Ιστορίες καθημερινής τρέλας στο υπουργείο Εξωτερικών

Σημίτης – Παπανδρέου. Ταύτιση απόψεων και συναντίληψη για τα επόμενα βήματα στα ελληνοτουρκικά

Όταν ο Κώστας Σημίτης και ο Γιώργος Παπανδρέου ολοκλήρωσαν τη δίωρη συνάντησή
τους ­ πριν από είκοσι περίπου ημέρες ­ στο Μέγαρο Μαξίμου, είχαν κάθε λόγο να
είναι ευχαριστημένοι: όχι μόνο υπήρξε ταυτότητα απόψεων, αλλά και απόλυτη
κατανόηση για το ποια πρέπει να είναι τα επόμενα βήματα στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις. Το μόνο ερωτηματικό για τους δυο άνδρες ενδεχομένως να ήταν το τι
στάση ή αντίδραση θα έχει η Τουρκία.

Ωστόσο, πριν αλέκτορα φωνήσαι, βγήκαν στην επιφάνεια προβλήματα που ουδεμία
σχέση είχαν με τα όσα συζήτησαν Πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών εκείνο το
πρωί. Η επίσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας στο Ισραήλ, για παράδειγμα,
σημαδεύτηκε από την παρεξήγηση των Παλαιστινίων, για την οποία ευθύνη φέρουν
οι υπηρεσίες του υπουργείου Εξωτερικών. Απόρρητα τηλεγραφήματα για τα θέματα
του Αιγαίου, ουδόλως κολακευτικά για την Αθήνα, άρχισαν να διαρρέουν δεξιά κι
αριστερά, ενώ υποτίθεται ότι ήταν στα χέρια εξαιρετικά ολίγων. Και, τέλος, η
υποβόσκουσα εδώ και καιρό “κόντρα” των υπουργείων Εξωτερικών και Άμυνας βγήκε
“στον αέρα”, διά χειλέων Άκη Τσοχατζόπουλου μάλιστα.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, στην εξωτερική πολιτική; Πώς εξηγείται να έχει ξεπεράσει
ογκώδη προβλήματα, όπως η υπόθεση Οτζαλάν και ο πόλεμος στο Κόσοβο, να έχει
επιτυχίες ιστορικές στο ενεργητικό της, όπως η απόφαση του Ελσίνκι, και να
βρίσκεται σε τέτοια αδυναμία συνέχειας και σοβαρής καθημερινής πρακτικής;

Η εξήγηση είναι μάλλον απλή και η αφετηρία της μετρά αρκετούς μήνες: το
εργαλείο άσκησης της εξωτερικής πολιτικής, το υπουργείο Εξωτερικών, πάσχει από
προβλήματα διοίκησης και συντονισμού, τα οποία ενίοτε δημιουργούν και
πολιτικές προεκτάσεις. Όπως λέει χαρακτηριστικά θυμόσοφος πρέσβης,
αποστασιοποιημένος πλέον από τα πράγματα, “τις καλύτερες ιδέες να έχεις, εάν
δεν μπορείς να τις εφαρμόσεις, δεν κάνεις εξωτερική πολιτική ­ κάνεις διατριβή
στην καλύτερη περίπτωση”.

Η επίσκεψη στην Τουρκία

Στις αρχές του έτους, όταν ο Γιώργος Παπανδρέου πραγματοποίησε την πρώτη
επίσκεψη υπουργού Εξωτερικών στην Τουρκία μετά 35 χρόνια ­ και με την ευφορία
του Ελσίνκι πρόσφατη ­ διαπίστωσε ότι πιο καλά πάνε οι συνομιλίες με τον
Ισμαήλ Τζεμ, παρά ο συντονισμός της δικής του ­ πολυπληθούς ­ ομάδας. Στη
συνάντηση των δυο αντιπροσωπειών μοιράστηκε ένα non paper του καθηγητή Αργύρη
Φατούρου ­ ενός εκ των δυο μελών της “παγωμένης” πλέον Επιτροπής των Σοφών ­
για το πώς πρέπει να προχωρήσει η διαδικασία των Σοφών από δω και πέρα. Πού
ήταν το παράδοξο; Ότι το non paper μοιράστηκε και στους Έλληνες διπλωμάτες,
παρουσία των Τούρκων συναδέλφων τους, διότι απλούστατα… δεν το εγνώριζαν.
Επιπλέον, το ίδιο το non paper ήταν αυτούσιο το κείμενο του καθηγητή, ο οποίος
βεβαίως δεν το προόριζε για να αναγνωσθεί από τους Τούρκους διπλωμάτες.

Ο πρέσβης της Ελλάδας στην Άγκυρα κ. Κοραντής και ο αρμόδιος για τα
ελληνοτουρκικά πρέσβης κ. Γεροκωστόπουλος δεν έδειξαν την ενόχλησή τους σε
καμία στιγμή και αρκέστηκαν να παρακολουθούν την ενόχληση ετέρου μέλους της
αντιπροσωπείας, του γενικού γραμματέα του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, κ.
Αυγουλέα, που δεν μετείχε καν στις συνομιλίες και περίμενε επί ώρες σε
διάφορες σάλες αναμονής.

Στην Κωνσταντινούπολη πλέον, ενώ τα πράγματα έδειχναν να έχουν ηρεμήσει και τα
περισσότερα μέλη της αντιπροσωπείας έκαναν τουρισμό στις όχθες του Βοσπόρου,
τα πνεύματα οξύνθηκαν και πάλι όταν την ώρα του πρωινού, στο ξενοδοχείο
“Σιραγκάν”, παρουσία αρκετών δημοσιογράφων, εισβάλλει σύμβουλος του υπουργού
Εξωτερικών, ονόματι Άγγελος Συρίγος, κραδαίνοντας την “Τέρκις Ντέιλι Νιουζ”.
Αιτία της σύγχυσης του κ. Συρίγου ­ εκ των μελών του Δικτύου 21, ο οποίος όμως
φέρεται να έχει εγκαταλείψει το εθνικιστικών απόψεων φόρουμ ­ ήταν ρεπορτάζ
της εφημερίδας που έφερε τον κ. Παπανδρέου να υποστηρίζει ότι οι μουσουλμάνοι
μπορούν να αυτοαποκαλούνται Τούρκοι. ‘Έχουμε πρόβλημα!”, φώναζε ο σύμβουλος
παρουσία 20 περίπου δημοσιογράφων και διπλωματών που είχαν μείνει άναυδοι.

Οι προσκλήσεις

Στο Ισραήλ. Οι υπηρεσίες του υπουργείου Εξωτερικών κατηγορούνται για τα «παρατράγουδα» που συνόδευσαν την επίσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας

Το…. μπάχαλο του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών συνεχίστηκε και κατά την
επίσκεψη του κ. Τζεμ στην Αθήνα. Όταν ο Τούρκος πρέσβης κ. Τουιγκάν έστειλε
τις προσκλήσεις για το ανταποδοτικό δείπνο, δέχθηκε την παρέμβαση του
διπλωματικού γραφείου του Πρωθυπουργού, που απαίτησε να προσκληθούν σύμβουλοι
του κ. Παπανδρέου και εν ανάγκη να μείνουν εκτός κάποιοι πρέσβεις.

Με αυτά και με αυτά, η δυσαρέσκεια των πρέσβεων άρχισε να γίνεται όλο και πιο
εμφανής, όπως αντιστοίχως να γίνεται πιο εμφανής και η εξουσία ορισμένων
συμβούλων. Άλλωστε, δείγματα του φαινομένου υπήρξαν από πολύ νωρίς, όταν για
παράδειγμα ο Αμερικανός πρέσβης Νίκολας Μπερνς εμφανιζόταν μέρα παρά μέρα στο
υπουργείο Εξωτερικών και έβλεπε τον κ. Παπανδρέου, παρακάμπτοντας το
διπλωματικό γραφείο και συνεννοούμενος απευθείας με τη σύμβουλο του υπουργού
και διευθύντρια του γραφείου του, Μαριαλένα Κόνναλυ.

Ο ίδιος ο κ. Παπανδρέου, λένε συνεργάτες του, είχε κάθε λόγο να είναι
επιφυλακτικός απέναντι σε ορισμένους τουλάχιστον πρέσβεις. Δεν είναι μόνον ότι
είχαν ευθέως εχθρική συμπεριφορά απέναντί του όσο ο ίδιος ήταν αναπληρωτής
υπουργός και ο Θόδωρος Πάγκαλος υπουργός. Ήταν κι ότι όποτε μετείχαν σε
συναντήσεις, στη συνέχεια έβλεπε αρνητικά δημοσιεύματα. Χαρακτηριστικό είναι
το παράδειγμα της πρώτης συνάντησης με τη Μαντλίν Ολμπράιτ ­ όταν η
Αμερικανίδα υπουργός έθεσε με “άγριο” τρόπο το θέμα της τρομοκρατίας. Πριν
προλάβει ο υπουργός να ενημερώσει τους δημοσιογράφους, είδε δημοσιεύματα με
τις συνομιλίες του με κάθε λεπτομέρεια. Έκτοτε, ο κ. Παπανδρέου στις
συναντήσεις του με την Ολμπράιτ, αλλά πλέον και με τον Ισμαήλ Τζεμ, δεν
συνοδεύεται από διπλωμάτες, με αποτέλεσμα φυσικά να μην κρατούνται και
πρακτικά.

Παρενέργειες

Η λειτουργία του αυτή έχει και ορισμένες παρενέργειες. Στο τελευταίο του
ταξίδι στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, ο επικεφαλής των
ελληνοτουρκικών, κ. Γεροκωστόπουλος, έφθασε στη Νέα Υόρκη όταν η συνάντηση
Παπανδρέου – Τζεμ είχε ολοκληρωθεί. Αντιθέτως, ο σύμβουλος του υπουργού και
επικεφαλής της Διεύθυνσης Διεθνών Αναπτυξιακών Σχέσεων, Άλεξ Ρόντος, ήταν κατά
τη διάρκεια της συνάντησης λίγα μέτρα πιο πέρα.

Ο κ. Ρόντος βρέθηκε στο “μάτι” του κυκλώνα όταν στη συνάντηση που είχε η
σερβική αντιπολίτευση στο Καβούρι, χαρακτήρισε “μεγαλειότατο” τον κ.
Καραγεώργιεβιτς. Ο σάλος που ξεσηκώθηκε υποχρέωσε τον κ. Ρόντο να υποβάλει την
παραίτησή του, η οποία δεν έγινε δεκτή από τον κ. Παπανδρέου. Και οι
περισσότεροι στο υπουργείο Εξωτερικών ­ διπλωμάτες και μη ­ συναινούν πως
ορθώς δεν έγινε δεκτή η παραίτηση, καθώς ο Άλεξ Ρόντος είναι ένας άνθρωπος με
εξαιρετική πείρα και προσόντα και η ελληνική διοίκηση είναι “τυχερή” που
κατάφερε να τον αποσπάσει από την Παγκόσμια Τράπεζα.

Ωστόσο, η συνάντηση του Καβουριού δημιούργησε οξύτατο πρόβλημα στις σχέσεις
Αθήνας – Βελιγραδίου, με αποτέλεσμα ­ όπως λένε οι πληροφορίες ­ να πάει ο κ.
Παπούλιας, συνοδευόμενος από τον πρέσβη, αρμόδιο για τα βαλκανικά, κ. Σπινέλι,
να ηρεμήσει τα πράγματα.

Για το Ελσίνκι

Η δυσλειτουργία του όλου συστήματος διεφάνη και κατά την προετοιμασία του
Ελσίνκι, στη διάρκεια τριών μηνών δύσκολης και ευαίσθητης διαπραγμάτευσης. Και
τότε, οι κ.κ. Σημίτης και Παπανδρέου ήταν απόλυτα σύμφωνοι για τη “γραμμή”, αν
και οι δυο όροι, με τηλεφωνική παρέμβαση του Πρωθυπουργού ενώ ο υπουργός
Εξωτερικών ήταν στη Ρώμη, έγιναν τρεις (προσετέθη η Χάγη). Ωστόσο, η
διαπραγμάτευση φάνηκε να μην “τραβά” ­ σε κάποια στιγμή διαπιστώθηκε, λόγου
χάρη, ότι ο σύμβουλος του υπουργού κ. Δρούτσας ήταν στις σκανδιναβικές χώρες
διαπραγματευόμενος επί σχεδίων κειμένων, χωρίς να το γνωρίζει οποιοσδήποτε
άλλος που εμπλεκόταν στη διαπραγμάτευση. Το αποτέλεσμα ήταν στο παραπέντε ο
σύμβουλος του Πρωθυπουργού κ. Θέμελης και ο διπλωματικός σύμβουλος του κ.
Σημίτη, πρέσβης κ. Σωτηρόπουλος, να επιλέξουν έναν πρέσβη, τον κ. Αριστείδη
Αγαθοκλή, ο οποίος έκανε τον… ράμπο στις κρίσιμες πρωτεύουσες. Και εν
συνεχεία, στο Ελσίνκι πλέον, να συμβουλεύσει τον Πρωθυπουργό για τη “σκληρή”
και ­ όπως απεδείχθη ­ επιτυχή γραμμή. Μονάχα που ο κορυφαίος σύμβουλος του κ.
Παπανδρέου, Νίκος Κοτζιάς, είχε διαφορετική άποψη και το αποτέλεσμα ήταν να
οξυνθούν και πάλι τα πνεύματα ένθεν και ένθεν, χωρίς να μείνει αδιάφορος ούτε
και ο συνήθως εξαιρετικά ψύχραιμος κ. Σημίτης.

Τέλος καλό όλα καλά, σκέφθηκαν άπαντες μετά την ιστορική σύνοδο κορυφής, αλλά
σκέφθηκαν λάθος. Διότι προέκυψαν νέα προβλήματα, όπως το ποιος θα προεδρεύσει
του Κέντρου Ανάλυσης και Σχεδιασμού ­ και, για την ακρίβεια, εάν θα είναι ένας
διπλωμάτης ή ο κ. Κοτζιάς, που αποτελεί το “κόκκινο πανί” πλέον για όλο το
διπλωματικό σώμα που θεωρεί ότι παρασύρει τον υπουργό σε αποτυχημένες
επιλογές. Ένα έτερο πρόβλημα είναι η λειτουργία του task – force για τα
ελληνοτουρκικά, με επικεφαλής τον κ. Αγαθοκλή. Και το τρίτο πρόβλημα είναι η
αντικατάσταση του γενικού γραμματέα για τα διοικητικά Χάρη Παμπούκη. Οι
διπλωμάτες θεωρούν ότι μόνη λύση για “να μπει τάξη στο μαγαζί” είναι να τα
αναλάβει ­ και αυτά ­ ο γενικός γραμματέας πρέσβης κ. Σαββαΐδης. Οι
πληροφορίες, όμως, λένε ότι ήδη ο κ. Παπανδρέου έχει επιλέξει ένα πρόσωπο
πολιτικό.

Οι μετακινήσεις πρέσβεων

Στις εκκρεμότητες περιλαμβάνονται και οι μετακινήσεις πρέσβεων, καθώς η
πρόταση που έφερε ολόκληρο το επιτελείο για τα ελληνοτουρκικά να αλλάζει ­ και
στην οποία ο κ. Κοτζιάς φέρεται να είχε παίξει ρόλο ­ απεσύρθη και το
υπηρεσιακό συμβούλιο δεν συνεδρίασε.

Τα εσωτερικά προβλήματα του υπουργείου ωστόσο “διαχέονται” και στην άσκηση της
εξωτερικής πολιτικής. Για παράδειγμα, το ίδιο το γραφείο του κ. Παπανδρέου
παραδέχθηκε ότι για την παρεξήγηση στο θέμα της επίσκεψης του Προέδρου της
Δημοκρατίας στο Ισραήλ έχουν ευθύνη οι υπηρεσίες του υπουργείου, καθώς
αντελήφθησαν ποια είναι η θέση της Ένωσης ­ ότι κανείς Κοινοτικός δεν συνατά
τους Παλαιστινίους στην Ιερουσαλήμ ­ αφού ο κ. Στεφανόπουλος είχε φθάσει στο
Ισραήλ.

Και σαν να μην έφθαναν όλα αυτά, προέκυψαν και τα προβλήματα συνεννόησης με το
υπουργείο Άμυνας, με αφορμή την επιτροπή που θα επεξεργασθεί τα ΜΟΕ στο
Αιγαίο.

Διπλωμάτες κατηγορούν τους στρατιωτικούς ότι “θέλουν να μας υπαγορεύσουν την
εξωτερική πολιτική”, στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας δηλώνουν ότι δεν ξέρουν
τίποτα για καμιά επιτροπή, οι κ.κ. Τσοχατζόπουλος και Παπανδρέου πάνε κι
έρχονται στο Μαξίμου, αλλά άκρη δεν βρίσκεται ­ κι αυτό τη στιγμή που η Άγκυρα
εμφανίζεται με χαμόγελο και ολοκληρωμένη θέση, χωρίς ίχνος “ρωγμής”.

Φυσικά, μπορεί κανείς να τα θεωρήσει όλα αυτά “ιδιορρυθμίες” της ελληνικής
πολιτικής ζωής, που ελάχιστη σημασία έχουν για το τελικό αποτέλεσμα. Εάν,
ωστόσο, η υπόθεση των ελληνοτουρκικών πρόκειται κάποια στιγμή να κάνει άλλο
ένα βήμα ­ ενδεχομένως, πιο ουσιαστικό από τη μείωση της έντασης ­ προκύπτει
το ερώτημα που διατυπώθηκε και παλαιότερα: με ποιο εργαλείο θα εφαρμοσθεί η πολιτική;