Η αποφυγή των ναυαγίων

«Ναυάγιο σε λιμάνι» σημαίνει μεταφορικά την απόλυτη αβελτηρία. Ώσπου προσφάτως
η μεταφορά έδωσε τη θέση της στην τραγική κυριολεξία με την αδιανόητη απώλεια
δεκάδων συνανθρώπων μας στις Πόρτες της Πάρου. Όπως αδιανόητη είναι και η
τακτική εκατόμβη κάθε αργίας στις εθνικές οδούς. Όπως αδιανόητο είναι και το
«ενιαύσιον θύμα», ο εθνικός δασικός μας πλούτος, ο οποίος όσο πιο πολύτιμος
γίνεται λόγω των δυσμενών κλιματολογικών εξελίξεων τόσο περισσότερο έλκει τους
θύτες του να επιδίδονται στην παρανοϊκή τους δράση.

Αυτή η απολύτως παράλογη συμπεριφορά μας ­ εφόσον δεν πρόκειται για οργανωμένο
σχέδιο δολιοφθοράς όπως ενδέχεται να συμβαίνει με ορισμένες τουλάχιστον
πυρκαγιές ­ έχει ασφαλώς την ερμηνεία της. Η αδυναμία μας να προασπίσουμε
εγκαίρως την ασφάλειά μας, εθνική, κοινωνική, ακτοπλοϊκή, οδική, προσωπική σε
τελευταία ανάλυση, στην πραγματικότητα ταυτίζεται με την απροθυμία μας να
αναλάβουμε το κόστος, πολιτικό και οικονομικό, το οποίο συνεπάγεται. Ξεπερνάει
όμως τα όποια όρια ανοχής όταν και όποτε πηγάζει από την αχαλίνωτη έφεσή μας
προς πλουτισμό, η οποία έχει πλέον προσλάβει χαρακτηριστικά υπέρτατης ατομικής
αρχής και αμάχητου τεκμηρίου κοινωνικής καταξίωσης. Η αλόγιστη σπατάλη του
μέλλοντός μας ­ άμεσου και απώτερου ­, στον βωμό τού όποιου σήμερα επιτάσσει η
μόδα, αποτελεί καίρια απειλή για την κοινωνική μας σταθερότητα και η
αντιμετώπισή της ως εκ τούτου μεγάλο πολιτικό ζήτημα. Όπως πολιτικό ζήτημα
αποτελούν και οι όψιμες υποκριτικές οιμωγές για τις καταρρεύσεις οι οποίες
επισυμβαίνουν, εκ μέρους όσων ­ αν και επιζητούν την εξουσία πρόληψής τους ­
με πράξεις και παραλείψεις τους τελικά τις ανέχονται. Όπως, τέλος, πολιτικό
ζήτημα αποτελεί και ο, μετά το ναυάγιο, πακτωλός της πληροφόρησης περί της
μονοπωλιακής διάρθρωσης της ακτοπλοϊκής αγοράς και της (πραγματικής ή
εικαζόμενης) εύνοιας της πολιτικής εξουσίας για την εγκαθίδρυσή της. Τα
στοιχεία αυτά έρχονται στη δημοσιότητα με καθυστέρηση, αν και ήταν ασφαλώς
γνωστά προ πολλού, επειδή έτσι υπαγορεύουν οι συγκυριακοί ανταγωνισμοί κύκλων
συμφερόντων.

Η αλήθεια παρ’ όλα αυτά είναι ότι το πρόσφατο τραγικό συμβάν διαφέρει από όσα
συνήθως συμβαίνουν και δυστυχώς κατά κανόνα αντιμετωπίζονται ως γεγονότα
αναπόφευκτα. Η πολιτισμική υστέρηση και ο εξ αυτής κοινωνικός μιθριδατισμός
απέναντι στις καταστροφές κάθε είδους ο οποίος μας χαρακτηρίζει ασφαλώς δεν
εξέλιπαν. Ούτε αποτελεί πηγή αισιοδοξίας η εξαγγελία «μέτρων» εκ μέρους
διαφόρων φορέων η οποία δεν επρόκειτο να γίνει αν δεν είχε προηγηθεί το
ναυάγιο του «Σαμίνα». Στη συγκεκριμένη συγκυρία, το δυστύχημα μοιάζει ότι δεν
θα περάσει ως μη γενόμενο, όπως προδικάζουν οι πιο απαισιόδοξοι από τους
συμπολίτες μας. Κι αυτό γιατί στις Πόρτες της Πάρου, εκτός από το πλοίο,
ναυάγησαν ελπίζω και ορισμένες επιζήμιες αυταπάτες μας.

Μια αυταπάτη αίφνης υπήρξε ότι η γιγαντιαία μεταφορά πόρων από το
αποταμιευτικό κοινό ­ χωρίς δυσκολία εκ μέρους του είναι η αλήθεια ­ σε
ολιγάριθμες παρέες μέσω του Χρηματιστηρίου πέρυσι αποτελεί διαδικασία
συγκρότησης μιας ­ επιτέλους ­ εθνικής επιχειρηματικής τάξης. Είναι η τρίτη
φορά από τον εμφύλιο μέχρι σήμερα, όπου διαπράττεται αναδιανομή εισοδήματος
μεγάλης κλίμακας με πρόσχημα την «οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη». Η πρώτη
υπήρξε η καταλήστευση των πόρων του ασφαλιστικού συστήματος και η διοχέτευσή
τους υπό μορφήν δανείων προς επιχειρήσεις και τελικά προς ιδιωτικούς
λογαριασμούς της αλλοδαπής, ενώ οι επιχειρήσεις ­ πλην εξαιρέσεων ­
χρεοκοπούσαν. Η δεύτερη ήταν η δανειοδότηση ημετέρων επί δικτατορίας με
ευνοιοκρατικά κριτήρια. Όπως ήταν φυσικό, επιχειρηματική τάξη ούτε
δημιουργήθηκε ούτε πρόκειται να δημιουργηθεί με τέτοιες μεθόδους, απλούστατα
γιατί το επιχειρείν προϋποθέτει, πέραν της χρηματοδότησης, μια φιλοσοφία, μια
στάση ζωής και μια συμπεριφορά η οποία ασφαλώς δεν μας διαπνέει δεδομένου ότι
δεν συμπεριλαμβάνεται στις αξίες μας. Αντιθέτως ο εύκολος πλουτισμός προκαλεί
απογοήτευση σε όσους εξ ημών ­ επιχειρηματίες και εργαζομένους ­ θα ήταν
διατεθειμένοι να προσπαθήσουν να προοδεύσουν με εφόδιο τη δημιουργικότητά τους
και διαπιστώνουν ότι η επιβράβευση αφορά όχι αυτούς αλλά τους «ξύπνιους».

Μια δεύτερη αυταπάτη υπήρξε ότι η πολιτική, ως τέχνη του εφικτού, δεν αφορά
στην προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος αλλά στη διαιτησία μεταξύ ιδιωτικών
συμφερόντων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως περιοριζόμαστε σε μια αναφορά σε ­
αόριστες συχνά ­ ιδέες, στην κατάκτηση της εξουσίας και σε έναν λαβύρινθο
χειρισμών αλλοτριώνοντας το δικαίωμα και την υποχρέωσή μας συνάμα να
προωθήσουμε το δημόσιο συμφέρον. Έτσι όμως δεν αποτρέπονται δυστυχήματα.
Αντιθέτως.

Και η τρίτη αυταπάτη αφορά στη θεωρία ότι η Δημοκρατία μπορεί να ευδοκιμήσει
χωρίς αξιολόγηση των δημοσίων λόγων και έργων εκ μέρους του πολίτη, αλλά με
υποκατάστατο την επιδερμική κατανάλωση ενημέρωσης. Με αποδιοπομπαίες
συμπεριφορές αυτές ακριβώς οι οποίες πασχίζουν για το καλύτερο, επειδή ίσως
ταράττουν τους κύκλους μας σε πείσμα της ειδυλλιακής, εικονικής πλην όμως,
πραγματικότητας.

Ας ελπίσουμε ότι οι τρεις αυτές αυταπάτες, πεμπτουσία μιας κοινώς
διαπιστωμένης πλέον κρίσης, συγκαταλέγονται στα θύματα του πρόσφατου τραγικού
δυστυχήματος.

Ο Παντελής Οικονόμου είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ.