,τι ήμουν, με το περίσσευμα του μίσους
που αναγκάζομαι να νιώθω για τους συνανθρώπους μου». Άλλα γράμματά του δεν
κρύβουν το ζωηρό πάθος του για τη ζωή. Ύστερα από έξι χρόνια στη φυλακή, ο Ντε
Σαντ εξακολουθεί να στέλνει στη γυναίκα του παραγγελίες για ψώνια: δυο
ντουζίνες σαβαρέν, δυο ντουζίνες λεμονόπιτες και ένα αντίγραφο από τα σχέδια
για τη νέα όπερα του Παρισιού. Δεν γνωρίζουμε πόσο συνετέλεσαν οι δεσμοφύλακές
του στη διαστροφή του ιδιόρρυθμου πνεύματός του, αλλά πάντως δεν κατόρθωσαν να
το λυγίσουν.