ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επίδοση δημοσιογράφων

Όταν η αμερικανική ειδησεογραφική υπηρεσία Salon. com ­ που
δραστηριοποιείται αποκλειστικά στο Ίντερνετ ­ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα
απολύσει το ένα τρίτο των δημοσιογράφων της, λίγοι στον χώρο των παραδοσιακών
μέσων στενοχωρήθηκαν. Τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν όταν έγιναν γνωστά τα
κριτήρια επιλογής για τις απολύσεις…

Σίγουρα δεν αποτελούσε έκπληξη η αίσθηση μιας απροσδιόριστης «χαιρεκακίας» από
μέρους των εντύπων και ραδιοτηλεοπτικών μέσων. Αυτή η εξέλιξη επιβεβαίωσε τις
τάσεις των τελευταίων μηνών που έδειχναν ­ και δείχνουν ­ ότι τα παραδοσιακά
ΜΜΕ δεν απειλούνται με εξαφάνιση ­ μόνο με επιπλέον ανταγωνισμό. Επίσης, δεν
πρέπει να λησμονηθεί ότι οι εν λόγω απολύσεις έγιναν σε ένα μέσο που αρκετά
δημοσιογραφικά ή διοικητικά στελέχη των παραδοσιακών μέσων ούτε καταλαβαίνουν
(ακόμα), ούτε σέβονται ιδιαίτερα ό,τι αφορά την ποιότητα της ειδησεογραφίας.
Αρκεί να σημειώσει κανείς ότι, τα τελευταία τρία χρόνια, η πηγή με τη
μεγαλύτερη επιρροή στο Ίντερνετ δεν ήταν, λόγου χάρη, οι «Νιου Γιορκ Τάιμς»,
αλλά το «Ντραντζ Ριπόρτ», μια ημισκανδαλοθηρική υπηρεσία κουτσομπολιού.

Ωστόσο, τα κριτήρια παραμονής ή απόλυσης άλλαξαν την ατμόσφαιρα και
προβληματίζουν: το Salon.com αποφάσισε με
βάση τη χρήση (ανάγνωση) της ύλης. Καθώς το Ίντερνετ δίνει τη δυνατότητα να
γνωρίζει κανείς πόσοι ακριβώς έχουν διαβάσει ένα συγκεκριμένο άρθρο, όποιος
δημοσιογράφος δεν διαβαζόταν αρκετά χρειάστηκε να βρει καινούργια δουλειά.

Γιατί όμως αυτός ο προβληματισμός; Άλλωστε, η μέτρηση των «επιδόσεων» των
δημοσιογράφων δεν αποτελεί καινοτομία. Όλες οι εφημερίδες διενεργούν έρευνες
αναγνωσιμότητας από τις οποίες προκύπτουν συμπεράσματα για το τι (ή ποιος)
διαβάζεται ή όχι. Αντίστοιχα, τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα γνωρίζουν ποιες εκπομπές
έχουν επιτυχία. Αυτά τα στοιχεία λογικά αποτελούν καίρια σημεία αναφοράς σε
διάφορα επίπεδα αποφάσεων. Αυτό που πιθανότατα ενόχλησε περισσότερο στη
συγκεκριμένη περίπτωση ήταν ότι τα κριτήρια ήταν αυστηρά αριθμητικά («πόσοι»,
όχι «ποιοι» ή «γιατί τόσοι») σε βαθμό που οι απαισιόδοξοι φοβούνται
μακροπρόθεσμο πλήγμα στην αίσθηση συναδελφικότητας και συνεργασίας μεταξύ των
συντακτών.

Το μέγιστο ερώτημα που βρίσκεται στην καρδιά αυτής της υπόθεσης και κινεί τις
σχετικές συζητήσεις (διαξιφισμούς;) είναι σχεδόν αρχέγονο, εάν δηλαδή πρέπει
τα μέσα να δημοσιεύουν αυτό που πουλάει ή αυτό που κρίνουν πως ο αναγνώστης
πρέπει να γνωρίζει. Εάν μελετήσει κανείς προσεκτικά το σκηνικό των μέσων
ενημέρωσης στις περισσότερες χώρες του κόσμου, θα προσέξει ότι, κατά κανόνα, η
κύρια παράμετρος που διαμορφώνει την πραγματικότητα είναι το οικονομικό
περιβάλλον. Αυτό μπορεί να αφορά στρατηγικές παραμέτρους ­ όπως η ένταση του
ανταγωνισμού, η τάση (αυξητική ή φθίνουσα) της αγοράς, καθώς και τα
χαρακτηριστικά του κοινού ­ αλλά και επιμέρους λειτουργικά ζητήματα όπως η
συνδρομητική (ή όχι) πώληση. Για παράδειγμα, οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» πωλούνται
κυρίως συνδρομητικά και έτσι δεν έχουν την αγωνία του καθημερινού δελτίου
κυκλοφορίας ­ συνεπώς, οι δημοσιογράφοι τους μπορούν να αφοσιωθούν περισσότερο
στο έργο της ενημέρωσης. Αντίθετα, η μη συνδρομητική αγγλική «Σαν», για να
πουλήσει κάθε μέρα, οφείλει να εντυπωσιάσει με το πρωτοσέλιδό της ­ εξ ου και
οι ιστορικοί τίτλοι, όπως «Ο κ. Τάδε έφαγε το χάμστερ μου». Και εάν η σύγκριση
με τη «Σαν» είναι υπερβολική, αξίζει να θυμηθεί κανείς ότι και οι αντίστοιχες
(επίσης μη συνδρομητικές) αγγλικές εφημερίδες ποιότητος δεν λησμονούν να έχουν
και θέματα ανθρωπίνου ενδιαφέροντος στο πρωτοσέλιδό τους ώστε να «γαργαλήσουν»
τον αναγνώστη.

Εν τούτοις, αυτή τη φορά το δίλημμα ­ και εδώ είναι η ουσιαστική διαφορά ­
περνάει από τη γενική πολιτική του εντύπου στον κάθε δημοσιογράφο και αφορά τη
μελλοντική αποστολή του επαγγέλματος. Πιθανότατα αυτή θα διαφέρει ανάλογα με
τη φύση του κάθε μέσου, με το Ίντερνετ να αποδεικνύεται το σκληρότερο
περιβάλλον. Όπως είπε πρόσφατα ένας ειδικός του μέσου σε ανεπίσημη συνάντηση
της ΔΕΕ, «ο δημοσιογράφος της εφημερίδας, εάν δεν τον διαβάζουν, μπορεί να
ισχυριστεί ότι η ύλη του λειτουργεί και ως περιτύλιγμα της ρεκλάμας, ενώ,
αντίθετα, στο Ίντερνετ μια σελίδα δεν υπάρχει εάν δεν διαβαστεί ­ είναι σαν να
χειροκροτάς με το ένα χέρι…»

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων..