ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολιτική τεμπελίτιδα

Μια θλιβερή ανακάλυψη των τελευταίων δεκαετιών στον χώρο της πολιτικής ήταν
εκείνη του όρου και της λογικής τής θερινής ραστώνης. Που είναι μάλιστα
πολύμηνη. Διότι αρχίζει να αναφέρεται προς τα τέλη Μαΐου και παύουν να την
επικαλούνται περίπου στα μέσα Σεπτεμβρίου.

Εξ όσων γνωρίζω, ο όρος αυτός καθώς και η λογική αποτελεί ελλαδικό φαινόμενο
που σχετίζεται με κάποιους χώρους της πολιτικής. Χρησιμοποιείται, μάλιστα, ως
όρος που αίρει την αδυσώπητη δημόσια κριτική από τους ίδιους τους χώρους των
media. Άποψή μου είναι πως η θερινή ραστώνη αφορά ­ ευτυχώς ­ ένα μέρος μόνο
της πολιτικής κοινωνίας και ως όρος αποτελεί την επιεική απόδοση του
φαινομένου της πολιτικής τεμπελίτιδας. Λέει, βέβαια, ο Ουμπέρτο Έκο πως «τον
Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις», αλλά μιλάει για τον Αύγουστο, και όχι για το
διάστημα από τα τέλη Μαΐου έως τα μέσα Σεπτεμβρίου!

Η θερινή ραστώνη ως «κατάσταση ευκολίας, πραότητας, ανακούφισης από τα
δυσάρεστα, ανάπαυλας και ησυχίας» (βλ. λεξικό Δημητράκου) αφορά πάνω απ’ όλα
τους μαθητές, τους φοιτητές και τους δασκάλους τους. Και δεν αφορά φυσικά ούτε
την κοινωνική και οικονομική ζωή ούτε την κοινοβουλευτική ζωή ενός κράτους
ούτε τα κρατικά όργανα και τις υπηρεσίες. Αντίθετα, η θερινή ραστώνη ως
πολιτική κατάσταση αφορά το κυρίως μέρος των θερινών διακοπών, δηλαδή κάποιες
εβδομάδες του Αυγούστου, όπου η χαλάρωση των κρατικών οργάνων ευθυγραμμίζεται
με τη χαλάρωση της κοινωνικής και οικονομικής ζωής του τόπου.

Επιβεβαιώνω μέσα από την προσωπική μου εμπειρία το αληθές της ανωτέρω
διαπίστωσης, όταν ως γενικός γραμματέας του υπουργείου Εσωτερικών προσπάθησα
να τηρηθεί ο νόμος ως προς την παρουσία συγκεκριμένου αριθμού υπαλλήλων στις
υπηρεσίες, παρά το γεγονός ότι οι πολίτες δεν ζητούσαν τις υπηρεσίες του
Δημοσίου.

Κατά τα άλλα και για όλο τον υπόλοιπο χρόνο, από τα τέλη Μαΐου έως τα μέσα
Σεπτεμβρίου, η κοινωνική και οικονομική ζωή κυλάει με έντονους ρυθμούς, όπως
τους υπόλοιπους μήνες. Ακόμη και για τους δικηγόρους, παρ’ ότι κλείνουν τα
δικαστήρια, ο Ιούλιος είναι ένας πολύ παραγωγικός μήνας.

Ας πάμε όμως τώρα στο θέρος αναρωτούμενοι αν ποτέ στο παρελθόν υπήρξε χρόνος
για σημαντικές πολιτικές εξελίξεις. Τι να πρωτοθυμηθούμε εδώ; Τα Ιουλιανά το
1965, την εισβολή στην Κύπρο (Ιούλιος – Αύγουστος 1974), την κύρωση από την
Ελλάδα της Συνθήκης του Μάαστριχ, την είσοδό μας στην ΟΝΕ. Μα και αν βγούμε
από τα σύνορα της πατρίδας μας, επιβεβαιώνεται πως το καλοκαίρι δεν κάνει τη
χάρη σε κανέναν απαλλάσσοντάς τον από τα δύσκολα και σοβαρά θέματα: η εισβολή
του Ιράκ στο Κουβέιτ (1990), ο Πόλεμος των Έξι Ημερών (1967). Αυτά και άλλα
πολλά σοβαρά γεγονότα συνέβησαν κατά τη διάρκεια του θέρους.

Ελπίζω να μην παρεξηγηθώ. Προσπαθώ απλώς να πω ότι με την εξαίρεση λίγων
εβδομάδων τον Αύγουστο, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, ο πολιτικός χρόνος
δεν νοείται να σταματά το καλοκαίρι επειδή και μόνο είναι καλοκαίρι. Και πως η
φιλολογία περί του όρου της «θερινής ραστώνης» αποτελεί μια κακή συνήθεια που
έχει τις καταβολές της στο κακώς εννοούμενο ανατολικό μας παρελθόν και
ευθυγραμμίζεται απόλυτα με τη… ζέστη. Και αν τα τελευταία χρόνια οι
κυβερνήσεις έχουν λάβει τα μέτρα τους για να αποφύγουν τα κενά και τις
ανεπάρκειες, ωστόσο η οθωμανική και παλαιοκομματική ραστώνη παραμένει στην
πολιτική μας πραγματικότητα ως ατμόσφαιρα που κάνει το σοβαρό και το μεγάλο
θέμα (π.χ., ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ) να έχει περιθωριακά επικοινωνιακά
αποτελέσματα. Και από την άλλη, ανάγει το μικρό και το ευτελές (ταυτότητες,
εκπρόσωπος Τύπου της Νέας Δημοκρατίας) να φαίνονται σοβαρά, μεγάλα και άξια
του κυρίως μέρους της πολιτικής δημοσιότητας.

Ο βουλευτής Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού
Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.