ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Υγεία: Το διπλό «σοκ»

Η ανακοίνωση της μεταρρύθμισης του ΕΣΥ συνεχίζει ­ εν μέσω θερινού καύσωνα
­ την ανάδειξη μετώπων και εκσυγχρονιστικών αλλαγών στους βασικούς τομείς της
κοινωνικής ζωής. Οι άξονες και τα μέτρα που ανακοινώθηκαν είναι ριζοσπαστικά
και αποτελούν τις αναγκαίες για τον πολίτη μεταρρυθμίσεις που είχε υποσχεθεί ο
υπουργός Υγείας.

Αυτή η «μπινγκ-μπανγκ» προσέγγιση για την αναμόρφωση του συστήματος υγείας ­
που είχαμε υποστηρίξει σε παλαιότερο σημείωμα ­ έρχεται σε μια στιγμή που και
η κοινωνία είναι έτοιμη να τη δεχθεί. Οι επτά προτεινόμενοι άξονες
(περιφερειακή αποκέντρωση, χρηματοδότηση, δημόσια υγεία, εκπαίδευση και
ανθρώπινο δυναμικό, νοσοκομεία, πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, κεντρική πολιτική
υγείας) εντάσσονται σε ένα ιδιαίτερα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής το οποίο
αναμένεται να εξειδικευθεί στο στάδιο της υλοποίησης. Τα προτεινόμενα μέτρα
απηχούν τις σύγχρονες εξελίξεις στην πολιτική υγείας και είναι σε αντιστοιχία
με μεταρρυθμίσεις που τώρα βρίσκονται σε εξέλιξη σε άλλα ανεπτυγμένα συστήματα
υγείας.

Σε αυτή τη φάση δεν θα επιμείνουμε σε ανάλυση των μέτρων. Σε θεωρητικό επίπεδο
όμως με τα μέτρα αντιμετωπίζονται προβλήματα ισότητας, αποδοτικότητας και
ποιότητας του σημερινού υγειονομικού συστήματος. Ωστόσο, το βασικό ερώτημα
παραμένει και εκεί θα κριθεί η επιτυχία των προτεινόμενων αλλαγών, δηλαδή πώς
θα βελτιωθεί η υγεία, η πρόσβαση και η ικανοποίηση του πολίτη από το δημόσιο
σύστημα υγείας. Άλλωστε, αυτό είναι το ουσιαστικό στοίχημα της πολιτικής
υγείας σήμερα: η μετάβαση σε ένα σύστημα που οργανωτικά και λειτουργικά από τη
μια μεριά διασφαλίζει και εμπεριέχει τις εγγυήσεις για την αναβάθμιση των
υπηρεσιών υγείας προς τον πολίτη, και από την άλλη αποδίδει αξιοποιώντας με
ορθολογικούς όρους τους πόρους.

Επομένως, η υλοποίηση των μέτρων αποτελεί το πραγματικό μεταρρυθμιστικό σοκ ­
αν δεν θέλουμε να περιπέσουμε στο σύνηθες σύνδρομο της παραγωγής νόμων χωρίς
πρόγραμμα υλοποίησης. Η ανακοίνωση του υπουργού εμπεριέχει ήδη τα πρώτα
δείγματα υλοποίησης των μέτρων.

Θα θέσω ορισμένες σκέψεις σχετικές με το θέμα της εφαρμογής των μέτρων:
Πρώτον, είναι ανεδαφικό να ελπίζει κανείς ότι η ποιοτική αλλαγή που
ευαγγελίζονται τα μέτρα μπορεί να πραγματοποιηθεί αμέσως, χωρίς κόπο και
αντιδράσεις. Όπως η πολιτική βούληση του υπουργού ήταν απαραίτητη για τον
σχεδιασμό τους, έτσι και ακόμη περισσότερο είναι απαραίτητη για την
πραγματοποίηση των αλλαγών.

Δεύτερο ζήτημα είναι η ανάδειξη των συμμαχιών και των πιθανών φορέων
αντίδρασης στις μεταρρυθμίσεις. Στη σημερινή δομή του συστήματος κάποιες
κατεστημένες συμπεριφορές κερδίζουν και κάποιες χάνουν. Η επιστημονική ανάλυση
των «διανεμητικών επιπτώσεων» του συστήματος δείχνει ότι οι πολίτες μέχρι τώρα
ανήκουν στους «χαμένους». Οι προτεινόμενες αλλαγές οδηγούν σε μια αναδιανομή
εξουσίας εντός του συστήματος. Οι νέοι «χαμένοι» αναμένεται ότι θα
αντιδράσουν. Το ζήτημα είναι πως οι πολίτες θα είναι ανάμεσα σε αυτούς που
«κερδίζουν» στο νέο σύστημα. Ο εξαγγελθείς διάλογος οφείλει να έχει αυτόν
ακριβώς τον σκοπό ­ και θα πρότεινα να καταλήγει σε «ένα κοινωνικό συμβόλαιο
για την υγεία».

Τρίτο ζήτημα αποτελεί ο ανθρώπινος παράγοντας. Οι αλλαγές γίνονται με
ανθρώπους που στελεχώνουν φορείς και μηχανισμούς, παρέχουν υπηρεσίες και
διαμορφώνουν στρατηγικές στην πολιτική υγείας. Αφενός η διοικητική δομή του
συστήματος είναι σήμερα αδύναμη να στηρίξει ένα τέτοιο εύρος αλλαγών και
πιθανώς θα αποτελέσει την ισχυρότερη τροχοπέδη υλοποίησης του συστήματος.
Αφετέρου υπάρχει η «προίκα» των γιατρών του ΕΣΥ που στην πλειοψηφία τους
υποστηρίζουν την υλοποίηση των αλλαγών. Ο υπουργός φαίνεται να έχει επισημάνει
τις διοικητικές αδυναμίες και προτείνει, μέσω της περιφερειακής κυρίως
αναδιάρθρωσης, μηχανισμούς ανάδειξης φορέων και δυνάμεων που να μπορούν να
στηρίξουν την υλοποίηση των εφαρμογών.

Μπροστά σε αυτό το «διπλό σοκ» που έχει θέσει ο υπουργός για την υγεία είναι
υποχρέωση της ελληνικής κοινωνίας να προσέλθει με ειλικρίνεια, διεισδυτικότητα
και καλή προαίρεση στον διάλογο για την εξειδίκευση των αλλαγών. Δεν αντέχει η
υγεία άλλες χαμένες ευκαιρίες. Η επόμενη δεκαετία πρέπει να είναι η δεκαετία
της αποδοτικότητας και της ποιότητας του συστήματος υγείας. Έχουμε μπροστά μας
μια μεγάλη μάχη να κερδίσουμε.

Ο Άρης Σισσούρας είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών και διευθυντής
στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Πολιτικής του ΕΚΚΕ.