Μια σχέση συμφωνίας και συμφιλίωσης

Η μετάβαση από τη βιομηχανική κοινωνία της νεοτερικότητας στην
πληροφοριοποιημένη και παγκοσμιοποιημένη κοινωνία της μετανεοτερικής εποχής
μεταλλάσσει το ρόλο του σχολείου και δημιουργεί νέα δεδομένα που προϋποθέτουν
ριζικές αναμορφώσεις στη δομή του υφιστάμενου εκπαιδευτικού συστήματος.

Τα μορφωτικά προϊόντα και οι γνώσεις που παρέχονταν μέσα από την εκπαίδευση
μέχρι πρόσφατα μπορούσαν να έχουν κωδικοποιημένη και σταθερή μορφή για μεγάλες
χρονικές περιόδους, εφόσον οι κοινωνικοπολιτικές και πολιτισμικές εξελίξεις
ήταν αναμενόμενες και σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμες. Η ραγδαία όμως εξέλιξη των
υπολογιστικών και δικτυακών τεχνολογιών, οι οποίες διαπερνούν πλέον το σύνολο
της ανθρώπινης δραστηριότητας, μετέβαλε ριζικά το τοπίο και οδήγησε στη
διαμόρφωση των ανοιχτών ή παγκοσμιοποιημένων ­ κατά τον Μακ Λιούαν ­
οικονομικά και πολιτισμικά κοινωνιών. Η έκρηξη της πληροφορίας και η ανάπτυξη
και διεύρυνση των επικοινωνιών θέτουν μια σειρά από ζητήματα που αφορούν στην
οργάνωση και διαχείριση της πληροφορίας, στη διαμεσολάβηση της μετάδοσης της
γνώσης, στην οργάνωση και στον καταμερισμό εργασίας, στην επικοινωνία από
απόσταση, ακόμη και σε ζητήματα που αφορούν στη διασφάλιση του απορρήτου των
προσωπικών δεδομένων της ταυτότητας του υποκειμένου. Έτσι, διαμορφώνονται νέα
δεδομένα και εγείρονται πλέον νέα κοινωνικά αιτήματα, που αναιρούν τον
παραδοσιακό χαρακτήρα του εκπαιδευτικού συστήματος και επιβάλλουν άμεσες και
ριζικές αλλαγές στη δομή και στα περιεχόμενα της εκπαίδευσης και κυρίως στο
ρόλο του σχολείου.

Η σημερινή γενιά μαθητών προβλέπεται στην ενήλικη ζωή τους να αλλάζει 5 έως 7
φορές επάγγελμα, ενώ οι γνώσεις που τους παρέχονται σήμερα, μετά το πέρας της
δωδεκάχρονης εκπαίδευσής τους, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους θα θεωρούνται όχι
μόνον παρωχημένες, αλλά και λανθασμένες. Συνεπώς, η εκπαίδευση σήμερα καλείται
να καλύψει τις κοινωνικές ανάγκες και απαιτήσεις επιχειρώντας ταυτόχρονα,
αφενός μεν να αποκτήσει ευέλικτη δομή στα αναλυτικά προγράμματα, τα οποία
κατεξοχήν εκφράζουν τα περιεχόμενα μόρφωσης που θεωρεί και επιλέγει η κοινωνία
ως σημαντικά για να μεταδοθούν και να αποκτηθούν από τους μαθητές της,
αφετέρου να επιτελέσει την έτερη βασική της αποστολή που είναι η απαλοιφή της
αναπαραγωγής των κοινωνικών ανισοτήτων. Ωστόσο, το ζητούμενο κάθε φορά είναι
να ανταποκρίνεται η εκπαίδευση στα σύγχρονα αιτήματα δίχως, όμως, να
κατευθύνεται από αυτά, αλλά να τα ενσωματώνει με τρόπο τέτοιο που να υπηρετούν
τους δικούς της σκοπούς.

Η εισαγωγή των υπολογιστών στην εκπαίδευση δεν θα πρέπει να αποσκοπεί στο να
εισαχθεί ένα ακόμη νέο γνωστικό αντικείμενο στα Αναλυτικά Προγράμματα,
τουλάχιστον όσον αφορά στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Η τακτική αυτή, που έχει
ακολουθηθεί συχνά στο παρελθόν, συμπιέζει τα ήδη διογκωμένα σε περιεχόμενα και
σε διδακτικές ώρες Αναλυτικά Προγράμματα και συνήθως δεν επιφέρει τα
προσδοκώμενα αποτελέσματα. Αυτό κυρίως συμβαίνει γιατί στην ουσία η καινοτομία
δεν εισάγεται στη μαθησιακή διαδικασία, ως αλλαγή στους τρόπους και στα μέσα
με τα οποία θα αντιλαμβανόμαστε και θα εφαρμόζουμε τη διδασκαλία, ή ως αλλαγή
στους τρόπους και τα μέσα με τα οποία θα προσεγγίζουμε και θα ανακαλύπτουμε τη
μάθηση. Αλλά, για άλλη μια φορά υιοθετούμε τους ίδιους τρόπους και τα ίδια ή
παρόμοια μέσα για να διδάξουμε και να μάθουμε ένα ακόμη νέο γνωστικό
αντικείμενο.

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, ιδιαίτερα για το Δημοτικό σχολείο, θα πρέπει να
αποτελέσει το μέσο εκείνο που θα συμβάλλει στην καλλιέργεια μιας νέας
παιδαγωγικής αντίληψης διευκολύνοντας και καθιερώνοντας νέους ενεργητικούς
τρόπους μάθησης και αναπτύσσοντας καινούριες στάσεις και δεξιότητες για την
αναζήτηση, ανακάλυψη και απόκτηση της γνώσης. Η ένταξή του θα πρέπει να
παρέχει τη δυνατότητα να αξιοποιηθεί δυναμικά ως μέσο και εργαλείο, που θα
ενσωματώνεται, θα διευκολύνει, θα τροποποιεί και θα ανανεώνει τη
μαθησιακή-διδακτική διαδικασία. Θα πρέπει σε τελευταία ανάλυση να καταστεί ένα
διεπιστημονικό εργαλείο προσέγγισης της γνώσης σ’ όλο σχεδόν το φάσμα του
Αναλυτικού Προγράμματος. Η δημιουργία της «γωνιάς του υπολογιστή» μέσα σε κάθε
τάξη θα πρέπει να αποτελέσει την επόμενη καινοτομία που θα μεταλλάξει ριζικά
την παραδοσιακή αντίληψη και προσέγγιση της διδακτικής-μαθησιακής διαδικασίας
μέσα από το πλαίσιο της καθοδηγητικής, μετωπικής, βιβλιοκεντρικής διδασκαλίας.

Η μελέτη, σύνταξη και εκπόνηση των Αναλυτικών Προγραμμάτων καθώς και η
συγγραφή των αντίστοιχών τους διδακτικών εγχειριδίων αποτελεί βασική
προτεραιότητα της εκπαιδευτικής πολιτικής και εντάσσεται στο πλαίσιο κάθε
μεταρρυθμιστικής απόπειρας. Συνιστά διαδικασία εξαιρετικά απαιτητική, δαπανηρή
και χρονοβόρα, η οποία πρέπει να υλοποιείται με ταχύτατους ρυθμούς, ώστε να
εξασφαλίζεται η επιστημονική τους εγκυρότητα και επικαιρότητα, κάτι που εκ των
πραγμάτων έχει αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολο. Το αποτέλεσμα είναι μέχρι να
ολοκληρωθεί η σύνταξη των Αναλυτικών Προγραμμάτων και εγχειριδίων να έχει
παρέλθει σημαντικό χρονικό διάστημα που καθιστά το παραγόμενο έργο τους
παρωχημένο. Είναι επιτακτική ανάγκη λοιπόν, τα Αναλυτικά Προγράμματα να
αποκτήσουν ανοιχτή και ευέλικτη δομή που θα επιτρέπει την εισαγωγή νέων
γνωστικών αντικειμένων και νέων μεθόδων. Η υπολογιστική τεχνολογία μπορεί να
αποτελέσει πραγματικά τον ακρογωνιαίο λίθο που θα γεφυρώσει το χάσμα του
ξεπερασμένου με το σύγχρονο και σε τελευταία ανάλυση να είναι δυνατή η
συμφιλίωση του μαθητή με αυτού του είδους τη διαδικασία. Όμως στα παραπάνω
πρέπει να επισημανθεί και ο ρόλος του εκπαιδευτικού, ο οποίος με σειρά
επιμορφώσεων θα μπορέσει να συμβάλει και αυτός από την πλευρά του στην
αξιοποίηση του υπολογιστή και στη μετεξέλιξή του σε εργαλείο διερευνητικής και
δυναμικής μάθησης και να μην παραμείνει μόνο μέσο επικοινωνίας ή μέσο άντλησης
και διαχείρισης πληροφοριών, όπως επικρατεί στην κοινή αντίληψη.

Ο Χρήστος Χρήστου είναι πρόεδρος της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας.