Ο υποψήφιος βουλευτής και το εκλογικό σύστημα

Δεν απαιτείται μόνο να αναγράφεται στο Σύνταγμα ποιο εκλογικό σύστημα ισχύει.
Χρειάζεται ο υποψήφιος βουλευτής να είναι λαοπρόβλητος. Μέχρι σήμερα
εξαρτάται, κατά τα καταστατικά των κομμάτων, από τον πρόεδρο του κόμματος, αν
ο τάδε θα είναι υποψήφιος βουλευτής. Τον τελικό λόγο τον έχει ο πρόεδρος. Ο
οποίος μπορεί και να μη γνωρίζει ούτε κατ’ όψιν τον υποψήφιο. Άλλοι του
μίλησαν (αν του μίλησαν), που μπορεί να μην έχουν σχέση ούτε με την περιφέρεια
του πιθανού υποψηφίου. Σ’ όλους μας είναι γνωστή παλαιόθεν η έκφραση θρήνου:
«Δεν με πήραν στον συνδυασμό». Να θέσει υποψηφιότητα ως ανεξάρτητος; Μα,
ξέρουμε ότι ανεξάρτητοι βουλευτές δεν εξάντλησαν ούτε καν τα δάχτυλα του ενός
χεριού! Το να μη εκλέγεται από τον λαό ο υποψήφιος αποτελεί μία εκ των
προτέρων (δηλαδή προ των εκλογών) αλλοίωση της λαϊκής θελήσεως. Έτσι, τα μέλη
του κόμματος της οικείας περιφερείας μετά την προκήρυξη των εκλογών, θα πρέπει
να εκλέγουν τους υποψηφίους. Διότι, κατά τεκμήριον, αυτοί γνωρίζουν ποίων
ικανοτήτων και ποίας ηθικής ποιότητας είναι ο υποψήφιος. Όχι πώς κι αυτοί δεν
μπορούν να κάμουν λάθος. Το πρώτο μάλιστα θα ήταν να υπακούσουν στη
διαφορετική «γραμμή» του κόμματος. Αλλά για τα πολιτικά πράγματα δεν υπάρχει
πανάκεια. Διατήρηση του σταυρού προτιμήσεως ύστερα από την παραπάνω πρόταση θα
ήταν αδιανόητη. Επίσης ορισμένα προφυλακτικά μέτρα για το αδιάβλητο και την
επιτυχία του θεσμού πρέπει να προβλεφθούν. Και για να μη θεωρηθεί ότι
αποδυναμώνεται ο πρόεδρος του κόμματος, ας αφεθεί σ’ αυτόν ο ορισμός των
υποψηφίων βουλευτών Επικρατείας και ευρωβουλευτών. Τους υποψηφίους αυτούς
υποτίθεται ότι τους γνωρίζει καλά. Όσο για τον εκλογέα, ας έχει το δικαίωμα
στις βουλευτικές εκλογές να διαγράψει έναν μόνον υποψήφιο από το ψηφοδέλτιο.
Γιατί αυτός ο εκλογέας μπορεί να ξέρει πολύ περισσότερα για έναν υποψήφιο, απ’
όσο τα μέλη του κόμματος για τον ίδιο. Για τα παραπάνω, με το πνεύμα που τα
εξέθεσα, αλλά και γι’ άλλους λόγους που εννοεί ο αναγνώστης από το παρακάτω
κείμενο, θα μπορούσε η συνταγματική διατύπωση να έχει ως εξής:

Τους υποψηφίους βουλευτές εκλέγουν τα μέλη των κομμάτων το πολύ δέκα ημέρες
μετά την προκήρυξη των εκλογών στην πρωτεύουσα νομού ή εκλογικής περιφέρειας
για την οποία πρόκειται, όπως ορίζει ο νόμος. Η σειρά κατατάξεως στον κατάλογο
υποψηφίων καθορίζεται από τον αριθμό των ψήφων των μελών του κόμματος. Σε
περίπτωση ισοψηφίας ή συμπλήρωσης των λοιπών υποψηφίων αποφασίζει ο πρόεδρος
του κόμματος. Ο εκλογέας, κατά τις βουλευτικές εκλογές, έχει δικαίωμα να
διαγράψει από το ψηφοδέλτιο έναν μόνον υποψήφιο βουλευτή.

Έξι μήνες προ των εκλογών απαγορεύεται η εγγραφή νέων μελών και αποστέλλεται ο
κατάλογος στον πρόεδρο του οικείου Πρωτοδικείου. Ως δικαστικός αντιπρόσωπος
για την εκλογή των υποψηφίων του κάθε κόμματος ενεργεί πρωτοδίκης.

Έρχομαι τώρα στο εκλογικό σύστημα. Παλαιό το αίτημα να το προβλέπει το
Σύνταγμα. Και δίκαιο. Γιατί αν αλλάζει ο εκλογικός νόμος όποτε θέλει μία
κυβέρνηση, αλλάζει για να μπορέσει να διατηρηθεί η ίδια στην εξουσία. Κι όταν,
αργότερα, χάσει τις εκλογές, παρόλο που μετέβαλε το σύστημα, είναι γιατί έχασε
περισσότερες ψήφους και το σύστημα πλέον δεν τη βοηθεί. Έτσι, οι πλείστες
κυβερνήσεις ανεβαίνουν στην εξουσία με το εκλογικό σύστημα της προηγουμένης
και πέφτουν με το δικό τους. Με τη ρύθμιση που προτείνω διασφαλίζεται, κατά το
εφικτόν, πολύ περισσότερη δίκαιη εκπροσώπηση του λαού. Είναι ευρύτατα
παραδεκτό: Η απλή αναλογική είναι το δικαιότερο σύστημα, αλλά συνήθως δεν
δίνει βιώσιμη κυβέρνηση. Προϋποθέτει εκλεπτυσμένα πολιτικά ήθη. (Δεν
φαντάζομαι να νομίζει αναγνώστης ότι διαθέτουμε τέτοια ήθη). Η ενισχυμένη
δίνει.

Σκέπτομαι πως αν τα συστήματα αυτά εφαρμόζονταν αλληλοδιαδόχως, τότε, ούτε η
αναλογική παραμερίζεται, αφού θα βοηθεί να συνεργάζονται κόμματα (για να
εξαντλήσουν τη βουλευτική περίοδο ή να αρχίσουν νέα) ούτε η σταθερότητα μένει
απροστάτευτη, διότι: Με την απλή αναλογική και τη συνεργασία κομμάτων θα
σκέπτονται οι άρχοντες αυτών ότι αν δεν συνεργαστούν αρμονικά και θελήσουν
εκλογές, θα διενεργηθούν με την ενισχυμένη. Κατά τις συνταγματολογικές
εκτιμήσεις το καλύτερο σύστημα ενισχυμένης που εκφράστηκε έως σήμερα είναι του
Β.Δ. 592/63. Το παραπάνω κείμενο θα μπορούσε να έχει την εξής συνταγματική
διατύπωση: Ως εκλογικό σύστημα εφαρμόζεται η απλή αναλογιή και η ενισχυμένη
αναλογική, αλληλοδιαδόχως. Στην πρώτη εκλογή από την εφαρμογή του παρόντος θα
εφαρμοσθεί η απλή αναλογική, σύμφωνα με την οποία κάθε κόμμα εκπροσωπείται στη
Βουλή με όσους βουλευτές του έδωσε το ποσοστό ψήφων που έλαβε σ’ ολόκληρη την
Επικράτεια. Ως σύστημα ενισχυμένης αναλογικής εφαρμόζεται εκείνο του Β.Δ.
592/63.

Ο Δ. Μαλακάσης είναι εισαγγελέας Εφετών και διδάκτορας στη Φιλοσοφία