Διαστάσεις Πολιτιστικοί τρομοκράτες

«Λευτεριά στον Β92!». Η κατάληψη του σταθμού από τις σερβικές αρχές αποτέλεσε τη βάση πολλών γκράφιτι

Στις 29 Απριλίου, τα αεροπλάνα του ΝΑΤΟ κατέστρεψαν την καινούργια γέφυρα της
Οστρουζνίτσα, στον ποταμό Σάβα της Γιουγκοσλαβίας. Λίγους μήνες αργότερα, οι
λέξεις «Λευτεριά στον Β92» εμφανίζονταν στη δεξιά πλευρά της γκρεμισμένης
γέφυρας. «Το σύνθημα αυτό δεν έχει τίποτα το ιδιαίτερο», λέει ο άνθρωπος που
το έγραψε, ο Μάκι, από την οργάνωση «Πολιτιστικοί τρομοκράτες» (QT). «Θέλαμε
να εκφράσουμε απλώς τη διαμαρτυρία μας για το κλείσιμο του ραδιοφωνικού
σταθμού Β92, όπου είχαμε μια εκπομπή με τίτλο “Ραδιοφωνική Τρομοκρατία”.
Εντυπωσιακός ήταν ο τρόπος με τον οποίο το κάναμε. Ζητήσαμε βοήθεια από τρεις
ορειβάτες, που μας έφεραν τον εξοπλισμό τους και μας έκαναν ένα εικοσάλεπτο
μάθημα. Αρχίσαμε έτσι να γράφουμε το σύνθημα κρεμασμένοι πάνω από το ποτάμι,
ενώ από την άλλη πλευρά οι σύντροφοί μας έρχονταν προς το μέρος μας με
μοτοσυκλέτες και πατίνια. Ήταν μια καταπληκτική γιορτή».

Τα γκράφιτι γεννήθηκαν στο μέσο της δεκαετίας του ’60 στη Φιλαδέλφεια, όταν οι
νέοι έγραφαν το όνομά τους πρώτα στο εσωτερικό, κι έπειτα στο εξωτερικό τού
μετρό και των άλλων μέσων μεταφοράς. Στο Νέο Βελιγράδι εμφανίστηκαν όμως κάπου
δύο δεκαετίες αργότερα. Και απλώθηκαν σ’ ολόκληρη τη Γιουγκοσλαβία. Δεν ήταν
μόνο συνθήματα διαμαρτυρίας. Ο προσεκτικός παρατηρητής μάθαινε ότι βασιλιάς
του Βελιγραδίου είναι ο Ζούμπα και βασίλισσά του, ίσως, η Νάντα.
Παρακολουθούσε την ερωτική ιστορία ανάμεσα σ’ έναν άγνωστο συντάκτη συνθημάτων
και κάποια «LJ» που προτιμά τα κτυπήματα από τα λουλούδια. Μοιραζόταν με τον
δημιουργό του γκράφιτι τη μυστικιστική εμπειρία μιας περίφημης ταινίας.

Το σημαντικό για ένα γκράφιτι είναι να μη διαβάζεται εύκολα, λέει ο Ζόραν από
τη «Sick team». Τα γράμματα πρέπει να είναι τα καλύτερα δυνατά, σύνθετα,
όμορφα. Ο τοίχος επιλέγεται με προσοχή, πρέπει να είναι άσχημος και να μην
έχει κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πρώτα γίνεται το σκίτσο στο χαρτί, έπειτα
στον τοίχο, και στη συνέχεια σχεδιάζεται το σύνολο. Οι περισσότεροι δουλεύουν
τη νύχτα, παρ’ όλο που αυτό δεν είναι κανόνας στο Νέο Βελιγράδι. Τα συνθήματα
δεν χρειάζεται να είναι ούτε ιδιαίτερα έξυπνα ούτε ιδιαίτερα αστεία. Αυτό που
μετράει είναι η μορφή ­ τα γκράφιτι, άλλωστε, είναι τέχνη, αντανακλούν έναν
τρόπο ζωής από τον οποίο γεννήθηκε μια εναλλακτική καλλιτεχνική ζωή. Δεν
χρειάζονται ούτε εκθέσεις ούτε εγκαίνια. Τίποτα περισσότερο από έναν τοίχο.

Τα τελευταία χρόνια, τα περισσότερα συνθήματα στους τοίχους του Βελιγραδίου
και των άλλων γιουγκοσλαβικών πόλεων είναι, βέβαια, πολιτικά. «Είμαστε πιο
μεγάλοι απ’ αυτή την πόλη». «Ο Μαξ δεν έκλεψε ποτέ, ο Μαξ δεν είπε ψέματα
ποτέ, ο Μαξ δεν εργάστηκε ποτέ για το κράτος. Υπογραφή: Μαξ». Άλλα είναι πιο
σαρκαστικά. «Είμαι ζωντανός. Χα, χα, χα!». Χλευάζουν τον τοπικό πατριωτισμό:
«Ακαδημία – δημοκρατία». «Μιλιάκοβατς – Δημοκρατία». Όπως και την υπερδύναμη
που τους βομβαρδίζει: «Κολόμβε, γιατί ήσουν τόσο περίεργος;». «Θα βομβαρδίσετε
ή να βάψω το σπίτι μου;».