Ένας πάπυρος διχάζει

Ενώ η Σοφοκλέους βρίσκεται σε κάθοδο, ή στάσιμη, η Εμπεδοκλέους, τους
τελευταίους μήνες, συνεχώς ανεβαίνει. Σήμερα, κιόλας, Τρίτη και δεκατρείς,
χτύπησε λίμιτ-απ με τον πάπυρο του Στρασβούργου.

Ίσως σας είναι ακατανόητα όλα αυτά. Θα τα εξηγήσουμε αμέσως. Στην υπόθεση των
ομολόγων της Εμπεδοκλέους, εμπλέκονται εκτός από το Στρασβούργο η Άνω
Αίγυπτος, η παπυρολογία και ο ίδιος φυσικά ο Εμπεδοκλής, που η μεγάλη διαφορά
του από τον Σοφοκλή ήταν, μέχρι τώρα, ότι οτιδήποτε ξέραμε περί αυτού
οφειλόταν σε αναφορές μεταγενεστέρων του.

Τίποτε δηλαδή αυθεντικά δικό του δεν υπήρχε, ώσπου… Ήρθε αυτός ο πάπυρος με
516 άγνωστους στίχους και τίναξε τη μετοχή του στα ουράνια.

Το γεγονός ότι είχε αυτοκτονήσει στην Αίτνα δεν προσμετρούσε στα συν της
μετοχής του. Η Αίτνα πρόσφατα εξερράγη ξανά, πλην όμως από τη λάβα της δεν
δημιουργείται καμιά πρώτη ύλη. (Είναι γνωστό ότι όλες οι λάβες των ηφαιστείων
είναι αντι-παραγωγικές. Ούτε ως λίπασμα δεν πουλιούνται.)

Έπειτα ο τόπος της καταγωγής του Εμπεδοκλή, όντας ο Ακράγας της Σικελίας, ίσως
με τον νόμο εναντίον της Μαφίας περιόρισε την εμβέλειά του. (Κανείς φυσικά δεν
θυμάται ότι εκεί ήταν άλλοτε περιοχή της Μεγάλης Ελλάδος. Magna Grecia.)

Περιέργως, στον 20ό αιώνα, από τον Ακράγαντα (Agrigento) ήταν και ο Πιραντέλο,
του οποίου τα έργα παίζονται ανά την υφήλιο. Αλλά μολονότι η φοιτητική
διατριβή του Πιραντέλο στη Γερμανία ήταν για τον Εμπεδοκλή, ούτε αυτό στάθηκε
ικανό να τον αναβαθμίσει.

Ώσπου ήρθε αυτός ο πάπυρος. Που τον εξέδωσαν από κοινού, συνοδεύοντας την
αποκατάστασή του με σχόλια, μετάφραση και εκτενή εισαγωγή, οι δύο μελετητές
του, ο Olivier Primavesi και ο Alain Martin. Το βιβλίο τους με τον τίτλο «Ο
Εμπεδοκλής του Στρασβούργου» κυκλοφόρησε ταυτόχρονα στα γαλλικά, στα γερμανικά
και στα αγγλικά. Γουώλ Στρητ, Φρανκφούρτη, Σίτι (με το Τόκιο, το επόμενο
χρηματιστήριο της φιλοσοφίας στη σειρά αναμονής) έδωσαν στη μετοχή Εμπεδοκλής
την ώθηση που της έλειπε εδώ και δυόμισι χιλιάδες χρόνια.

Παράλληλα, η Ελλάδα, ενεργώντας εκτός Σοφοκλέους, αλλά μέσω Ουνέσκο (μέσω
δηλαδή της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της στον διεθνή αυτόν Οργανισμό), άρπαξε την
ευκαιρία και συγκάλεσε εκεί ένα τριήμερο διεθνές συνέδριο, για να αναλυθεί η
σημασία του παπύρου που περιείχε στίχους του Εμπεδοκλή.

Ο φιλόσοφος Ηλίας Τσιμπιδάρος (της γνωστής οικογενείας πολιτικών και
δημοσιογράφων), εδώ και χρόνια καθηγητής στο Πανεπιστήμιο VIII του Παρισιού,
φώναξε τον Έλληνα συνάδελφό του και μεταφραστή του Εμπεδοκλή, τον Γιάννη
Τζαβάρα και καμιά εικοσαριά «εξπέρ» από όλον τον κόσμο, και η κονταρομαχία δεν
σταμάτησε όλο το τριήμερο. Ήταν συναρπαστικό να παρακολουθείς φιλοσόφους, που
ενώ μιλούν σαν τεχνικοί των γραφών δεν έπαυαν την ίδια στιγμή να αναφέρονται
και στα οντολογικά θέματα του κλάδου τους, περί γεννήσεως, θανάτου, δαιμόνων,
κ.ο.κ.

Η εύρεση του παπύρου θυμίζει αστυνομικό μυθιστόρημα και, σαν από σύμπτωση, τις
μέρες του συνεδρίου πέθανε και ο μεγάλος αστυνομικός συγγραφέας στη Γαλλία, ο
πατέρας του «Σαν Αντόνιο», ο Νταρ. Μόνο αυτός θα είχε μπορέσει να λύσει το
μυστήριο.

Εμείς, ως απόγονοι του «Απολείπειν ο θεός Σαν Αντόνιο», θα το πούμε με δικά
μας λόγια: Πεθαίνει κάποιος στην Άνω Αίγυπτο, στην αρχαία Πανώπολη, πριν από
μερικές χιλιάδες χρόνια. Η ερωμένη του θέλει να τον συνοδεύσει στον άλλον
κόσμο με ένα νεκρικό στεφάνι στολισμένο με φύλλα χαλκού, όπου εναποθέτει κρυφά
έναν πάπυρο με στίχους του αγαπημένου της ποιητή, του Εμπεδοκλή. Το στεφάνι
αυτό το αγοράζει σ’ ένα αιγυπτιακό παζάρι ένας Γερμανός τουρίστας το 1904. Και
το φέρνει στην πόλη του, το Στρασβούργο, όπου στην αποσυναρμολόγησή του
ανακαλύπτεται ότι ως βασικό του υλικό είχε χρησιμοποιηθεί ένας πάπυρος
γραμμένος με ελληνικούς στίχους.

Ο πάπυρος, κατεστραμμένος σε πολλά σημεία, δεν ευτύχησε να μελετηθεί γιατί στο
μεταξύ το Στρασβούργο το διεκδικούσαν οι Γάλλοι και εξ αυτού προέκυψαν δύο
παγκόσμιοι πόλεμοι με τους Γερμανούς. Ο πάπυρος ξεχάστηκε στη Δημοτική
Βιβλιοθήκη. Τύχη αγαστή, σε μια μετακόμιση, της έδρας του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου, βρέθηκε ξανά. Και πέρασε στα χέρια των Primavesi και Martin.

Δεν θα μπούμε στην ουσία. Οι δυο τους εργάσθηκαν με τυφλό πάθος, όπως ο
Ανδρόνικος για τη Βεργίνα. Μόλις καταστάλαξαν σε συμπεράσματα ακλόνητα,
έβγαλαν το βιβλίο. Και ως συνέπεια αυτού η Ελλάδα πήρε τη σκυτάλη με το
συνέδριο. Διότι δεν είναι μόνο τα Μάρμαρα που πρέπει να κυνηγάμε. Είναι και
άλλα εγκαταλελειμμένα κομμάτια της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Υπάρχει ένας
ανέκδοτος πάπυρος στη Θεσσαλονίκη, από ό,τι ακούστηκε στο συνέδριο. Ο πάπυρος
του Δερβενίου. Πότε θα βγει στο φως της δημοσιότητας; Οι ξένοι δεν μπορούν να
καταλάβουν τον λόγο που τον κρατάμε τόσα χρόνια κρυφό. Ειπώθηκε για
αντιπαλότητες αρχαιολογικής υπηρεσίας και Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Να τις
πιστέψουμε; Και αν περιέχει ο πάπυρος αυτός κανένα ανέκδοτο του Σοφοκλή; Δεν
θα εκτιναχθεί και η Σοφοκλέους;