ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κρίση «ταυτότητας»

Η διαμάχη, η οποία έχει ξεσπάσει τον τελευταίο καιρό μεταξύ Κράτους και
Εκκλησίας, με αφορμή την μη αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές
ταυτότητες, έχει απασχολήσει (και εξακολουθεί να απασχολεί καθημερινά) τον
Τύπο και τα ραδιοτηλεοπτικά κανάλια. Οι θέσεις, οι οποίες έχουν διατυπωθεί
τόσο από κυβερνητικά στελέχη όσο και από εκπροσώπους της Ιεραρχίας, είναι
πλέον γνωστές σε όλους μας. Βεβαίως, ουκ ολίγα είναι και τα σχόλια, οι
κριτικές ή και οι επικρίσεις δημοσιογράφων, νομικών, πολιτευομένων και μη, που
έχουν δει το φως της δημοσιότητας.

Στόχος μου δεν είναι να πάρω θέση επί του παρόντος ζητήματος, ούτε να εξετάσω
τις νομικές ή πολιτικές του διαστάσεις. Θα περιοριστώ μόνο σε μια διαπίστωση.
Τούτος ο διχασμός καταδεικνύει μίαν ουσιαστικότερη αλήθεια ­ τους ενδοιασμούς
και τους φόβους του μέσου Έλληνα πολίτη ενώπιον μίας νέας πραγματικότητας.

Στη δύση του εικοστού και στη χαραυγή του εικοστού πρώτου αιώνα βρισκόμαστε
αντιμέτωποι όχι μόνο με τις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, αλλά και με την
ιδέα της «Ενωμένης Ευρώπης». Αναμφισβήτητα, επιδιώξαμε να εισαχθούμε στην
ευρωπαϊκή οικογένεια. Και όμως, κάποιες φυγόκεντρες δυνάμεις μάς τραβάνε
ταυτόχρονα μακριά της. Άλλως ειπείν, ο μέσος Έλληνας / η μέση Ελληνίδα
εμφανίζεται ως μία διχασμένη προσωπικότητα ­ μία προσωπικότητα, δηλαδή, που
αμφιταλαντεύεται μεταξύ των εκσυγχρονιστικών και συντηρητικών της τάσεων. Ο
διχασμός της ελληνικής κοινωνίας εκφράζει την κρίση της ταυτότητας του μέσου
Έλληνα πολίτη ­ όχι, βέβαια, της αστυνομικής του ταυτότητας, αλλά αυτής που
αναφέραται στον εσωτερικό του κόσμο. Ως εκ τούτου, δεν θα έπρεπε να απορεί
κανείς που το ζήτημα σχετικά με το τι θ’ αναγράφεται σ’ ένα αστυνομικό έγγραφο
έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις. Κάθε κρίση της συνειδήσεως συνοδεύεται από
παροξυσμό, οδηγεί στα πρόθυρα της παραφροσύνης. Αυτή την ψυχολογική κατάσταση
εκμεταλλεύονται ­ δίχως άλλο ­ υποστηρικτές και των δύο πλευρών. Επίσης, δεν
θα ήταν υπερβολή εάν λέγαμε ότι τα μέσα ενημέρωσης την τροφοδοτούν, με
αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

Λόγω των γοργών οικονομικών και πολιτικών εξελίξεων των τελευταίων χρόνων
(ήτοι, πορεία προς και ένταξη της χώρας μας στην ΟΝΕ), ο μέσος Έλληνας πολίτης
νιώθει τον παλιό του εαυτό (την εθνική του συνείδηση) ν’ απειλείται. Η πρώτη
του αντίδραση, λοιπόν, είναι ν’ απλώσει τα χέρια του και ν’ αδράξει το μέρος
του εαυτού του το οποίο νιώθει ότι χάνει. Στην ουσία όμως ο Έλληνας / η
Ελληνίδα δεν χάνει τίποτα, παρά μόνο μεταλλάσσεται. Στην Ευρώπη τού εικοστού
πρώτου αιώνα δεν τίθεται θέμα της μορφής «είτε Έλληνας/-ίδα είτε
Ευρωπαίος/-α». Απεναντίας, το ζήτημα έχει ως εξής: «και Έλληνας/-ίδα και
Ευρωπαίος/-α». Εξάλλου, ουδείς έκανε λόγο για μία Ευρώπη μονολιθική, αλλά για
μία Ευρώπη, της οποίας η ταυτότητα θα συμπεριλαμβάνει την πολιτιστική
κληρονομιάς τής κάθε χώρας-μέλους.

Η διασάλευση της κοινωνικής ηρεμίας είναι έως ένα βαθμό δικαιολογημένη σ’
εποχές οι οποίες χαρακτηρίζονται από ριζικές μεταρρυθμίσεις τόσο στο εσωτερικό
μίας χώρας όσο και σε διακρατικό επίπεδο. Σωστά έχει ειπωθεί πως το θέμα
αναφορικά με τα στοιχεία τα οποία θ’ αναγράφονται στις νέες αστυνομικές
ταυτότητες δεν αποτελεί παρά την «κορυφή του παγόβουνου». Γι’ αυτό όμως δεν
ευθύνεται απόλυτα ούτε η κυβέρνηση ούτε η Ιεραρχία. Τόσο ο Πρωθυπουργός όσο
και ο Αρχιεπίσκοπος είναι εκφραστές δύο αντιμαχόμενων τάσεων, οι οποίες
ενυπάρχουν στη συνείδηση του μέσου Έλληνα πολίτη. Την ισορροπία αυτών των
τάσεων δεν θα τη διασφαλίσει όμως ούτε η κυβέρνηση ούτε η Ιεραρχία. Ανεξάρτητα
από τα πιστεύω και τις αρχές της κάθε πλευράς, την απάντηση θα τη δώσει η
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Σύντομα τα στοιχεία που θ’ αναγράφονται στις ταυτότητες
θα είναι τα ίδια σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με την
προοπτική οι ταυτότητες αυτές να χρησιμοποιούνται και ως διαβατήρια για τη
διακίνησή μας εντός της Κοινότητας.

Ας ξεχάσουμε, λοιπόν, αυτό το θέμα και ας προσπαθήσουμε να προσαρμοστούμε στη
νέα τάξη πραγμάτων. Μόνοι μας πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως δεν απειλείται
η ταυτότητά μας ­ το «εγώ» μας, ο εσωτερικός μας κόσμος ­ και πως ο καθένας
και η καθεμία από εμάς τους Έλληνες/-ίδες θα εξακολουθήσει να είναι Χριστιανός
Ορθόδοξος, Καθολικός, Εβραίος, Μουσουλμάνος, άθεος, ή ό,τι άλλο επιθυμεί.

Η Ευαγγελία Σέμπου είναι διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου
της Οξφόρδης.