Ο καθηγητής που δεν πεθαίνει

1. Ο θάνατος του Αριστόβουλου Μάνεση αφήνει τον φίλο και συνοδοιπόρο
άναυδο, ανήμπορο να εκφραστεί, τους συναδέλφους και μαθητές μόνους, τη χώρα
αυτή φτωχότερη κατά μία από τις πιο έντιμες πνευματικές φωνές που διέθετε.

2. Θέλει αντοχή στον πόνο ο συλλογισμός που ακολουθεί αλλά τον επιχειρώ
με οδύνη αλλά και πίστη: ο επιστημονικός και επιστημονικοπολιτικός λόγος σου,
Αριστόβουλε, σ’ έκανε τον ίδιο νόημα. Και τα νοήματα, καθώς είναι πιο δυνατά
κι από τη ζωή κι από μας, δεν συμβιβάζονται με τον θάνατο.

3. Έγινες έτσι, αγαπημένε Αριστόβουλε, το νόημα του Καθηγητή. Διέσωσες
αυτό το νόημα, σε μια εποχή που έχει βαθύτατα εξευτελιστεί, περίπου αναιρεθεί.
Πόσοι δεν είχαν το θράσος να σε αποκαλούν συνάδελφο, όλοι οι Γουλημήδες της
σύγχρονης ελληνικής παρακμής που σπρώχνονταν να καθήσουν δίπλα σου, από τότε
που στη χώρα αυτή η έννοια «Καθηγητής» έχασε το νόημά της.

4. Ξεκίνησα τον θρήνο που απλώνεται ώρα με την ώρα στη χώρα
επισημαίνοντας πως χάθηκε μια από τις πιο έντιμες φωνές της. Τέτοιες στιγμές
πώς να υποτάξω τον τραυματισμένο από οδύνη λόγο μου σε μία τάξη. Γι’ αυτό
επανέρχομαι, άτακτα, αυθόρμητα, όσο δύναμαι: Θυμάσαι, αγαπημένε φίλε, τη
συζήτησή μας για την έννοια της πνευματικής εντιμότητας; Σε ενοχλούσε η
εξέλιξη της συζήτησης, γιατί αυτή οδηγούσε νομοτελειακά σε σένα κι έτσι την
«έκοβες». Σήμερα δεν δύνασαι πια να την «κόψεις». Θες, δεν θες, τη συνεχίζω:

5. Έντιμη φωνή δεν είναι νοηματικά εφικτή, όταν δεν είναι τμήμα μιας
έντιμης στάσης. Γι’ αυτό και έντιμη διδασκαλία προϋποθέτει αρμονία εκφερόμενου
λόγου και επιδεικνυόμενης στάσης. Γι’ αυτό, σεβαστέ και αγαπημένε φίλε, συνέβη
κάτι που οι ανεπαρκείς της χώρας μας θα ονόμαζαν παράδοξο: Όταν η πρόσφατη βία
στην Ελλάδα, που βέβαια προσκυνήθηκε από πολλούς συναδέλφους σου, σου
απαγόρευσε τη διδασκαλία, σ’ έβγαλε από το πανεπιστήμιο και σε καταδίκασε στη
σιωπή της εκτόπισης, η ιστορία σού έδωσε μια άλλη φωνή, έκανε τη σιωπή σου πιο
εύγλωττη και από τον λόγο. Οι μαθητές σου κατάλαβαν με μεγάλη ακρίβεια τι
σημαίνει να είσαι καθηγητής των θεσμών την ώρα που αυτοί καταλύονται. Εξήγησες
έτσι σε ολόκληρες γενιές ότι το φρόνημα μπορεί να διώκεται αλλά ουδέποτε
περιορίζεται.

6. Παρά την αμείλικτη αυστηρότητά σου, Αριστόβουλε, αυστηρότητα στις
ακαδημαϊκές, πολιτικές και ηθικές αρχές, ταυτοχρόνως είχες τη μεγαλοψυχία να
συγχωρείς ακόμα και την απρέπεια ανθρώπων που θα είχαν κάποιο λόγο ιδιαίτερο
να σου οφείλουν σεβασμό. Περιοριζόσουν πάντα στην κλασική σου φράση «Λαμβάνω
αντί μάννα χολήν». Κι αυτή σου η μεγαλοψυχία είναι απόρροια ότι η μορφή σου
τονίζει τη διαφορά ανάμεσα στον απλώς αξιόλογο και στον μεγάλο.

7. Το έργο σου, δηλαδή τόσο τα κείμενά σου όσο και η στάση σου, θα
αποτελέσουν την πολυτιμότερη πηγή έμπνευσης και δημιουργίας στον κλάδο του
οποίου τη μέθοδο και το περιεχόμενο συμπροσδιόρισες. Τον κλάδο που, όταν τον
διακονούμε με πολιτική ευθύνη και επιστημονική σοβαρότητα, είναι η εγγύηση της
κοινωνικής και πολιτικής ελευθερίας.

8. Αγαπημένε Αριστόβουλε, μου πρόσφερες πάντα το προνόμιο ενός
ιδιαίτερου, μόνιμου και βαθύτατου διαλόγου. Θα τον συνεχίσουμε από εκεί όπου ο
καθένας μας θα βρίσκεται.

Καλή αντάμωση Δημήτρης