ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανορθολογισμοί στα ΑΕΙ

Το έλλειμμα ενός μακροπρόθεσμου ορθολογικού σχεδιασμού για την Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση στη χώρα μας και η αποσπασματικότητα διαφόρων «εκσυγχρονιστικών»
μέτρων έχουν οδηγήσει σε μια σωρεία προβλημάτων που υπονομεύουν την ποιότητα
της εκπαίδευσης. Αναφέρουμε ενδεικτικά ορισμένα:

α.Τις ad hoc ιδρύσεις νέων Τμημάτων σε ΑΕΙ και ΤΕΙ, ύστερα από
μεμονωμένες προτάσεις μελών ΔΕΠ, με τη συναίνεση των ιδρυμάτων ή ύστερα από
έντονες πιέσεις τοπικών παραγόντων και βουλευτών, χωρίς αυτές να εντάσσονται
σε έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό.

β. Τον κατακερματισμό κλάδων γνώσης με πρόωρες εξειδικεύσεις, με
επικαλύψεις ανάμεσα στα ΤΕΙ και τα ΑΕΙ και ορισμένες φορές σε γνωστικά
αντικείμενα που αναφέρονται σε επαγγελματικές δεξιότητες Σχολών Κατάρτισης
(ΙΕΚ).

γ. Τη διεύρυνση των ανισοτήτων εντός της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης,
ακόμη και ανάμεσα σε ομοειδή Τμήματα που αναπαράγονται ανορθολογικά και
τυχαία. Π.χ., αφενός, έχουμε Τμήματα με ιδανικές αναλογίες αριθμού ΔΕΠ/φοιτητή
που πριμοδοτούνται με πόρους και νέα μέλη ΔΕΠ και, αφετέρου, μαζικά Τμήματα με
χείριστες αναλογίες αριθμού ΔΕΠ/φοιτητή που δεν μπορούν να ανανεώσουν το
προσωπικό τους, αφού δεν τους δίδεται καμία νέα θέση ΔΕΠ.

δ. Τη διεύρυνση των διαφοροποιήσεων στο επίπεδο των μεταπτυχιακών
σπουδών. Π.χ., αφενός, τα 120 προγράμματα, εγκεκριμένα την περασμένη δεκαετία
με χαμηλή έως ανύπαρκτη δημόσια χρηματοδότηση και, αφετέρου, τα 100
προγράμματα με υψηλές χρηματοδοτήσεις από το ΕΠΕΑΕΚ.

ε. Τέλος, το επί σειρά ετών χαμηλό ποσοστό επί του ΑΕΠ που δαπανά η
χώρα μας στην Παιδεία (3,5%, όταν ο μέσος όρος είναι 5,1% για το 2000 ­
εκθέσεις ΟΟΣΑ). Ειδικά ως προς το τελευταίο θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι
δυστυχώς ενώ οι σημαντικοί πόροι του ΕΠΕΑΕΚ (0,7 τρισ. για το διάστημα
1995-2000) θα έπρεπε να λειτουργήσουν προσθετικά στις δαπάνες για την Παιδεία,
στην πραγματικότητα υποκατέστησαν εθνικούς πόρους (τακτικός προϋπολογισμός και
δημόσιες επενδύσεις) με αποτέλεσμα να εξακολουθούμε σήμερα να διαθέτουμε τις
χαμηλότερες δαπάνες ανά μαθητή και φοιτητή από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης. Η ανυπαρξία μιας ορθολογικής πολιτικής για την Ανώτατη Εκπαίδευση
αφορά κατά κύριο λόγο το ΥΠΕΠΘ, αλλά όχι μόνον. Τα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ
οφείλουν να ανοίξουν τον διάλογο για τα κρίσιμα ζητήματα και για το μέλλον της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη χώρα μας συνολικά και να μην περιορίζονται μόνο
σε μεμονωμένες διεκδικήσεις για το κάθε ίδρυμα. Δυστυχώς, και σε αντίθεση με
όλες τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στη χώρα μας τα συλλογικά όργανα των ΑΕΙ και
των ΤΕΙ (Σύνοδος Πρυτάνεων, Σύνοδος ΤΕΙ) παραμένουν άτυπα, χωρίς οργανωτικές
δομές και επιστημονική υποστήριξη, και περιορίζονται σε διεκδικητικού τύπου
αιτήματα και διακηρύξεις. Τα κρίσιμα θέματα που θα πρέπει να τεθούν από τα
ίδια τα ιδρύματα είναι:

α. Η ουσιαστική συζήτηση για τα γνωστικά αντικείμενα που θεραπεύουν
ομοειδή Τμήματα προπτυχιακών σπουδών (ΑΕΙ, ΤΕΙ και Ανοικτό Πανεπιστήμιο) ώστε
να αντιμετωπιστούν τα οξύτατα προβλήματα του κατακερματισμού των επιστημονικών
κλάδων, οι επικαλύψεις και τα κενά, η σχέση εγκύκλιας Παιδείας και
εξειδίκευσης, η σχέση ακαδημαϊκών πτυχίων και επαγγελματικών δικαιωμάτων.

β. Η αναδιάρθρωση της σχέσης ΑΕΙ-ΤΕΙ σε αναφορά με τον ρόλο της
Τεχνολογικής Εκπαίδευσης, η προοπτική αναβάθμισης των ΤΕΙ σε ΑΕΙ υπό
προϋποθέσεις ή και κατάργησης γνωστικών αντικειμένων (επαγγελματικά πτυχία
διετούς διάρκειας ΙΕΚ).

γ. Ο συναφής με τα ανωτέρω επαναπροσδιορισμός της διάρκειας
προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών (3 ή 4 χρόνια α’ πτυχίο, 1-2 χρόνια
μεταπτυχιακό).

δ. Η ρύθμιση του ανεξέλεγκτου χώρου των 60 παραρτημάτων των ξένων
Πανεπιστημίων που λειτουργούν στη χώρα μας, προσφέροντας 160 και πλέον
ειδικότητες σε 40.000 Έλληνες φοιτητές.

ε. Η συστηματική καταγραφή των ανισοτήτων, των διαφοροποιήσεων και των
προβλημάτων που έχουν προκύψει από το έλλειμμα ορθολογικής πολιτικής στο
σύνολο της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και η διερεύνηση διαδικασιών επίλυσής
τους.

στ. Τέλος, η άμεση γενναία αύξηση των κονδυλίων για την Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση, και γενικότερα για την Παιδεία, στο επίπεδο του μέσου όρου των
κοινοτικών χωρών. Όλα τα παραπάνω κρίσιμα θέματα προϋποθέτουν έναν κοινό
στόχο: την ορθολογική αυτοδιαχείριση του εκπαιδευτικού συστήματος, την
κατοχύρωση και διεύρυνση της διοικητικής και ακαδημαϊκής αυτοτέλειας των
ιδρυμάτων και, τέλος, τη δυναμική ανάπτυξη ενός δημοσίου Πανεπιστημίου, με
κύρια χρηματοδότηση από το κράτος, που θα προωθεί την κριτική σκέψη, την
Παιδεία και τον Πολιτισμό.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.