Η αναδιάρθρωση και οι συνέπειές της

Έγραφα προσφάτως για τη δραματική αποδυνάμωση του ευρώ και τις δυνατότητες
περιορισμού των αρνητικών συνεπειών της στα οικονομικά μας πράγματα. (1)
Ενδιαφέρον είναι ότι, προς το παρόν τουλάχιστον, η απαξίωση αυτή δεν έχει
οδηγήσει στις επιβαλλόμενες προσαρμογές στην πολιτική και τη συνοδό ρητορεία
της, όπως αυτή διαμορφώθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος ονομαστικής σύγκλισης
κατά την προηγούμενη δεκαετία. Αίφνης, την εβδομάδα αυτή, η χώρα μας ανέλαβε
τη δέσμευση ­ πέραν των συμβατικών της υποχρεώσεων ­ να μην ασκήσει πολιτική
φοροελαφρύνσεων εν ονόματι της διατηρησιμότητας.

Η ελάφρυνση της φορολογίας όμως είναι απολύτως επιβεβλημένη για τη στήριξη της
ανταγωνιστικότητάς μας και γι’ αυτό άλλωστε αποτέλεσε ρητή δέσμευση του
εκλογικού προγράμματος του ΠΑΣΟΚ. Έχουμε λοιπόν ένα απτό δείγμα σύγκρουσης της
διατηρησιμότητας με το εθνικό και δημόσιο συμφέρον, τουλάχιστον όπως το
αντιλαμβάνεται το κόμμα το οποίο πλειοψήφησε στις εθνικές εκλογές.

Νομίζω λοιπόν ότι είναι η στιγμή να αξιολογήσουμε το σύνολο των δράσεων οι
οποίες δρομολογούνται με αίτιο ή πρόσχημα τη διατηρησιμότητα και συνήθως
αποκαλούνται αναδιάρθρωση, ώστε να αποτρέψουμε συνέπειες βλαπτικές για όλους
μας.

Αναδιανομή εισοδήματος

Την περασμένη δεκαετία η αναδιάρθρωση ουσιαστικά εστιάστηκε σε τέσσερα
στοιχεία: την περιοριστική εισοδηματική πολιτική, την αύξηση της έμμεσης
φορολογίας, τα αντικειμενικά κριτήρια φορολόγησης και τη μείωση των τιμών των
αγροτικών προϊόντων. Την ίδια χρονική περίοδο σημειώθηκε αξιόλογη αύξηση του
Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος αλλά και αναδιανομή του εισοδήματος με
ωφελημένους τους έχοντες και κατέχοντες και τα ανερχόμενα μεσαία στρώματα εις
βάρος των ανέργων, των αγροτών, των μικρών εμπόρων και επαγγελματιών και των
μισθωτών του ιδιωτικού τομέα πρωτίστως.

Είναι βέβαιον ότι οι αρνητικές αυτές συνέπειες προέκυψαν ως αποτέλεσμα της
ονομαστικής σύγκλισης, ενώ αντιθέτως παραμένει προς απόδειξη ότι η ίδια ή και
μεγαλύτερη αύξηση του πλούτου δεν θα προέκυπτε από μια εναλλακτική οικονομική
πολιτική πλήρους απασχόλησης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Σουηδός πρωθυπουργός κύριος Πέρσον σε επίσκεψή του
στην Αθήνα, υποστήριξε ότι η θεαματική πρόοδος της σουηδικής οικονομίας
επετεύχθη ακριβώς με αυτή την πολιτική. «Προτιμήσαμε έναν φορολογούμενο
εργαζόμενο, από έναν επιδοτούμενο άνεργο», ήταν τα λόγια του. Και ασφαλώς
ουδείς θεωρεί ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο η Σουηδία κατέστη λιγότερο ευρωπαϊκή.

Το τρίπτυχο

Αλλά το ενδιαφέρον βρίσκεται στην αναδιάρθρωση από δω και πέρα. Από ορισμένους
θιασώτες της προβάλλεται ως το τρίπτυχο «ιδιωτικοποιήσεις – ελαστικότητα της
εργασίας – αλλαγή του ασφαλιστικού». Ας τα δούμε αυτά ένα – ένα. Μιλώντας για
ιδιωτικοποιήσεις ασφαλώς η αναφορά εστιάζεται στις τηλεπικοινωνίες και την
ενέργεια. Οι μέχρι σήμερα εισαγωγές ΔΕΚΟ στο Χρηματιστήριο απέβλεπαν στην
άντληση κεφαλαίων ώστε να μπορέσουν οι επιχειρήσεις αυτές να αντιμετωπίσουν
τον ανταγωνισμό σε αγορές οι οποίες απελευθερώνονται και να πραγματοποιήσουν
τις υψηλές και βραδείας απόδοσης πράγματι αλλά αναγκαίες για το μέλλον των
ιδίων και τελικά της χώρας μας επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη. Η εκχώρηση
όμως της διοίκησής τους σε ιδιώτες οδηγεί σε άλλη κατεύθυνση. Είναι απολύτως
φυσικό ένας ιδιώτης να επιδιώξει το άμεσο και υψηλό κέρδος αντί τον
προσανατολισμό των διαθέσιμων κεφαλαίων τέτοιων επιχειρήσεων στην ανάπτυξη της
τεχνογνωσίας και της τεχνολογίας την οποία ενσωματώνουν. Αν έτσι συνέβαινε,
παραμένει απροσδιόριστο με ποιον ακριβώς τρόπο θα εξυπηρετείτο το δημόσιο
συμφέρον.

Ελαστικότητα εργασίας

Ας έλθουμε τώρα στην ελαστικότητα της εργασίας. Εδώ υπάρχει προσχηματικός
ευφημισμός. Ελαστικότητα δεν σημαίνει ­ κατά μια εκδοχή ­ η ευέλικτη οργάνωση
του χρόνου της εργασίας σε εβδομαδιαία, επί παραδείγματι, βάση, ώστε να
απελευθερωθεί ανθρώπινος χρόνος και να προκύψει αύξηση της παραγωγικότητας,
όπως θα έπρεπε να επιδιώκεται. Αντιθέτως, κατά την ίδια προσέγγιση πάντοτε,
ελαστικότητα σημαίνει αύξηση της συμμετοχής της εργασίας στο παραγόμενο προϊόν
με σταθερό κόστος αλλά και με σημαντικό περιορισμό της στη διανομή της
παραγόμενης αξίας. Αυτή η ελαστικότητα όμως διευρύνει την αναδιανομή του
εισοδήματος εις βάρος της εργασίας και υποδαυλίζει την εξάπλωση της ανεργίας.
Γιατί; Λόγω ανταγωνιστικότητας είναι το επιχείρημα. Αποσιωπάται βεβαίως ότι η
φθηνή εργασία παραπέμπει σε έωλα υποδείγματα οργάνωσης της παραγωγής σε χώρες
οι οποίες χαρακτηρίζονται υποτιμητικά τριτοκοσμικές και πάντως κάθε άλλο παρά
ανταγωνιστικές είναι. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να είναι η σύγχρονη
επαγγελία για μια ανεπτυγμένη χώρα όπως η Ελλάδα.

Το Ασφαλιστικό

Τέλος, η περίφημη αλλαγή του ασφαλιστικού συστήματος. Εδώ επιχειρείται η
πλήρης αντιστροφή της πραγματικότητας. Υποστηρίζεται ότι αλλαγή μπορεί να
είναι η αύξηση των εισφορών, η αύξηση των ορίων ηλικίας πέραν του εξηκοστού
και εξηκοστού πέμπτου έτους για άντρες και γυναίκες αντιστοίχως, και η
διαιώνιση των χαμηλών συντάξεων. Αυτή βέβαια δεν είναι αλλαγή. Στην
πραγματικότητα είναι η διαιώνιση της καθυστέρησης η οποία προέκυψε ως συνέπεια
της καταλήστευσης των εισφορών των εργαζομένων για δεκαετίες από τους έχοντες
και κατέχοντες εν ονόματι της βιομηχανικής ανάπτυξης και την οικειοποίηση του
κοινωνικού πόρου από ομάδες και συντεχνίες με υψηλή διαπραγματευτική δύναμη.
Φυσικά υπάρχει τίμια λύση: η εγκαθίδρυση ενός συστήματος κοινωνικής ασφάλισης
για τους εισερχόμενους στην εργασία, με προσωπικούς λογαριασμούς, λογικές
εισφορές, υψηλότερες συντάξεις και ελαστικά όρια εξόδου από την εργασία. Με
ενίσχυση της χαμηλής σύνταξης για όποιον η αγορά εργασίας αστοχεί να
απασχολήσει για αρκετά χρόνια μέσα από τον κοινωνικό πόρο. Αυτή πράγματι θα
ήταν μια πραγματική αλλαγή του ασφαλιστικού μας συστήματος.

Καθαρές επιλογές

Η αναδιάρθρωση λοιπόν μπορεί να έχει πολλαπλές αναγνώσεις. Μόνον που άλλες από
αυτές ανταποκρίνονται σε θεμιτές εθνικές και κοινωνικές επιδιώξεις και άλλες
όχι. Ευθύνη της πολιτικής τάξης είναι να έχει καθαρές επιλογές και την
ικανότητα να τις υπηρετεί. Σε αντίθετη περίπτωση, η σύγχυση, αργά ή γρήγορα,
θα οδηγούσε σε αδιέξοδα. Αυτή θα ήταν η πιο αρνητική συνέπεια μιας στρεβλής
αναδιάρθρωσης.

(1) Το ευρώ κι εμείς: Άρθρο στα «ΝΕΑ» 6-7 Μαΐου 2000.

Ο Παντελής Οικονόμου είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ.