Έννοια δίχως ορισμό

Το απίστευτο 9.79 του Μπεν Τζόνσον στη Σεούλ απέδειξε ­ ίσως πρώτη φορά σε τόσο υψηλό επίπεδο ­ ότι με το ντοπάρισμα δεν κερδίζει ο καλύτερος…

Τι είναι ντόπινγκ; Να η πρώτη δυσκολία. Ορισμός της έννοιας, κοινά
αποδεκτός, δεν υπάρχει. Λέγοντας ντόπινγκ, δεν εννοούμε όλοι το ίδιο πράγμα.
Αυτό αφενός προκαλεί ασυνεννοησία, αφετέρου δυσκολεύει τη σύνταξη κανονισμού
που να καλύπτει όλες τις πτυχές του προβλήματος, θεωρητικές και πρακτικές.

Αθλητικό ντόπινγκ είναι κάθε επέμβαση στον ανθρώπινο οργανισμό, με σκοπό ο
αθλητής να αποδώσει πάνω από τις φυσικές του δυνατότητες. Αυτές είναι, πρώτον,
το ταλέντο του, τα σωματικά, πνευματικά και ψυχικά χαρίσματα που κληρονόμησε
από τους γονείς του. Δεύτερον, τα ανάλογα προσόντα που καλλιέργησε στη ζωή
του, με την ενασχόληση, την εμπειρία και την άσκηση, η διάπλαση του σώματός
του, η γνώση, η πείρα και οι έξεις του. Φυσικές, λοιπόν, δυνατότητες του
αθλητή είναι το σύνολο των κληρονομικών και επίκτητων αρετών, που είναι
κομμάτι του εαυτού του, που όποτε θέλει μπορεί να τις κινητοποιεί αυτόβουλα
και συνειδητά, για να ανταποκριθεί στην αθλητική πρόκληση.

Αντίλογος

Στα παραπάνω υπάρχουν και εύλογες αντιρρήσεις. Αναφέρω μερικές, σαν δείγμα της
δυσκολίας να ορισθεί το ντόπινγκ με τρόπο κοινά αποδεκτό.

Δεν είναι, άραγε, επέμβαση και το μασάζ, ηλεκτρομασάζ, οι θερμαντικές αλοιφές
και τα καταπλάσματα; Και αν αυτά δεν είναι ντόπινγκ, γιατί να είναι ντόπινγκ
ένα χάπι που κάνει ακριβώς την ίδια δουλειά; Γιατί είναι αθέμιτη η
ηλεκτροδιέγερση των μυών, εξωτερική εφαρμογή ηλεκτρικών ερεθισμάτων και αυτή,
που την εφαρμόζει ο ίδιος που μας κάνει ηλεκτρομασάζ;

Αφού ο καφές επιτρέπεται, γιατί ν’ απαγορεύεται η καφεΐνη, η βασική του ουσία;

Γιατί φρούτα και λαχανικά συνιστώνται για τις βιταμίνες τους και οι ίδιες
βιταμίνες σε ενέσεις απαγορεύονται; Αν, πάλι, δεν απαγορεύονται, μπορεί
άνθρωπος να φάει τόσα φρούτα και λαχανικά που να περιέχουν ποσότητα βιταμίνης
όση και οι ενέσεις;

Γιατί εμπλουτισμένες τροφές και ροφήματα επιτρέπονται και απαγορεύονται χάπια
και ενέσεις που περιέχουν τις ίδιες ακριβώς ουσίες;

Γιατί ν’ απαγορεύεται η αυτομετάγγιση, η λήψη ορμονών και άλλων ουσιών που
είναι φυσικά συστατικά του οργανισμού;

Είναι ντόπινγκ η φαρμακευτική αναπλήρωση ουσιών που ο οργανισμός κατανάλωσε
στην υπερπροσπάθεια, ή η θεραπεία νοσηρών καταστάσεων που η υπερπροσπάθεια
προκάλεσε; Αντίστροφα, όμως, θα ήταν η υπερπροσπάθεια δυνατή χωρίς την
«αναπλήρωση» ή τη «θεραπεία»; Κι αν όχι, δεν είναι πέρα από τις φυσικές
δυνατότητες του αθλητή επιδόσεις που είναι αποτέλεσμα τέτοιας υπερπροσπάθειας;

Υπάρχει διαφορά μεταξύ της επέμβασης που αυξάνει τις δυνατότητες του αθλητή
για προπόνηση και αυτής που αυξάνει τις δυνατότητές του στον αγώνα;

Είναι ντόπινγκ οι επεμβάσεις στην ψυχική σφαίρα, και αν ναι, τι είναι η
ύπνωση, η υποβολή, τα μάγια, τα φυλαχτά κ.λπ.;

Συνοψίζοντας, ποιο είναι το ειδοποιό που χαρακτηρίζει μια μέθοδο σαν ντόπινγκ;

*** Αν εφαρμόζεται στο ανθρώπινο σώμα εσωτερικά ή εξωτερικά;

*** Ο ειδικός που την εφαρμόζει;

*** Ο προμηθευτής (π.χ. ο φαρμακοποιός ή το σουπερμάρκετ);

*** Η μορφή της σκεύασης (π.χ. ρόφημα – γεύμα – ένεση);

*** Η ποσότητά της;

*** Αν είναι φυσιολογικό συστατικό ή συνθετικό υποκατάστατο του οργανισμού;

*** Αν είναι μέθοδος θεραπείας, αναπλήρωσης, ή ενίσχυσης;

*** Ο χρόνος εφαρμογής της σε σχέση με τον αγώνα;

*** Αν και με ποιον τρόπο επηρεάζει την ψυχική σφαίρα;

Ο κανονισμός

Η απάντηση στα παραπάνω είναι δύσκολη. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ), που
όφειλε να απαντήσει, έλυσε το πρόβλημα ως εξής: Εξέδωσε μια λίστα
απαγορευμένων ουσιών – λίστα όπου κάθε τόσο προστίθενται και άλλες ουσίες.

Για να μπει μια ουσία στη λίστα απαγορευμένων, πρέπει, πλην ελαχίστων
εξαιρέσεων, να βρεθεί εργαστηριακή μέθοδος που να αποδεικνύει με τρόπο
επιστημονικά αμάχητο την ύπαρξη της ουσίας στα ούρα του αθλητή, σε πυκνότητα
ανώτερη της επιτρεπομένης. Για να βρεθεί τέτοια μέθοδος, απαιτούνται κατά μέσο
όρο δυόμισι χρόνια. Για τα αναβολικά, τα χρόνια ήταν έξι.

Έτσι, όποιος ντοπάρεται με μέθοδο εκτός λίστας είναι πρακτικά νόμιμος. Για
πολλούς, είναι και θεωρητικά νόμιμος, με το σκεπτικό πως «για να μην
απαγορεύεται η μέθοδος, σημαίνει πως επιτρέπεται». Το ίδιο ισχύει, όταν
ανιχνεύεται απαγορευμένη ουσία σε επιτρεπόμενη πυκνότητα. Κι αυτό είναι
νόμιμο. Υπάρχουν, όμως, στα ούρα φυσιολογικών ανθρώπων στρυχνίνη, κοκαΐνη,
αμφεταμίνη, συνθετικά ανδρογόνα; Γιατί να υπάρχει «νόμιμη» πυκνότητα τέτοιων
ουσιών στα ούρα των αθλητών;

Συνέπεια της λογικής του Ολυμπιακού Κανονισμού είναι πως σε μεγάλη αναλογία
αυτοί που ντοπάρονται είναι νόμιμοι.

Πόσοι ντοπάρονται;

Κριτήριο εδώ δεν μπορεί να είναι ο αριθμός όσων πιάστηκαν επίσημα
ντοπαρισμένοι. Θα ήταν σαν να υπολογίζαμε τους χρήστες ναρκωτικών βάσει
εκείνων που καταδικάστηκαν τελεσίδικα για την πράξη. Το συμπέρασμά μας δεν θα
είχε καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Αναφέρομαι σε τέσσερις ανεξάρτητες εκτιμήσεις της έκτασης του ντόπινγκ. Η
πρώτη είναι πόρισμα Πανελληνίου Συνεδρίου Αθλητιατρικής. Οι επόμενες είναι
τριών διάσημων εν ενεργεία πρωταθλητών: ενός Αμερικανού, ενός τέως Σοβιετικού
κι ενός Έλληνα. Οι εκτιμήσεις ανεβάζουν το ποσοστό μεταξύ 80% και 90%. Το
ποσοστό είναι εντυπωσιακό. Εντυπωσιακότερο είναι πως ποτέ κανείς δεν το
αμφισβήτησε.

Το 80-90% είναι μάλλον χαμηλό. Όποιος διακινδύνευσε τέτοια δήλωση, θα
αναφερόταν στον κανονισμό ΔΟΕ, με τις επίσημα απαγορευμένες ουσίες.

Σήμερα, όμως, γίνεται ευρύτατη χρήση ουσιών που δεν βρίσκονται στη λίστα
απαγορευμένων. Με αυτή την έννοια, το ποσοστό ντοπαρισμένων είναι σίγουρα πάνω
από 90%.