Ανταγωνισμός γνώσης

Η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση είναι το κλειδί για τον πλούτο
και την ευημερία των εθνών.

Γνωστικός ανταγωνισμός. Μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας διαμορφώνονται οι οικονομίες του μέλλοντος

Η «οικονομία της γνώσης» χαρακτηρίζεται σήμερα από έντονο ανταγωνισμό, ο
οποίος κινητοποιεί τις χώρες του κόσμου να φροντίσουν για την άνοδο του
μορφωτικού επιπέδου τους.

Οι πλούσιες χώρες, όπως δείχνει σχετική έρευνα του Οργανισμού Οικονομικής
Συνεργασίας και Αναπτύξεως (ΟΟΣΑ), έχουν ήδη μπει σε μια κούρσα ανταγωνισμού
για τη γνώση, αντιπαραβάλλοντας και συγκρίνοντας αδιάκοπα τα εκπαιδευτικά τους
συστήματα, τις επιδόσεις των μαθητών τους και την αξία των πτυχίων τους. Παρά
το σαφές τους προβάδισμα στις υψηλές τεχνολογίες και την οικονομική ανάπτυξη,
οι ΗΠΑ φαίνεται να πάσχουν από σοβαρά μειονεκτήματα, όσον αφορά το γενικό
μορφωτικό επίπεδο των μαθητών και των σπουδαστών τους. Η Ευρώπη έχει ήδη
αρχίσει να διαμορφώνει κριτήρια σύγκλισης στον εκπαιδευτικό τομέα, με την
ελπίδα να αποκτήσει «την πιο ανταγωνιστική και πιο δυναμική οικονομία της
γνώσης στον κόσμο».

Η έκθεση

Ο ΟΟΣΑ έδωσε πρόσφατα στη δημοσιότητα έκθεση για το μορφωτικό επίπεδο των
ενηλίκων στις πλούσιες χώρες. Στην έρευνα του διεθνούς οργανισμού δεν
συγκρίνονται πτυχία ή σχολικά συστήματα, αλλά οι γενικότερες ικανότητες του
πληθυσμού στη γραφή και την ανάγνωση, δηλαδή στη γενική κατανόηση και χρήση
των πάσης φύσεως γραπτών πληροφοριών, αλλά και στην επέκταση αυτών των γνώσεων
σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Η έρευνα διεξήχθη σε είκοσι χώρες και δίνει για
πρώτη φορά συγκρίσιμα και αξιόπιστα στοιχεία για έναν χώρο που έμενε μέχρι
τώρα «αχαρτογράφητος».

Ήδη, οι χώρες αρχίζουν να σκέπτονται σοβαρά τα συμπεράσματα της έκθεσης,
σύμφωνα με την οποία η Σουηδία, η Φινλανδία, η Νορβηγία και η Ολλανδία έχουν
τις καλύτερες επιδόσεις και η Χιλή, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Σλοβενία τις
χειρότερες.

Το… μοντέλο

Το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης του ΟΟΣΑ είναι ότι υπάρχει ένα «σκανδιναβικό
μοντέλο», το οποίο στηρίζεται σε ένα στέρεο και συνεχές σύστημα επιμόρφωσης,
το οποίο ακολουθεί διαρκώς τους ενηλίκους σε όλους τους χώρους επαγγελματικής
κατάρτισης. Το άλλο μάθημα από αυτή την έκθεση είναι πως, παρά την οικονομική
και τεχνολογική πρωτοπορία τους, οι ΗΠΑ παρουσιάζουν μετριότατα αποτελέσματα
σε όλα τα σχετικά τεστ.

Είναι, όμως, δυνατόν να καθορίσει κανείς κριτήρια της γνώσης με γενική ισχύ;
Είναι δυνατόν χώρες τόσο διαφορετικές μεταξύ τους να υποβάλλονται σε
ομοιόμορφα τεστ; Είναι γεγονός, πως δεν μπορεί κανείς να μετρήσει τα
αποτελέσματα της εκπαίδευσης το ίδιο αξιόπιστα όπως την κατάσταση της υγείας.
Όμως, το γεγονός παραμένει πως «οι χώρες δεν μπορούν πια να μένουν κλεισμένες
στον εαυτό τους και πως είναι υποχρεωμένες να συγκρίνουν αδιάκοπα τις
επιδόσεις τους με αυτές των γειτόνων τους», υπογραμμίζει η πρόσφατη «Ευρωπαϊκή
έκθεση για την ποιότητα της εκπαίδευσης». Η έκθεση εκδόθηκε από την Κομισιόν
ύστερα από τη Σύνοδο Κορυφής της Λισαβώνας, τον περασμένο Μάρτιο, η οποία είχε
αναγνωρίσει τον ουσιώδη ρόλο τής εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης
στην επίτευξη της πλήρους απασχόλησης.

Στη Σκανδιναβία τα υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας

Στα στατιστικά στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα τον Ιούλιο η Eurostat
παρουσιάζονται οι χώρες που διαθέτουν τις περισσότερες δαπάνες για την
Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση (Δανία, Αυστρία, Σουηδία), τη Δευτεροβάθμια (Δανία,
Αυστρία, Γαλλία) και την Τριτοβάθμια (Σουηδία, Ολλανδία, Αυστρία). Τα στοιχεία
για την επιτυχία ή την αποτυχία των μαθητών διαφόρων χωρών είναι σήμερα
περισσότερο προσιτά. Σύμφωνα με την Κομισιόν οι σκανδιναβικές χώρες έχουν τα
καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με τις άλλες χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα ποσοστά αποτυχίας των μαθητών της Πορτογαλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας
και της Βρετανίας είναι ανησυχητικά, αντίθετα με τη Γερμανία, την Αυστρία και
τις σκανδιναβικές χώρες.

Η Ευρωπαία επίτροπος Βίβιαν Ρέντινγκ παρουσίασε πρόσφατα μερικούς «δείκτες
ποιότητας» για την εκπαίδευση. Συνολικά δεκαέξι, αυτοί οι δείκτες εκτιμάται
ότι θα επιτρέψουν την αξιολόγηση των δεκαπέντε χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε
ό,τι αφορά τη σχολική ποιότητα (μαθηματικά, ανάγνωση, επιστήμες, ξένες
γλώσσες), τα ποσοστά επιτυχίας (ή αποτυχίας), τα ποσοστά φοίτησης στην Ανώτατη
Εκπαίδευση, την «κατεύθυνση» της εκπαίδευσης και το θεσμικό περιβάλλον της,
αλλά και την επαγγελματική κατάρτιση των διδασκόντων και τη συμμετοχή των
γονέων.

Όσο για τον ΟΟΣΑ, διεξάγει τώρα και νέα έρευνα μεταξύ τριάντα δύο χωρών για
τις επιδόσεις των δεκαπεντάχρονων παιδιών στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις
επιστήμες (πρόγραμμα PISA). Τα πρώτα αποτελέσματά της θα γίνουν γνωστά το
2001.