Στην πράξη Τουρκία ­ στα χαρτιά Ελλάδα

Ράπισμα στην Άγκυρα και τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο αποτελεί η
γνωμάτευση – ντοκουμέντο του ΝΑΤΟ που αποκαλύπτουν «ΤΑ ΝΕΑ».

Το νομικό τμήμα του ανωτάτου στρατηγείου Ευρώπης της Συμμαχίας με απόρρητο
έγγραφό του της 8ης Οκτωβρίου ­ την κρισιμότερη στιγμή της άσκησης Destined
Glory, κι ενώ με τουρκική μεθόδευση είχε επιχειρηθεί η εξαίρεση της Λήμνου και
της Ικαρίας ­ αναφέρει ρητά δύο πράγματα:

* Πρώτον, ότι δεν ισχύουν πλέον οι όροι αποστρατικοποίησης που προέβλεπε η
Συνθήκη της Λωζάννης και

* Δεύτερον, ότι ακόμη κι αν ίσχυε η Συνθήκη αυτή, δεν αφορά τις πτήσεις
στρατιωτικών αεροσκαφών.

Πράγμα που σημαίνει ότι η ύπαρξη στρατευμάτων στα νησιά και πολύ περισσότερο
οι πτήσεις πάνω από αυτά είναι, και κατά το ΝΑΤΟ, απόλυτο δικαίωμα της
Ελλάδας. Θέση που καθιστά εκτός νομιμότητας και προκλητικές τις αξιώσεις που
προέβαλε η Τουρκία για… απαγόρευση πτήσεων πάνω από τα συγκεκριμένα νησιά
ακόμα και κατά τη διάρκεια ελληνικών ασκήσεων!

Κατά των στρατιωτικών

Παράλληλα, πέραν του παραπάνω ντοκουμέντου, πηγές της Συμμαχίας στις Βρυξέλλες
κάνουν λόγο για την έντονη ενόχληση του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, λόρδου
Ρόμπερτσον, από τη στρατιωτική ηγεσία της Συμμαχίας. Ο Βρετανός πρώην υπουργός
Άμυνας κατηγορεί τους στρατιωτικούς για τους χειρισμούς τους, οι οποίοι
επέτρεψαν την κλιμάκωση και έδειξαν άγνοια της ευαισθησίας που υπάρχει σε
Ελλάδα και Τουρκία για ορισμένα θέματα. Ωστόσο ούτε η γνωμάτευση – ράπισμα για
την Τουρκία ούτε οι αυθαιρεσίες της Άγκυρας και ορισμένων στρατιωτικών του
ΝΑΤΟ δεν εμπόδισαν τελικά τη Συμμαχία να στηρίξει στην πράξη την Τουρκία κατά
τη διάρκεια της άσκησης.

Η γνωμάτευση – ντοκουμέντο ζητήθηκε από τον (Βρετανό) υπεύθυνο του στρατηγείου
του ΝΑΤΟ στο Εσκί Σεχίρ (6ο CAOC) όταν με μεθοδεύσεις του Τούρκου πτεράρχου
Ιμπραήμ Φερτίνα ακυρώθηκε ο αρχικός σχεδιασμός του ΝΑΤΟ, ο οποίος προέβλεπε
ρητώς και με τη συγκατάθεση της Τουρκίας πτήσεις στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω
από τη Λήμνο και την Ικαρία. Ο Τούρκος πτέραρχος αντικαθιστούσε στα καθήκοντά
του τον (Αμερικανό) πτέραρχο Κις, που αναιτιολόγητα είχε εγκαταλείψει τη θέση
του ως επικεφαλής της άσκησης για να μεταβεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Αβάσιμες θέσεις»

Σημειώνεται ότι ο Βρετανός στρατιωτικός που ζήτησε τη γνωμάτευση είχε
σημειώσει στο έγγραφο αίτημά του ότι ο ίδιος εκτιμά πως οι Τούρκοι
υποστηρίζουν αβάσιμες θέσεις, αλλά, παρ’ όλα αυτά, χρήσιμη θα ήταν και η
γνωμάτευση.

Κι αναφέρει συγκεκριμένα, απευθυνόμενος προς τη νομική υπηρεσία, σχετικά με
την ένσταση της Τουρκίας για τις πτήσεις “πάνω από τη Λήμνο και την Ικαρία.
Αλλά για να είμαι ουδέτερος ­ συνεχίζει ­ πιστεύω ότι τα ίδια κριτήρια θα
έπρεπε να ίσχυαν για την Ίμβρο και την Τένεδο και τους αεροδιαδρόμους που
προτάθηκαν από την τουρκική πλευρά. Αυτοί οι αεροδιάδρομοι έχουν επικυρωθεί
στην τελική συντονιστική σύσκεψη κι από τις δυο πλευρές”. (Το κείμενο της
γνωμάτευσης παρατίθεται δίπλα).

Δυσφορία έναντι της στρατιωτικής ηγεσίας του ΝΑΤΟ φέρεται να έχει ο γενικός
γραμματέας της Συμμαχίας, λόρδος Ρόμπερτσον, ο οποίος κατηγορεί τους
στρατιωτικούς ότι δεν χειρίσθηκαν ορθά το ζήτημα της άσκησης Destined Glory κι
ότι αγνοούν τις ευαισθησίες Ελλάδας και Τουρκίας. Φέρεται επίσης να αφήνει
αιχμές ιδιαιτέρως έναντι του Αμερικανού που προΐστατο της άσκησης και έφυγε
για τις ΗΠΑ, ενώ υποστηρίζει ότι ο σύντομος χρόνος που υπηρετεί σε κάθε πόστο
ο κάθε στρατιωτικός δημιουργεί τέτοιου τύπου παρενέργειες.

Διαφωνία Ευρώπης – ΗΠΑ

Όμως, η διαφοροποίηση Ρόμπερτσον – στρατιωτικών στο ΝΑΤΟ δεν είναι η μόνη που
διεφάνη με αφορμή την άσκηση. Διαφοροποίηση φαίνεται να υπάρχει και σε
πολιτικό επίπεδο μεταξύ Ευρωπαίων και Αμερικανών ­ με τους πρώτους να
υποστηρίζουν κατ΄ ιδίαν ότι “η Τουρκία υπήρξε υπερβολική” και τους δεύτερους
να λένε ότι ορθώς συνεχίσθηκε η άσκηση και ήταν λάθος της Ελλάδας να
αποχωρήσει.

Η Άγκυρα συνέχισε και χθες την τακτική των “δύο ταχυτήτων” έναντι της Ελλάδας.
Ο αρχηγός του τουρκικού πολεμικού ναυτικού, ναύαρχος Ιλχαμί Ερντίλ, σε
δηλώσεις του υποστηρίζει ότι είναι λάθος να γίνει η σκέψη ότι έχει εκλείψει το
θετικό κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Σημειώνει όμως ότι “η Τουρκία έχει
νομικά δικαιώματα στο Αιγαίο τα οποία έχει κερδίσει τόσο με τη Συνθήκη της
Λωζάννης όσο και με τη σύμβαση του Μοντρέ” και “δεν τίθεται θέμα η Τουρκία να
απεμπολήσει ποτέ τα δικαιώματά της αυτά”.

Η ελληνική θέση

Στην Αθήνα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ξεκαθάρισε, απαντώντας στη χθεσινή
δήλωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, ότι “τα ελληνικά μαχητικά
αεροσκάφη χρησιμοποίησαν, χρησιμοποιούν και θα χρησιμοποιούν αυτούς τους
αεροδιαδρόμους”. Σημείωσε ακόμη ότι το περιστατικό “ασφαλώς είναι μια αρνητική
εξέλιξη”, “κατά τα άλλα, όμως, η στρατηγική της χώρας μας όσον αφορά τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις υπαγορεύεται από το καθήκον που έχουμε απέναντι στη
χώρα και στο μέλλον της να διασφαλίσουμε την ειρήνη και τη σταθερότητα στην
περιοχή και να επιταχύνουμε, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, την
εναρμόνιση της Τουρκίας στους διεθνείς κανόνες”.

Κυβερνητικές πηγές πάντως τόνιζαν ότι η νέα κίνηση της Άγκυρας αποκαλύπτει την
πρόθεσή της να οξύνει τις προκλήσεις της σε πολλά επίπεδα και πάντα με στόχο
να ανοίξει διάλογο σε διμερές επίπεδο για τις αξιώσεις της στο Αιγαίο. Ο
ισχυρισμός της Τουρκίας ότι δεν είναι… νόμιμες (και) οι ελληνικές ασκήσεις
σε νησιά όπως η Λήμνος και η Ικαρία, αποτέλεσε αντικείμενο σύσκεψης στο ΓΕΕΘΑ
­ η εκτίμηση που προέκυψε είναι ότι η Άγκυρα επιχειρεί ευθεία αμφισβήτηση
κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο. Στρατιωτικές πηγές έκαναν λόγο για
«ποιοτικό άλμα» των προκλήσεων, που ίσως εκδηλωθεί και με συγκεκριμένες
επιλογές στους σχεδιασμούς του Γενικού Επιτελείου της.

Ανεβάζει τους τόνους η Ν.Δ.

Την ίδια ώρα η Ν.Δ. ανεβάζει τους τόνους της αντιπαράθεσης με την κυβέρνηση
για τα εθνικά θέματα. Χθες, στη συνεδρίαση των τομεαρχών, ηγεσία και κορυφαία
στελέχη αποφάσισαν ότι πλέον το κόμμα πρέπει να σκληρύνει τη στάση του. Αμέσως
μετά ο κ. Κ. Καραμανλής δήλωσε ότι “οι απροκάλυπτες τουρκικές προκλήσεις
σημειώθηκαν σε μια στιγμή που υποτίθεται ότι οι σχέσεις μεταξύ Ελλάδος,
Τουρκίας ομαλοποιούνται, που γίνεται λόγος για Μέτρα ΟΙκοδόμησης Εμπιστοσύνης
στο Αιγαίο και επίκειται ο νέος γύρος συνομιλιών για το Κυπριακό “. Και
πρόσθεσε: “Οι μονομερείς υποχωρήσεις, οι υπαναχωρήσεις, η απουσία καθαρής
φωνής και η εγκατάλειψη ακόμη και της βασικής αρχής της αμοιβαιότητας στις
διεθνείς σχέσεις είναι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την εξωτερική πολιτικής
της κυβέρνησης. Και είναι αυτά που εκπέμπουν λανθασμένα μηνύματα προς φίλους
και αντιπάλους”. Ο πρόεδρος της Ν.Δ. κατέληξε λέγοντας:”Η στάση αυτή της χώρας
μας εκλαμβάνεται ως αδυναμία της. Εστιάζει το σύνολο των διεθνών πιέσεων προς
την ελληνική πλευρά που εμφανίζεται πιο δεκτική και πιο ευάλωτη. Σήμερα,
περισσότερο από ποτέ, απαιτείται συγκροτημένη, ενιαία και μακροπρόθεσμη εθνική
στρατηγική, με βασικούς άξονες τη σύνεση, ταυτόχρονα όμως την τόλμη και την
αποφασιστικότητα”. Στη συνεδρίαση ο αρμόδιος για θέματα Άμυνας βουλευτής κ.
Σπ. Σπηλιωτόπουλος, ενημερώνοντας τα στελέχη της Ν.Δ., υποστήριξε ότι “θα
είχαν αποφευχθεί πολλά προβλήματα αν η Τουρκία εφάρμοζε τη συμβατική της
υποχρέωση να υποβάλλει σχέδια πτήσεων όταν αεροσκάφη της πετούν στον διεθνή
εναέριο χώρο. Για το θέμα αυτό θα έπρεπε η Ελλάδα να αντιδράσει εγκαίρως”.

Η Ντόρα Μπακογιάννη, υπεύθυνη εξωτερικής πολιτικής της Ν.Δ., κατέθεσε ακόμα
ερώτηση στη Βουλή για τις διαφωνίες μεταξύ των υπουργείων Άμυνας και
Εξωτερικών.

Διαφωνία στη Βουλή

Στο μεταξύ διαφωνίες εξέφρασαν χθες βουλευτές απ’ όλα τα κόμματα ­ και από το
ΠΑΣΟΚ ­ για μία από τις εννέα συμφωνίες με την Τουρκία «χαμηλής πολιτικής» που
πρόκειται να επικυρώσει η Ελληνική Βουλή. Το θέμα ανέκυψε χθες στην Επιτροπή
Εμπορίου όταν η υφυπουργός Εμπορίου Μιλένα Αποστολάκη έφερε για κύρωση τη μία
από αυτές, την τουριστική συμφωνία. Οι βουλευτές τόνισαν ότι δεν μπορεί η
Ελλάδα να προχωρεί σε συμφωνίες με την Άγκυρα, την ίδια ώρα που αυτή προκαλεί
τη χώρα μας. Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε από επιτροπή, αλλά υπήρξε αίτημα
βουλευτών να «παγώσει».

Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι το νομοσχέδιο δεν πρόκειται να προωθηθεί στην
Ολομέλεια σ’ αυτή τη συγκυρία, πράγμα που όμως δεν σημαίνει, όπως έλεγαν, ότι
θα «παγώσει».

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ

«Δεν ισχύουν πλέον οι όροι της αποστρατικοποίησης»

Το ντοκουμέντο του ΝΑΤΟ που δικαιώνει τις ελληνικές θέσεις για τα νησιά του Αιγαίου

Το πλήρες κείμενο της γνωμοδότησης του ΝΑΤΟ είναι το εξής:

«Όσον αφορά τις πτήσεις πάνω από τα νησιά του Αιγαίου κατά τη διάρκεια της
άσκησης “Destined Glory”, η άποψη του Γραφείου του Νομικού Συμβούλου είναι η
παρακάτω:

Η Συνθήκη της Λωζάννης (1923) καθόρισε την αποστρατικοποίηση των συγκεκριμένων
νησιών στο Αιγαίο. Αυτήν τη Συνθήκη ακολούθησε η Συνθήκη του Μοντρέ (1936), η
οποία δεν κάνει καμία αναφορά στην αποστρατικοποίηση. Εφόσον η συνθήκη του
Μοντρέ δηλώνει ρητά στο εισαγωγικό της τμήμα ότι αντικαθιστά τη Συνθήκη της
Λωζάννης (και όχι μερικά μόνο μέρη αυτής), η γνώμη μας είναι ότι η Συνθήκη της
Λωζάννης δεν είναι σε ισχύ τώρα, επομένως οι όροι της αποστρατικοποίησης δεν
ισχύουν πλέον.

Αν ίσχυε η Συνθήκη της Λωζάννης, ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση είναι
αμφισβητήσιμο αν απαγορεύει υπερπτήσεις από στρατιωτικά (κρατικά) αεροσκάφη.
Κατά τη διευκρίνιση της έννοιας της “αποστρατικοποίησης”, η Συνθήκη
κατηγορηματικά δεν αναφέρει μια τέτοια απαγόρευση, αν και μπορεί να είναι έτσι
μόνο διότι το επίπεδο της τεχνολογικής ανάπτυξης δεν το καθιστούσε αναγκαίο το
1923.

Το καθεστώς της νήσου Ικαρίας καλύπτεται από τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης
(1923), η οποία είναι ακόμα σε ισχύ. Αυτή η Συνθήκη δεν καθορίζει μια πλήρη
αποστρατικοποίηση, απλώς συμφωνεί ότι «Καμία ναυτική βάση και καμία οχύρωση
δεν θα εγκατασταθεί στα υπόψη νησιά» (Άρθρο 13.1). Αυτό αναμφίβολα δεν
σημαίνει ότι κανένα στρατιωτικό αεροσκάφος δεν μπορεί να πετάξει πάνω από την
Ικαρία. Τα ελληνικά και τουρκικά στρατιωτικά αεροσκάφη απαγορεύεται μόνο να
πετούν πάνω από την επικράτεια ενός του άλλου.

Συμπερασματικά, η γνωμοδότησή μας είναι ότι δεν υπάρχει κανένα νομικό εμπόδιο
για τις υπερπτήσεις πάνω από την υπό εξέταση περιοχή κατά τη διάρκεια της
άσκησης. Αυτή η δήλωση έχει επικυρωθεί από το Νομικό Τμήμα του Ανωτάτου
Στρατηγείου Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης (SHAPE)».