Ένας ο στόχος ­ δύο οι γραμμές

Α. Τσοχατζόπουλος – Γ. Παπανδρέου. Τα χαμόγελα κρύβουν και διαφωνίες για τους χειρισμούς…

Στην Τουρκία ­ και μετά το Ελσίνκι ­ εξακολουθούν οι διχογνωμίες και οι
αμφιταλαντεύσεις όσον αφορά την αναγκαιότητα ή όχι της ευρωπαϊκής προοπτικής
της χώρας. Στην Αθήνα, αντίθετα, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα.

Η στρατηγική της «Ευρωπαϊκής Τουρκίας» είναι κοινός τόπος όλων. Ο Πρωθυπουργός
κ. Κ. Σημίτης μάλιστα, μόλις προχθές, επιβεβαίωσε από τα Σκόπια τη θέση αυτή.
Διαφωνίες όμως εξακολουθούν να υπάρχουν ως προς την τακτική που θα πρέπει να
ακολουθήσει η Αθήνα ώστε να υποχρεωθεί η Τουρκία να προσαρμοστεί στη διακήρυξη
του Ελσίνκι. Διαφωνίες που κορυφώθηκαν εν όψει της κρίσιμης για τις
ευρωτουρκικές σχέσεις Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα γίνει σε
λίγες εβδομάδες στη Νίκαια.

Οι διαφορετικές «γραμμές» που εκπορεύονται από τα υπουργεία Εξωτερικών και
Άμυνας και έγιναν περισσότερο διακριτές μετά την επανεμφάνιση της έντασης
στους ουρανούς του Αιγαίου ­ ίσως μάλιστα και εξαιτίας αυτής.

Το υπουργείο Εξωτερικών προτιμά την προσήλωση στις αρχές τής βήμα προς βήμα
προσέγγισης. Και υποστηρίζει, σ’ όλους τους τόνους, ότι δεν πρέπει να πεταχθεί
«στο καλάθι των αχρήστων» ό,τι επιτεύχθηκε μέχρι τώρα, επειδή, όπως λέει
κορυφαία πηγή του, «σε κάτι σκοντάψαμε».

Εχθρική θέση

Από την πλευρά του το υπουργείο Άμυνας θεωρεί το περιστατικό με τη ΝΑΤΟϊκή
άσκηση ως «άκρως εχθρική» θέση της Άγκυρας έναντι της Ελλάδας που «επιβάρυνε
πολύ» τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Και ως εκ τούτου, η Αθήνα έχει κάθε λόγο να
γίνει «πιο απαιτητική» στους όρους με τους οποίους η Τουρκία επιχειρεί να
προσεγγίσει την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνεπώς, λέει κορυφαία πηγή του ελληνικού
Πενταγώνου, χρειάζεται «προσαρμογή» της τακτικής μας και «εθνική στρατηγική»
μέχρι το 2004.

Δύο «γραμμές» λοιπόν για την από ‘δω και πέρα τακτική: εμμονή στα ίδια ­ με
σκαμπανεβάσματα ­ η μια, νέα δεδομένα, (ανα)προσαρμογή και «πιο απαιτητική»
στάση, η άλλη.

Σε οκτώ σημεία-κλειδιά καταγράφονται οι διαφορετικές προσεγγίσεις των δύο
υπουργείων που πολλές φορές ακροβατούν φραστικά για να αποφύγουν ανεπιθύμητες
παρενέργειες. Η αλήθεια είναι ότι οι προσπάθειες των δύο υπουργών κ.κ. Α.
Τσοχατζόπουλου και Γ. Παπανδρέου δείχνουν ειλικρινείς για να υπάρξει
συνεννόηση ­ άλλωστε, καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της τελευταίας κρίσης υπήρχε
στενή επικοινωνία. Στις αμέσως επόμενες ημέρες άλλωστε, ο υπουργός Άμυνας έχει
σκοπό να συναντηθεί με τον κ. Παπανδρέου ­ τον περιμένει να γυρίσει από τις
ΗΠΑ. Ενώ το θέμα της στάσης της Αθήνας απέναντι στην «ευρωπαϊκή πορεία» της
Τουρκίας από ‘δω και πέρα ­ επιβεβαίωση ή (ανα)προσαρμογή ­ αναμένεται να
τεθεί και στα κυβερνητικά όργανα. Ήδη ο κ. Τσοχατζόπουλος έχει ζητήσει να δει
για τον λόγο αυτό τον κ. Κ. Σημίτη.

Διαφορετικές προσεγγίσεις

Μέχρι τότε, μέσω προσωπικών συνεντεύξεων των δύο υπουργών ή απόψεων «κύκλων»
τους, καταγράφονται τα «σημεία-κλειδιά» τα οποία, μέσω αντίστοιχων ερωτημάτων,
δίνουν το περίγραμμα των διαφορετικών προσεγγίσεων.

1. Ήταν αναμενόμενη η όξυνση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά την περίοδο
σχετικής ηρεμίας και προσέγγισης που ακολούθησε τους σεισμούς;

Και τα δύο υπουργεία δεν τρέφουν αυταπάτες: όσο πλησιάζουμε στον πυρήνα των
ελληνοτουρκικών σχέσεων ­ τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο ­ η εικόνα
αποκαλύπτεται, λένε. Στη Μεσογείων ­ και λόγω αρμοδίων υπηρεσιών συλλογής
πληροφοριών ­ η εικόνα αυτή ίσως ήταν λίγο πιο καθαρή. Το «Πεντάγωνο» περίμενε
λοιπόν πιο γρήγορα την όξυνση ­ χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ήταν και πιο
προετοιμασμένο. Το υπουργείο Εξωτερικών ευελπιστούσε ότι δεν θα έμπαιναν
«ευαίσθητα» θέματα κυριαρχίας στην άσκηση.

2.Πού οφείλεται η πρόσφατη κρίση;

Εντελώς διαφορετικές είναι οι ερμηνείες αν και οι δύο πλευρές βλέπουν στο…
βάθος τις ευρωτουρκικές σχέσεις ­ η άσκηση του ΝΑΤΟ ήταν απλώς το πρόσχημα.

Κατά τον κ. Γιώργο Παπανδρέου, «κάποια κέντρα» στο εσωτερικό της Τουρκίας δεν
θέλουν την ευρωπαϊκή πορεία και βρήκαν την ευκαιρία να αντιδράσουν. Στη
Βασιλίσσης Σοφίας υπάρχει η εκτίμηση ότι οι στρατηγοί της Άγκυρας δεν θέλουν,
σ’ αυτή τη φάση, την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας.

Κατά τον κ. Άκη Τσοχατζόπουλο, η Άγκυρα βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση, νιώθει
στριμωγμένη στην ευρωπαϊκή της πορεία, και εν όψει της διαπραγμάτευσης για τις
ευρωτουρκικές σχέσεις (Σύνοδος Νικαίας) προσπαθεί να απαλλαγεί από τις
δεσμεύσεις του Ελσίνκι που προνοούν για πρόοδο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
και λύση του Κυπριακού. Έτσι μεγεθύνοντας το πρόβλημα των δήθεν διαφορών στο
Αιγαίο, επιδιώκει να το θέσει εκτός ευρωπαϊκών δεσμεύσεων, καθιστώντας το
διμερές. Εξ ου και η εμμονή για διμερή διάλογο του κ. Ετζεβίτ (αλλά και οι
σχετικές προτροπές των ΗΠΑ που θέλουν να διευκολύνουν τον δρόμο της Τουρκίας
στην Ευρώπη για να την έχουν ως «μάτι» στα θέματα ασφαλείας…).

3.Υπάρχουν, λοιπόν, νέα δεδομένα;

Το υπουργείο Εξωτερικών αν και θεωρεί ότι «υπάρχει θέμα» περιορίζει μάλλον τη
διάστασή του σε επίπεδο κλίματος. «Θα ήταν λάθος να πούμε ότι επειδή έγινε μια
άσκηση και οι Τούρκοι βάλανε κάποια θέματα που έχουν βάλει και στο παρελθόν
για τον α ή β λόγο, άρα αλλάζουμε ολόκληρη τη στρατηγική μας…», δήλωσε ο κ.
Γ. Παπανδρέου. Αντίθετα, από την πλευρά του ο κ. Α. Τσοχατζόπουλος θεωρεί ότι
η Άγκυρα σήκωσε τον πήχυ και κλιμάκωσε κατακόρυφα τις προκλήσεις όταν, πέραν
των άλλων αμφισβητήσεων κυριαρχικών δικαιωμάτων, έκλεισε τον εθνικό της
εναέριο χώρο και έθεσε θέμα «ανεπιθύμητων αποτελεσμάτων» με την «άκρως
εχθρική» θέση που πήρε. Παράλληλα «αναβάθμισε», με αβάσιμους και αστείους
νομικούς ισχυρισμούς, την αξίωσή της για αποστρατικοποίηση νησιών του Αν.
Αιγαίου και της Λήμνου, υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει να γίνονται εκεί ούτε…
ελληνικές ασκήσεις. Στο «κάζους μπέλι» για τα χωρικά ύδατα πρόσθεσε και απειλή
για τις ασκήσεις αυτές.

4.Θα επηρεασθεί, στη συνέχεια, η ελληνοτουρκική προσέγγιση;

Το υπουργείο Εξωτερικών θεωρεί ότι δεν πρέπει να επηρεασθούν οι διμερείς
σχέσεις ­ «πρέπει να προσέξουμε και να μην πάμε από το ένα άκρο στο άλλο ­ να
φέρουμε τα πάνω – κάτω», επισημαίνεται. Το υπουργείο Άμυνας περιμένει
κλιμάκωση από την πλευρά της Άγκυρας σε διπλωματικό επίπεδο. «Νομίζω ότι
μπαίνουμε σε μια δύσκολη φάση, για να είμαστε ρεαλιστές και να βλέπουμε τα
πράγματα όπως είναι και όχι όπως θέλουμε να είναι», απάντησε, εμμέσως, φυσικά,
ο κ. Τσοχατζόπουλος, σημειώνοντας ταυτόχρονα ότι δεν ξέρει «αν υπάρχει εύκολη
και άμεση λύση».

Οι δυσκολίες που υπάρχουν πάντως αναγνωρίζονται και από το υπουργείο
Εξωτερικών: Ήδη ο κ. Γ. Παπανδρέου ζήτησε να αναβληθεί η προγραμματισμένη για
την Τρίτη κοινή βράβευσή του με τον κ. Τζεμ στη Βουδαπέστη…

5. Οι 9 υπάρχουσες συμφωνίες «χαμηλής πολιτικής» και η σχεδιαζόμενη
συζήτηση για τα θεσμικά – πολιτικά μέτρα καλής γειτονίας κινδυνεύουν;

Μια πρώτη απάντηση ­ πέραν των προθέσεων της κυβέρνησης και των δύο υπουργείων
­ έδωσαν οι βουλευτές: επικύρωσαν μεν την πρώτη, μετά την ένταση, συμφωνία
(περί τουριστικής συνεργασίας), ζήτησαν όμως και πέτυχαν το (προσωρινό, έστω)
«πάγωμα».

Το υπουργείο Εξωτερικών δεν έχει λόγο να θέλει να παραμένουν στο «ψυγείο» οι
συμφωνίες, ωστόσο κατανοεί ότι δεν μπορεί και να επιταχύνει τη διμερή συζήτηση
για μέτρα καλής γειτονίας. Το υπουργείο Άμυνας αν και δεν διαφωνεί στη διμερή
συζήτηση κάποιων δικής του «αρμοδιότητας» μέτρων καλής γειτονίας (π.χ.
ανταλλαγή επισκέψεων πλοίων), δεν προτίθεται να αναλάβει σχετική πρωτοβουλία
άμεσης προώθησης…

6.Ο διάλογος στο ΝΑΤΟ για τα στρατιωτικά Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης
κινδυνεύει;

Παρά τις αποχρώσεις στις διατυπώσεις και τα δύο υπουργεία συμφωνούν (πλέον)
απολύτως ότι μόνο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ μπορούν να συζητηθούν τα στρατιωτικά
ΜΟΕ. Στο υπουργείο Άμυνας διαφαίνεται, σε υπηρεσιακό επίπεδο, διάθεση για
έναρξη διαλόγου και τώρα ­ αντίθετα, το υπουργείο Εξωτερικών, πάντα σε
υπηρεσιακό επίπεδο, δείχνει πιο συγκρατημένο.

7.Τι θα κάνει η Αθήνα στα όργανα του Ν ΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Οι διαφορές εδώ είναι κυρίως φραστικές και αν υποκρύπτουν κάτι είναι η ένταση
με την οποία το κάθε υπουργείο βλέπει να γίνονται οι καταγγελίες κατά της
Τουρκίας. Ωστόσο και τα δύο υπουργεία ­ με πρώτο το Άμυνας ­ ξεκίνησαν τη
σχετική προετοιμασία οι προκλήσεις της Τουρκίας να μπουν σε όλα τα fora.

8. Ήταν σωστοί οι χειρισμοί κατά την κρίση;

Τα επίπεδα διαφωνιών εδώ είναι δύο: το διαδικαστικό και η ουσία. Για το πρώτο,
κύκλοι του υπ. Εξωτερικών επικρίνουν το «Πεντάγωνο» ότι δεν τους ενημέρωσε από
την πρώτη στιγμή, αλλά όταν ήδη είχε εμφανιστεί το πρώτο πρόβλημα. Η
συνεργασία ωστόσο από εκείνο το σημείο και μετά ήταν συνεχής και πλήρης. Ενώ
στην Κυβερνητική Επιτροπή έγινε λεπτομερής συζήτηση για τον τρόπο αντίδρασης.
Εκεί που εστιάζει την κριτική του το ΥΠΕΞ είναι στη μη συμφωνία του
«Πενταγώνου» να δημιουργηθεί μια «μεικτή επιτροπή» ­ μάλιστα το αποδίδουν σε
μικροπολιτική σκοπιμότητα ορισμένων κύκλων του υπ. Άμυνας.

Για την ουσία των χειρισμών υπάρχει επίσης κριτική στο υπ. Άμυνας. Κύκλοι του
ΥΠΕΞ θεωρούν ότι το υπ. Άμυνας δεν έπρεπε να μπει, στη φάση αυτή, σε θέματα
που ακουμπούν «ευαισθησίες» της Άγκυρας και ότι θα έπρεπε να τηρηθεί κι εδώ η
λογική «βήμα – βήμα». «Αν το γνωρίζαμε, λένε, θα κάναμε εισηγήσεις για
διαφορετικούς, τακτικά, χειρισμούς».

Από την πλευρά του το υπ. Άμυνας υπεραμύνεται των επιλογών του, θεωρεί ότι με
τις κινήσεις κατοχύρωσε τα εθνικά συμφέροντα στις δεδομένες συνθήκες και
ακύρωσε νομικές επιδιώξεις της Τουρκίας. Θεωρεί την κατοχύρωση των
αεροδιαδρόμων πάνω από τη Λήμνο αδιαμφισβήτητη και τη γνωμάτευση της Νομικής
Υπηρεσίας του ΝΑΤΟ «ισχυρό χαρτί». Επιπλέον, θεωρεί νίκη την αποκάλυψη της
Τουρκίας, για πρώτη φορά, τόσο καθαρά στα μάτια του ΝΑΤΟ ως του «κακού
παιδιού» της Συμμαχίας.

Ωστόσο και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν ότι η Αθήνα δεν πέτυχε να πείσει το
ΝΑΤΟ να κάνει πράξη αυτό που στα χαρτιά δέχεται ως δίκαιο της Ελλάδας.