ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κεκτημένη παρεξήγηση

Ιδού, λοιπόν, που αποκαλύφθηκε ο πολιτικός στόχος των χρόνων που έρχονται:
«να διατηρηθούν τα κεκτημένα». Τόσο κοντά στις εκλογές, το νέο μήνυμα, όσο κι
αν άλλη να ήταν ενδεχομένως η πρόθεση των εμπνευστών του, είναι ότι η
συλλογική πρόοδος ταυτίζεται με τη μη χειροτέρευση και όχι με το άλμα προς τα
εμπρός, που τόσο επιτακτικά χρειάζεται η ελληνική κοινωνία.

Η αμυντική επίκληση των κεκτημένων από την ίδια την κυβέρνηση, ακόμα και υπό
την ήπια εκδοχή της υπενθύμισης των εμποδίων που μένουν να ξεπεραστούν για την
πλήρη οικονομική εξυγίανση, είναι, πιστεύω, ατυχής, όχι μόνο από
επικοινωνιακή, αλλά και από ουσιαστική άποψη. Πρώτα βέβαια κάνει εντύπωση ­
αλλά δεν είναι η πρώτη φορά ­ η επιλογή της στιγμής και η αδυναμία πρόβλεψης
των συνεπειών ενός διαβήματος, που όχι μόνο έρχεται σε αντίθεση με τις
προεκλογικές δεσμεύσεις του κυβερνώντος κόμματος, αλλά και το εγκλωβίζει
περαιτέρω σε έναν δρόμο αχρείαστα σκοτεινό. Σε μια περίοδο που προσφέρεται για
μια νέα αρχή (πόσο μάλλον όταν η πολιτική εξουσία, χωρίς δική της τότε ευθύνη,
είχε βρεθεί υπό την πίεση θρησκευτικών και άλλων μισαλλοδοξιών), δίνεται ο
τόνος της στασιμότητας και της δυστοκίας. Καθόλου δεν θα ανέμενε κανείς από
την παρούσα κυβέρνηση να απεμπολήσει την κερδισμένη με κόπο εικόνα ­ και όχι
προσωπείο ­ της σοβαρότητας και της νηφαλιότητας και να ενδώσει στον πειρασμό
παραπλανητικών κινήσεων εντυπωσιασμού, που αποτελούν εξάλλου προνομιακό
εργαλείο του βασικού πολιτικού της αντιπάλου. Άλλο όμως να παραμείνει
προσγειωμένη και προσεκτική κι άλλο να κοινωνεί προς τα έξω έναν φόβο ή μια
αδυναμία ανάληψης πρωτοβουλιών και υιοθέτησης μιας δυναμικής αλλαγών, με βάση
τους γενικούς στόχους που η ίδια είχε θέσει. Πώς άραγε θα έρθει η ανάπτυξη, η
μείωση των ανισοτήτων και η βελτίωση της καθημερινότητας του πολίτη, όταν η
κυβερνητική προσπάθεια είναι αποκλειστικά, ή κυρίως, προσανατολισμένη στη
διατήρηση κάποιων «κεκτημένων», δηλαδή βημάτων που έχουν ήδη συντελεσθεί; Και
τι έρεισμα θα έχουν στο εξής ορισμένες ήδη εξαγγελθείσες, ίσως μάλιστα
υπέρμετρα φιλόδοξες, μεταρρυθμίσεις (στην υγεία, στην παιδεία, αύριο στην
κοινωνική ασφάλιση), όταν η ίδια η έννοια της μεταρρύθμισης προϋποθέτει το
γκρέμισμα των κεκτημένων και τη διαμόρφωση νέων, ελπίζεται καλύτερων, συνθηκών
για τη δράση του κράτους;

Η παρεξήγηση ξεκινά πιθανότατα από τον τρόπο που η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται τα
«κεκτημένα». Εκτείνεται μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που οδήγησε στον χαρακτηρισμό
της ανεργίας ως «κεκτημένου των κεκτημένων», ενώ είναι το ακριβώς αντίθετο, το
κατ’ εξοχήν πεδίο όπου απαιτείται διαρκής προσπάθεια για την ανατροπή της
υπάρχουσας κατάστασης. «Παγιωμένο και βαθύ πρόβλημα», ήθελε ίσως να πει ο
υπουργός, αλλά, όσο κι αν έχει κάθε δικαίωμα να υπερασπίζεται τις προθέσεις
του, δεν μπορεί να αγνοεί τη σημασιολογική και πολύ περισσότερο την πολιτική
φόρτιση ορισμένων λέξεων. Η επίκληση των κεκτημένων στην Ελλάδα οδήγησε πάντα
σε αποφυγή της ανανέωσης και της επιβολής των αναγκαίων τολμηρών μέτρων. Στα
πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, το λεγόμενο «δημοκρατικό κεκτημένο» είχε ως
αποτέλεσμα τη διαιώνιση του παλαιοκομματισμού, την επιβίωση του συστήματος των
προυχόντων και τις επιλεκτικές διώξεις όχι τόσο των ανθρώπων που είχαν
συνεργαστεί με τη χούντα (σε μια μάλιστα περίοδο ισχνής συνολικά αντίστασης)
όσο αυτών που αρνούνταν την επιβληθείσα από τους νέους καιρούς εξομοίωση προς
τα κάτω. Με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία εμφανίσθηκε πλησίστιο το
«συνδικαλιστικό κεκτημένο», που στην πράξη σκόπευε, και πολλές φορές πέτυχε,
την κατοχύρωση του «ειδικού καλού», καθιστώντας συγχρόνως αδύνατο ένα συνολικό
εκσυγχρονιστικό εγχείρημα.

Η δε ενωμένη Ευρώπη, στην οποία φυσικά ανήκουμε, χρησιμοποιεί το περίφημο
«κοινοτικό κεκτημένο» ακριβώς για να μην επιτρέψει στη διαδικασία συνεχούς
μεταλλαγής της να ξεφύγει από την τεχνική και να λάβει ουσιαστικά πολιτική
διάσταση. Σήμερα που το μέγα πολιτικό ζητούμενο στην Ελλάδα είναι η εύρεση
νέων οριζόντων, όχι το κλείσιμο των υπαρχόντων, οφείλουμε να θυμόμαστε ότι στη
δημοκρατία το μόνο κεκτημένο είναι η ελευθερία. Όλα τα υπόλοιπα κατακτώνται.
Κι αλίμονο στην κυβέρνηση που πρωτοστατεί η ίδια στην εξάλειψη της πιθανότητας
να μας εκπλήξει ευχάριστα.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.