ΔΡΟΜΟΙ

Η ρητορική…

… της «οπτικής επικοινωνίας» ήταν πριν από μερικές δεκαετίες το θέμα της
πτυχιακής εργασίας ενός φιλόδοξου φοιτητή: του Άλμπερτ Γκορ. Την ανακάλυψε το
αμερικανικό περιοδικό «Feed» στα αρχεία του Χάρβαρντ («Η επίδραση της
τηλεόρασης στην προεδρία 1947-1969»). Εγραφε εκείνος ο φοιτητής για τις
μεταμορφώσεις, τύπου Τζέκιλ και Χάιντ, που υφίσταται ένας πολιτικός μπροστά
στον τηλεοπτικό φακό και έπαιρνε για παράδειγμα τον Τζων Κέννεντυ και τον
Λίντον Τζόνσον ­ έναν τηλεοπτικό πρόεδρο και έναν αντι-τηλεοπτικό αντιπρόεδρο.
Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, έλεγε ο Γκορ, έχουν την τάση να σβήνουν τα άκρα
και να ενισχύουν το κέντρο: όταν ένας πολιτικός έχει την ευκαιρία να μιλήσει
σε «όλη τη χώρα», είναι υποχρεωμένος να βρει μια πολιτική γλώσσα που να
αναδεικνύει τα κοινά σημεία και να εξαφανίζει τις διαφορές. Το μέσον κάνει την
πολιτική κεντρώα, και όχι οι πολιτικοί.

Αν δεν υπάρχει…

… δηλαδή, καμία ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον Γκορ και τον Μπους, στις
φετινές προεδρικές εκλογές στην Αμερική, φταίει ο καθοδικός σωλήνας. Η
τεχνολογία φέρνει την επανάσταση στην πολιτική, και όχι οι κοινωνικοί αγώνες.
Η επανάσταση είναι η τηλεόραση. Μολονότι βρισκόμαστε σήμερα στην εποχή του
Ίντερνετ, η τηλεόραση εξακολουθεί να διαμορφώνει την πολιτική έτσι όπως είχε
προφητεύσει ο Αλ Γκορ το 1969, όταν έγραφε για την αδεξιότητα του Λίντον
Τζόνσον μπροστά στον φακό ­ χωρίς να υποψιάζεται πως αυτή ακριβώς η αδεξιότητα
θα κυνηγούσε τον ίδιο τρεις δεκαετίες αργότερα: «Ο Τζόνσον ήταν απρόθυμος να
αντικρίσει τον φακό. Δεν τον άφηνε να είναι ο εαυτός του. Σαν να υπήρχαν δύο
πρόεδροι Τζόνσον. Ενας, όταν ήταν μπροστά η τηλεόραση, και ένας άλλος, όταν
αυτή έλειπε».

Αν κάνει κανείς…

… τις κατάλληλες αντικαταστάσεις σε αυτές τις φράσεις, θα βρεθεί μπροστά
στην πραγματικότητα των αμερικανικών προεδρικών εκλογών του 2000. Η αδεξιότητα
του Γκορ μπροστά στην τηλεόραση θεωρείται σήμερα από τα μεγαλύτερα
μειονεκτήματα ενός πολιτικού. Γι’ αυτό ακριβώς αναλύεται και ερμηνεύεται πολύ
περισσότερο από τις πολιτικές θέσεις του. Η ικανότητα ενός πολιτικού να
στέκεται καλά στον φακό σε μια «ζωντανή μετάδοση» είναι το πρώτο πράγμα που
μαθαίνουμε γι’ αυτόν ­ αν όχι το μοναδικό. Οσοι δεν «στέκονται», τους τρώει το
σκοτάδι, όχι μόνο στην Αμερική, αλλά και στην Ελλάδα ­ πολιτικοί που «έγραψαν»
ιστορία, αλλά δεν «έγραψαν» στον φακό.

Είναι σωστό…

… άραγε, η «οπτική επικοινωνία» να παίζει τόσο μεγάλο ρόλο στην αξιολόγηση
των ηγετών; Και τι θα συμβεί, αν από εδώ και πέρα, αυτό θα είναι το
καθοριστικό «προσόν» για έναν πολιτικό; Ο Γκορ δεν είχε θέσει αυτά τα
ερωτήματα στην πτυχιακή εργασία του, αλλά ίσως αυτές οι εκλογές να επιβάλλουν
κάποιες απαντήσεις. Εγραφε για τον Ρούζβελτ ότι πίστευε πως η ψυχολογία των
ψηφοφόρων είναι τέτοια, ώστε να μην αντέχουν «υψηλούς τόνους» επί μεγάλα
χρονικά διαστήματα. Το ερώτημα για τον Γκορ είναι: Μπορεί σήμερα στην Αμερική
να εκλεγεί πρόεδρος ένας άνθρωπος που δεν «πιάνει» καθόλου τέτοιους τόνους;