Το κόστος της κυριαρχίας

Γιόσκα Φίσερ. Τάραξε τα νερά με τις προτάσεις του για το Σύνταγμα μιας ομόσπονδης Ευρώπης

Η γερμανική πρόταση για μία ευρωπαϊκή ομοσπονδία καταδεικνύει πράγματι μια
αδέξια επίσπευση στις διαστάσεις ενός από τα λιγότερο ευχάριστα ζητήματα: το
αν τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέλουν να παραδώσουν σημαντικό τμήμα της
εθνικής τους ισχύος σε μια υπερεθνική κυβέρνηση.

Η όλη συζήτηση γύρω από τη συνδεσμολογία με τις υποτιθέμενες αντανακλάσεις του
ναζισμού στη Γερμανία, από τον Γάλλο υπουργό Εσωτερικών Ζαν Πιέρ Σεβενεμάν,
μόνο στιγμιαία αποπροσανατόλισε από το πρώτο και περισσότερο σημαίνον
συμπέρασμα της πρότασης. Σε διάστημα μιας εβδομάδας, η επίμαχη πρωτοβουλία
εμβάθυνε τα αντιπαρατιθέμενα ζητήματα της κυριαρχίας και της εθνικής
ανεξαρτησίας στα ευρωπαϊκά πολιτικά πράγματα.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόσκα Φίσερ, στις προτάσεις του,
αναφέρθηκε στην καθιέρωση μιας λειτουργικής ευρωπαϊκής ομοσπονδίας κατά τη
δεκαετία που διανύουμε και την επομένη ­ πρόκειται για μια ιδέα η εφαρμογή της
οποίας θα μπορούσε να γίνει χωρίς πίεση. Όμως η ιστορία, η ιδεολογία καθώς και
οι προγραμματισμένες εκλογές σε κάποιες χώρες (Γαλλία και Δανία, για
παράδειγμα) φέρουν το θέμα της κατάληξης της Ευρώπης μακροπρόθεσμα και των
προνομίων που ενδεχομένως να πρέπει να θυσιάσουν τα ανεξάρτητα κράτη για να
φθάσουν εκεί σε άμεση συζήτηση για τη στάση που ο καθένας υιοθετεί.

Ο κ. Φίσερ, βεβαίως, θέλησε μόνο να δώσει μια αίσθηση μακροπρόθεσμης
προοπτικής, παρά το βαθύ γκρίζο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφορικά με τις
επιδόσεις του κοινού της νομίσματος και τα σχέδια για διεύρυνση προς ανατολάς.
Παραδέχθηκε το προφανές ­ οτιδήποτε με συνθετικό τη λέξη «ομοσπονδία» στη
Βρετανία θα είναι αμφιλεγόμενο ­, ίσως όμως δεν αναλογίστηκε τον κίνδυνο που
εμπεριέχει το να δείχνει κανείς το τέλος του δρόμου του ευρωπαϊκού
οικοδομήματος: περιπλέκει τη διαδικασία να ξεπεράσεις το μεσοδιάστημα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Πολωνία. Ο υπουργός των Εξωτερικών Μπρονισλάβ
Γκέρεμεκ αντέδρασε πρώτα, όπως ελέχθη, επαινώντας την πρωτοβουλία της
Γερμανίας ως «θαρραλέο όραμα». Σκεπτόμενος στη συνέχεια τις συνέπειες του
εγχειρήματος στην εσωτερική πολιτική και τον αγώνα της χώρας του να διατηρήσει
την ταυτότητά της, ο κ. Γκέρεμεκ υπαναχώρησε. «Σκέπτομαι», είπε, «ότι αυτή η
πρόταση έρχεται σε αντίθεση με τον τρόπο σκέψης των υποψηφίων προς ένταξη
χωρών που μόλις αποκατέστησαν την ανεξαρτησία και την κυριαρχία τους».

Ζαν Πιέρ Σεβενεμάν. Αντέδρασε πολύ σκληρά στις προτάσεις του Φίσερ, κατηγορώντας τους Γερμανούς για ηγεμονισμό

Στη Λισαβώνα, το υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε κατηγορηματικά: «Η Πορτογαλία
δεν θεωρεί ότι ανταποκρίνεται στο ομοσπονδιακό μοντέλο». Στην Κοπεγχάγη,
κατέστη σαφές ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στις 28 Σεπτεμβρίου, που θα
κρίνει αν η χώρα θα συνδεθεί με το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, θα επηρεαστεί από
την πρωτοβουλία Φίσερ, γιατί επανέφερε στο επίκεντρο τις προεκτάσεις που θα
έχει στην κυριαρχία της χώρας η αποδοχή του ευρώ.

Όσον αφορά τη Γαλλία, η διαφύλαξη των ιδιαιτεροτήτων του έθνους, η υποστήριξη
των αναγκών του για αυτοεπιβεβαίωση και η επίδειξη των προσπαθειών με τρόπο
που να πείθει τη λογική του κόσμου είναι μεταξύ των πλέον απαραίτητων
καθηκόντων του Γάλλου ηγέτη. Με το προτεινόμενο πρόγραμμα περί ομοσπονδίας με
διαμερισμό της εξουσίας στην Ευρώπη, ο κ. Φίσερ προκάλεσε τη γαλλική αντίληψη
και δημιούργησε μια κατάσταση που απαιτεί σοβαρή, προγραμματισμένη ανταπόκριση
τόσο από τον Πρόεδρο Ζακ Σιράκ όσο και από τον Πρωθυπουργό Λιονέλ Ζοσπέν.

Παρ’ όλο που και οι δύο σε πρόσφατες ομιλίες τους αναφέρθηκαν στο μέλλον της
Ευρώπης, κανείς δεν προσέφερε οτιδήποτε γενικό ή συγκεκριμένο να ανταγωνιστεί
τη γερμανική γραμμή. Αν και ειρωνικό, ο Σιράκ και ο Ζοσπέν, ως πιθανοί
αντίπαλοι για την προεδρία το 2002, εμπλέκονται διαρκώς σε έναν ­ συχνά ­
υπόγειο ανταγωνισμό σχετικά με το ποιος εκπροσωπεί καλύτερα τα γαλλικά
συμφέροντα.

Το γεγονός αυτό καθώς και η έξαρση των «κυριαρχιστών» (των υπέρμαχων της
διατήρησης της κυριαρχίας) όπως ο κ. Σεβενεμάν, που αποκηρύσσουν οτιδήποτε
ομοσπονδιακό, φαίνεται να εξωθεί στο προσκήνιο της γαλλικής πολιτικής ζωής τη
συζήτηση για το τελικό σχήμα της Ευρώπης. Ο κ. Σιράκ έχει προαναγγείλει
ομιλίες για το τέλος του μήνα στη χώρα του, αλλά και στο Βερολίνο, ενώπιον της
Μπούντεσταγκ τον Ιούνιο, ωστόσο δεν είναι βέβαιο ότι θα προβάλει κάποιο σχέδιο
για το μέλλον της Ευρώπης.

Σε πρακτικό επίπεδο η Γαλλία είναι πολύ απασχολημένη με την ανάληψη της
εξάμηνης προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Ιούλιο, και δεν θα ήθελε να
επισκιάσει τις μεταρρυθμιστικές της προτάσεις, που στόχο έχουν να καταστεί
δυνατός ο διπλασιασμός του μεγέθους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πιο σημαντικό όμως,
η Γαλλία ίσως να μην έχει έτοιμο ένα λειτουργικό σχέδιο.

Αντιτιθέμενο στην άποψη της Γερμανίας για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, το γαλλικό
ένστικτο υπαγορεύει ότι η χώρα έχει περισσότερα να κερδίσει από μια επανάληψη
­ σε γενικές γραμμές ­ της υπάρχουσας κατάστασης, παρά από μια οραματική πτήση
προς το μέλλον. Το να σκέπτεται κανείς στη Γαλλία την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση,
όπως αποκαλείται στις Βρυξέλλες, σημαίνει αντιμετώπιση της κατάστασης να
απεμπολήσει η χώρα ­ για πρώτη φορά ­ στοιχεία που συνθέτουν την ταυτότητα και
την αυτοεκτίμησή της.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το ζήτημα επέστρεψε την Ευρώπη σε μια θέση γνώριμη: Να
πρέπει να αντιμετωπίσει ένα περίπλοκο και « συναισθηματικό» θέμα που, ίσως όχι
σύντομα, θα εξάρει την πολιτική συνεκτικότητα, την οποία η κοινότητα επιδιώκει
τόσο πολύ να προβάλει.