ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επανόρθωση δικαιοσύνης

Τα πρωτοσέλιδα στον γερμανικό Τύπο, που η Ελλάδα δεν κέρδισε όταν μπήκε στο
ευρώ, ήρθαν όταν τόλμησε να επιδιώξει την εκτέλεση μιας δικαστικής απόφασης. Η
διεθνής πολιτική μπορεί να έχει τις ισορροπίες της, αλλά τα κράτη που σέβονται
τον εαυτό τους οφείλουν πρώτα να οδηγούνται από τις απαιτήσεις της
δικαιοσύνης.

Η πολιτικοποίηση των νομικών ζητημάτων σπανιότατα οδηγεί σε απόδοση
δικαιοσύνης. Το αποδεικνύει η γερμανική αντίδραση στην υπόθεση των
επανορθώσεων που οφείλονται στους συγγενείς όσων υπέστησαν τη βαρβαρότητα του
γερμανικού στρατού κατοχής κατά την περίοδο 1941-1944. Τα νομικά περιστατικά
είναι ξεκάθαρα: ειδικώς για τη Σφαγή του Διστόμου (πιθανότατα θα ακολουθήσουν
και άλλες παρεμφερείς δίκες) υπάρχει αμετάκλητη απόφαση του Αρείου Πάγου, στον
οποίο παραπέμφθηκε σε τελευταίο βαθμό η υπόθεση, σύμφωνα με την οποία το
γερμανικό Δημόσιο οφείλει αποζημίωση 9,5 δισεκατομμυρίων δραχμών. Κάθε
δικαστική απόφαση, σύμφωνα με γενική αρχή του δικαίου, πρέπει να εκτελείται,
αλλιώς δεν αποδίδεται αλλά παρωδείται η δικαιοσύνη. Ήδη, μάλιστα, από το 1998
υπάρχει και απόφαση του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας,
που επιτάσσει την εκτέλεση των αποφάσεων αλλοδαπών δικαστηρίων από άλλο
κράτος-παραβάτη κανόνων του διεθνούς δικαίου (όπως είναι εδώ οι κανόνες που
αφορούν τη δράση των στρατευμάτων κατοχής).

Άρα το γερμανικό Δημόσιο οφείλει να πληρώσει την επιδικασθείσα αποζημίωση,
είτε συμμορφούμενο οικειοθελώς ­ πράγμα για το οποίο δεν υπάρχει καμία ένδειξη
μέχρι σήμερα, δηλαδή αρκετούς μήνες μετά την έκδοση της επίμαχης απόφασης και
αρκετές εβδομάδες μετά την «επίσημη» ενημέρωση εκ μέρους των ελληνικών αρχών ­
είτε υφιστάμενο με άλλο τρόπο τη νόμιμη, κατά το ελληνικό δίκαιο, διαδικασία
της εκτέλεσης. Το μόνο ανοικτό ζήτημα είναι ποια «μέθοδος» και ποια
«μεθόδευση» αναγκαστικής εκτέλεσης θα επιλεγεί. Κι αν για την πρώτη η
δικονομία μας δεν προσφέρει πολλές εναλλακτικές λύσεις πέρα από την κατάσχεση,
η δεύτερη (το πότε, το πώς και το τι της κατάσχεσης), παρόλο που έχει και
διαστάσεις εξω-νομικές, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να καταλήγει σε ακύρωση
υλοποίησης της εκτέλεσης.

Τα προβλήματα ξεκίνησαν από τη στιγμή που η αναζήτηση του κομψότερου έναντι
της συμμάχου και φίλης Γερμανίας τρόπου άσκησης του δικαιώματος που απορρέει
από τη δικαστική απόφαση μεταβλήθηκε, από επίσημα ελληνικά χείλη, σε ζήτημα
τουλάχιστον ίσης σημασίας με την ουσιαστική δικαίωση των θυμάτων. Νομικά και
ηθικά η πληρωμή της αποζημίωσης προηγείται των διπλωματικών σχέσεων των
εμπλεκομένων χωρών. Αυτό βέβαια ουδόλως σημαίνει ότι και οι σχέσεις αυτές δεν
έχουν τη σημασία τους και δεν πρέπει να προστατευθούν. Ή ακόμα, όπως
υποστήριξαν και δύο στυλοβάτες της όλης ελληνικής προσπάθειας και συγχρόνως
δύο άνθρωποι, ο Μαγκάκης και ο Γλέζος, των οποίων το ηθικό ανάστημα δεν
ανέμενε αυτή την υπόθεση για να φανερωθεί, ότι η «ευγένεια» στη σημερινή
διεκδίκηση ενδυναμώνει και την ίδια την απόφαση του ελληνικού δικαστηρίου,
γιατί καθιστά ακόμα γλαφυρότερη την τότε θηριωδία.

Σημαίνει όμως, κατά τη γνώμη μου, και με την πολυτέλεια τής εκ των υστέρων
κρίσης, ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε κανένα λόγο να δηλώσει σε ποιες
ενέργειες αναγκαστικής εκτέλεσης αντιτίθεται και σε ποιες όχι και να
χαρακτηρίσει το θέμα «προεχόντως πολιτικό». Χρέος της ήταν να συνεννοηθεί με
το γερμανικό Δημόσιο και να προσπαθήσει να βρει την καταλληλότερη μεθόδευση.
Δικαίωμά της να απόσχει από εκείνες τις απαιτούμενες από τη δικονομία
ενέργειες (όπως η άδεια του υπουργού Δικαιοσύνης για την εκτέλεση κατά
αλλοδαπού Δημοσίου) που δεν θεωρούσε σκόπιμες εν όψει του γενικότερου
συμφέροντος. Ούτε όμως μπορεί να σταματήσει ή να αποδοκιμάσει την έναρξη
νόμιμων (ή αμφισβητήσιμων μόνο από τα δικαστήρια) διαδικασιών εκτέλεσης, ούτε,
πολύ περισσότερο, να παραβλέψει, έστω και μόνο φραστικά, το απείρως βαρύτερο
ηθικό δικαίωμα των θυμάτων. Ο φόβος του «δυνατού ξένου» ουδέποτε στάθηκε καλός
σύμβουλος. Ακόμα εκκρεμεί ­ και με τις πρόσφατες εξελίξεις φοβούμαι ότι
κινδυνεύει να ταφεί οριστικά ­ η αξίωση της Ελλάδος έναντι της Γερμανίας για
την επιστροφή του «κατοχικού δανείου». Για λόγους ιστορίας και αξιοπρέπειας,
οφείλουμε να θυμόμαστε και να ζητούμε, έναντι των πάντων, την επανόρθωση του
αδίκου.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.