ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ουσιαστική ισότητα

«Ακόμη και όταν άνδρες και γυναίκες έχουν ίσα προσόντα, υπάρχει τάση
προτίμησης των ανδρών, οφειλόμενη σε προκαταλήψεις και στερεότυπες ιδέες για
τον ρόλο και τις ικανότητες της γυναίκας. Το ότι δύο άτομα διαφορετικού φύλου
έχουν ίσα προσόντα δεν σημαίνει ότι έχουν και ίσες ευκαιρίες». Δικαστήριο
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) 28.3.2000 (απόφαση Badeck).

Γι’ αυτό, δεν αρκεί η τυπική ισότητα (κατάργηση των διακρίσεων), αλλά
απαιτείται ουσιαστική ισότητα, που επιτυγχάνεται μόνο με «θετικά μέτρα». Αυτά
δεν αποτελούν αποκλίσεις από την αρχή της ισότητας, αλλά αναγκαία για την
αποτελεσματική εφαρμογή της μέσα. Γι’ αυτό, οι διατάξεις που τα θεσπίζουν δεν
επιδέχονται στενή, αλλά ευρεία, τελεολογική ερμηνεία.

Τέτοιο μέτρο περιέχει το άρθρο 6 νομοσχεδίου του υπουργείου Εσωτερικών, που
ορίζει ότι σε κάθε υπηρεσιακό συμβούλιο δημόσιας υπηρεσίας, ΝΠΔΔ και ΟΤΑ τα
οριζόμενα από τη Διοίκηση, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, μέλη κάθε φύλου
πρέπει να ανέρχονται στο 1/3 τουλάχιστον των οριζομένων. Το ίδιο ποσοστό
απαιτεί για τα διοριζόμενα ή υποδεικνυόμενα από το Δημόσιο, τα ΝΠΔΔ και τους
ΟΤΑ μέλη διοικητικών συμβουλίων ή άλλων συλλογικών οργάνων διοίκησης ΝΠΔΔ ή
ΝΠΙΔ.

Έτσι επιδιώκεται, κατά την Αιτιολογική Έκθεση, η ισόρροπη συμμετοχή ανδρών και
γυναικών στη λήψη αποφάσεων, σε εφαρμογή σχετικής κοινοτικής Σύστασης,
δεδομένης της σημαντικής υποεκπροσώπησης των γυναικών στα συλλογικά όργανα.

Πρόκειται για αναγκαία και επιτυχή διάταξη, που αποτελεί εφαρμογή όχι μόνον
της Σύστασης, αλλά υπερνομοθετικών διατάξεων του Συντάγματος, του Κοινοτικού
Δικαίου και διεθνών Συνθηκών.

Θετικά μέτρα προβλέπει η Οδηγία 76/207 (ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών
στην απασχόληση), ορίζοντας σε άρθρο ότι δεν θίγει «τα μέτρα που αποσκοπούν
στην προώθηση της ισότητος ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών, ιδίως διά της
άρσεως των ανισοτήτων που εκδηλώνονται στην πράξη και θίγουν τις ευκαιρίες των
γυναικών». Η νέα σχετική διάταξη άρθρου της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης
αναφέρεται στο «υποεκπροσωπούμενο φύλο», με ευρύτερη όμως διατύπωση. Κατά την
προσαρτημένη στη Συνθήκη Δήλωση 28, τα θετικά μέτρα πρέπει ν’ αποσκοπούν
«πρωτίστως στη βελτίωση της καταστάσεως των γυναικών».

Με την απόφαση Badeck, το Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) έκρινε
σύμφωνη προς την Οδηγία εθνική διάταξη, που όριζε ότι τουλάχιστον το ήμισυ των
μελών συλλογικών οργάνων, που διορίζονται κατά τις οικείες διατάξεις, πρέπει
να είναι γυναίκες.

Η ισότητα των φύλων κατέχει περίοπτο θέση στο Κοινοτικό Δίκαιο. Αποτελεί
θεμελιώδη αρχή, θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και βασική «αποστολή» της
Κοινότητας σε όλους τους τομείς.

Την ουσιαστική ισότητα, σε όλους τους τομείς, κατοχυρώνει και η Σύμβαση του
ΟΗΕ για την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών. Κατά το άρθρο της 4,
ειδικά πρόσκαιρα μέτρα, που επιδιώκουν την επίσπευση ουσιαστικής ισότητας, δεν
αποτελούν διάκριση, αλλά πρέπει να καταργούνται μόλις επιτευχθεί η ισότητα
ευκαιριών και μεταχείρισης.

Σημαντική είναι η απόφαση 1933/1998 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της
Επικρατείας (ΣτΕ). Μ’ αυτήν κρίθηκε συνταγματικό το άρθρο 29 Ν. 2085/1992,
κατά το οποίο σε κάθε υπηρεσιακό συμβούλιο έπρεπε να μετέχει μία τουλάχιστον
γυναίκα με τα προβλεπόμενα προσόντα. Το ΣτΕ θεώρησε ότι πρόσκαιρα θετικά μέτρα
διορθωτικά υφισταμένης στην πράξη άνισης, σε βάρος των γυναικών, καταστάσεως,
μέχρις ότου εγκαθιδρυθεί πραγματική ισότητα, είναι αναγκαία και εναρμονίζονται
προς το άρθρο 4 του Συντάγματος, το οποίο εφήρμοσε κατά τρόπο σύμφωνο προς την
Οδηγία 76/207 και τη Σύμβαση του ΟΗΕ, παραπέμποντας σ’ αυτές.

Η διάταξη του νομοσχεδίου έχει την ίδια αιτιολογία και τον ίδιο σκοπό.
Διαφέρει όμως από το άρθρο 29 (Ν. 2085/1992) κατά το ότι αφορά κάθε φύλο, έχει
ευρύτερο πεδίο εφαρμογής και ορίζει ανώτερη ποσόστωση. Με δεδομένη όμως τη
σημαντική υποεκπροσώπηση των γυναικών στα συλλογικά όργανα, η διάταξη αυτή
είναι προσφορότερη για την προώθηση της ουσιαστικής ισότητας. Είναι συνεπώς
σύμφωνη προς το Σύνταγμα, το Κοινοτικό Δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ.

Η Σοφία Κουκούλη-Σπηλιωτοπούλου είναι δικηγόρος, ανεξάρτητη εμπειρογνώμονας
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.