ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παιδεία και μεταρρύθμιση

Όταν πριν από δύο περίπου χρόνια κλήθηκα να διατυπώσω την άποψή μου για το
νέο σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ, η απάντησή μου ήταν λακωνική: «Μέσα από
διαφορετικές διαδικασίες θα προκύπτει το ίδιο αποτέλεσμα, θα μπαίνουν δηλαδή
οι ίδιοι που έμπαιναν και μέχρι σήμερα». Οι βαθμολογίες των μαθητών όπως
ανακοινώνονται (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ», 26-7-2000) έρχονται να επιβεβαιώσουν την άποψή
μου αυτή.

Αυτό βεβαίως δεν αποτελεί επίκριση στο υφιστάμενο σήμερα σύστημα εισαγωγής στα
ΑΕΙ. Υποδηλώνει κυρίως ότι το «παιχνίδι» της εκπαιδευτικής ανισότητας δεν
εξαρτάται τόσο από το σύστημα εισαγωγής, ούτε «παίζεται» στη Β’ ή τη Γ’ τάξη
του Λυκείου. Ό,τι συμβαίνει εκεί, αποτελεί την τελευταία φάση μιας επιλογής
που έχει αρχίσει από την οικογένεια πριν ακόμα το παιδί ενταχθεί στο
εκπαιδευτικό σύστημα, πριν δηλαδή ακόμη εγγραφεί στην Α’ τάξη του Δημοτικού
Σχολείου.

Με το βιβλίο μου «Κοινωνικοποίηση και Εκπαιδευτικές Ανισότητες» (8η έκδ.
Γρηγόρης 2000) θεωρώ ότι κατάφερα να δείξω με πειστικό τρόπο ότι αυτό που
ονομάζεται ανισότητα δεν παράγεται μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά
πρωτίστως μέσα στην οικογένεια και την κοινωνία. Έτσι οι μαθητές εντάσσονται
στο σχολείο με άνισες αφετηρίες και το σχολείο κατόπιν αντί να αμβλύνει
διευρύνει το χάσμα και αναπαράγει τις ανισότητες.

Σύμφωνα με τη θεωρητική αυτή ανάλυση γίνεται φανερό ότι η επιλογή έχει αρχίσει
από πολύ νωρίς. Γι’ αυτό εξάλλου ο μαθητικός πληθυσμός του ίδιου έτους
εγγραφής μειώνεται σταδιακά από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο και
μάλιστα σε ένα σύστημα όπως το ελληνικό που είναι ανοιχτό και «ελεύθερο»,
χωρίς δηλαδή εισαγωγικές εξετάσεις από τη μία βαθμίδα στην άλλη και με χαλαρές
σχετικά διαδικασίες προαγωγής από τάξη σε τάξη.

Σ’ αυτήν τη «χαλαρότητα» προσπαθεί να βάλει τέλος το σύστημα Αρσένη,
τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το Λύκειο. Αυτό οδήγησε σε μεγαλύτερους δείκτες
αποτυχίας, σε μεγαλύτερα ποσοστά μαθητών που δεν προάγονται, και αυτό ήταν
φυσικό και αναμενόμενο. Όσο δηλαδή η προαγωγή και η απόλυση ήταν εσωτερική
υπόθεση του σχολείου, όπως συνέβαινε με τον προηγούμενο τρόπο, έφτανε κανείς
στο απολυτήριο πιο εύκολα. Από τη στιγμή όμως που μεταφέρεται σε εθνικό
επίπεδο και ο μαθητής πρέπει να λάβει μέρος σε Πανελλήνιες εξετάσεις 27
τουλάχιστον μαθημάτων, τα πράγματα δυσκολεύουν και οι αποτυχόντες είναι φυσικό
να είναι περισσότεροι. Ποια από τις δύο λύσεις είναι πιο σωστή δεν μπορεί να
κριθεί με κριτήρια επιστημονικά. Τα κριτήρια είναι κυρίως πολιτικά. Γι’ αυτό
και περιγράφω χωρίς να αξιολογώ.

Όπως όμως κι αν έχουν τα πράγματα και στη μια και στην άλλη περίπτωση θύματα
παραμένουν πάντα οι ίδιοι, οι μαθητές δηλαδή που προέρχονται από τα χαμηλά
κοινωνικο-οικονομικά στρώματα.

Η διαφορά εντοπίζεται κυρίως στο εξής: με το νέο σύστημα τα εμπόδια (οι
εξετάσεις) παρεμβάλλονται μέσα στο ίδιο το σχολείο. Με το παλιό τα πράγματα
ήταν χαλαρά και οι μαθητές έπαιρναν το απολυτήριο ευκολότερα, «φρακάριζαν»
όμως στα εμπόδια των Πανελληνίων εξετάσεων, όπου δοκίμαζαν και πρώτη και
δεύτερη και τρίτη φορά, συνήθως χωρίς αποτέλεσμα. Αυτοί οι ίδιοι μαθητές
εμποδίζονται τώρα μέσα στο σχολείο και πρέπει να διαλέξουν τι θα πράξουν.

Και για να πούμε τα πράγματα πιο ξεκάθαρα: Για όσους δεν το έχουν καταλάβει,
με τον νέο τρόπο εισαγωγής στα ΑΕΙ επανέρχονται με διαφορετικό τρόπο οι
εισαγωγικές εξετάσεις για το Λύκειο, που είχε θεσπίσει άλλοτε η Νέα Δημοκρατία
και κατήργησε αργότερα το ΠΑΣΟΚ. Μόνο που αντί οι εξετάσεις αυτές να γίνονται
με ρητό και ορατό τρόπο κατά την εισαγωγή στην Α’ Λυκείου, επανέρχονται τώρα
με τρόπο λανθάνοντα: Αφήνεις ελεύθερη την εισαγωγή και ανεβάζεις τον πήχυ μέσα
στο ίδιο το σχολείο. Όταν υπάρχει λοιπόν σύμπτωση απόψεων ανάμεσα στα δύο
μεγάλα κόμματα, εμείς οι απέξω δικαιούμαστε να διερωτηθούμε: Προς τι οι ένθεν
και ένθεν φωνασκούντες;

Εκείνο ωστόσο που προέχει αυτή τη στιγμή είναι τι μέτρα μπορεί να λάβει
κανείς, όχι για να απαλείψει αλλά για να αμβλύνει την εκπαιδευτική ανισότητα.
Στο θέμα αυτό θα επανέλθουμε σύντομα.

Ο Ι. Ε. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, πρ.
αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης.