Απελευθέρωση α λα ιταλικά στα επαγγέλματα

Χωρίς αναστολές και περιορισμούς θα κληθεί να λειτουργήσει η διυπουργική
επιτροπή που θα ασχοληθεί με το άνοιγμα των λεγόμενων κλειστών επαγγελμάτων
και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Μάλιστα, οι προθέσεις του υπουργείου
Εθνικής Οικονομίας, όπως διατυπώνονται από αρμόδια στελέχη του, είναι να
αποφασιστεί η πλήρης κατάργηση μιας σειράς αδειών άσκησης επαγγελμάτων, που
κρίνεται ότι δεν εξυπηρετούν κανένα σκοπό. Σύμφωνα με το μοντέλο του ΟΟΣΑ, που
μελετά η κυβέρνηση, κανένα επάγγελμα δεν πρέπει να θεωρείται «ιερό» και
κανένας περιορισμός «απαραίτητος». Στόχος πρέπει να είναι η επικράτηση των
κανόνων του ελεύθερου αναταγωνισμού.

Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από το περιεχόμενο των κειμένων του διεθνούς
οργανισμού, τα οποία μελετούν στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας προκειμένου να
προωθήσουν τη μεγάλη αυτή διαρθρωτική αλλαγή. Τα κείμενα αυτά, αποτέλεσμα
σεμιναρίων που οργάνωσε ο ΟΟΣΑ τα τελευταία τρία χρόνια, αλλά και συνεισφορών
των θέσεων των κρατών μελών του, αποκαλύπτουν μία διάθεση ακόμη και μετωπικής
σύγκρουσης προκειμένου να εξασφαλισθούν τα αγαθά αποτελέσματα του
ανταγωνισμού.

Κατά την άποψη του ΟΟΣΑ τα αποτελέσματα αυτά δεν είναι άλλα από τις χαμηλές
τιμές, οι οποίες επιτυγχάνονται χωρίς υποχωρήσεις στο θέμα της ποιότητας.
Ωστόσο, οι απόψεις πολλών επαγγελματικών οργανώσεων αλλά και κυβερνήσεων είναι
διαφορετικές. Σε τελική ανάλυση εναπόκειται στα ίδια τα κράτη-μέλη ­ και στην
προκειμένη περίπτωση στην Ελλάδα ­ να αποφασίσουν ποιες από τις εισηγήσεις του
διεθνούς οργανισμού θα υιοθετήσουν και ποιες θα απορρίψουν.

Πολλά κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ πάντως αποφάσισαν να ακολουθήσουν τη «σκληρή
γραμμή». Ιδιαίτερα αποκαλυπτικές είναι οι εκθέσεις ορισμένων από τα κράτη αυτά
για τις πρακτικές που εφάρμοσαν, προκειμένου να αναμορφώσουν τα δικά τους
καθεστώτα άσκησης των ελεύθερων επαγγελμάτων.

Στην Ιταλία, για παράδειγμα, δόθηκε μάχη μεταξύ της κυβέρνησης, των
επαγγελματικών οργανώσεων και της αντιμονοπωλιακής αρχής που προωθεί τις
αλλαγές. Μία μάχη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Κάτι ανάλογο δεν αποκλείεται να γίνει και στην Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό
ότι ο γενικός γραμματέας του υπουργείου κ. Σπύρος Τραυλός, απαντώντας σε
σχετική ερώτηση του Πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη την περασμένη Τρίτη στο
υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, είπε ότι «σχεδιάζουμε να ακολουθήσουμε το
παράδειγμα των νοτίων ευρωπαϊκών χωρών». Και ο Πρωθυπουργός έδωσε το «πράσινο
φως».

Το ιταλικό μοντέλο

Τον ρόλο που θα έχει στην Αθήνα η διυπουργική επιτροπή είχε στην Ιταλία από το
1997 η αντιμονοπωλιακή αρχή, η οποία υπέβαλε στην κυβέρνηση μια σειρά από
εισηγήσεις για τα ελεύθερα επαγγέλματα, με στόχο την κατάργηση αδικαιολόγητων
περιορισμών στον ανταγωνισμό, σύμφωνα με την σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ. Τα
επαγγέλματα του δικηγόρου, του λογιστή, του γιατρού και του
μηχανικού/αρχιτέκτονα ήταν τα πρώτα που μπήκαν στο στόχαστρο της ιταλικής
αρχής. Από το παράδειγμα αυτό και μόνο αντιλαμβάνεται κανείς ότι και στην
Ελλάδα δεν θα περιοριστεί η εξέταση στα κλασικά παραδείγματα του ταξιτζή και
του συμβολαιογράφου. Η έρευνα της ιταλικής αρχής κατέδειξε ότι υπήρχαν
πράγματι πολλά νομοθετικά μέτρα που δημιουργούσαν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό
σε πολλά ελεύθερα επαγγέλματα. Η ίδια πρότεινε τις εξής παρεμβάσεις:

1 Η άσκηση συγκεκριμένων επαγγελματικών δραστηριοτήτων να μην
περιορίζεται μόνο στους αδειούχους επαγγελματίες, παρά μόνο αν ο καταναλωτής
δεν είναι σε θέση να αξιολογήσει την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών.

2 Να καταργηθούν οι ποσοτικοί περιορισμοί στην είσοδο σε επαγγέλματα.

3 Να καταργηθεί ο νομοθετικός προσδιορισμός κατώτατων τιμών για την
παροχή υπηρεσιών.

4 Να αρθούν οι απαγορεύσειςδιαφημίσεων.

5 Να περιορισθεί ο ρόλος των επαγγελματικών ενώσεων.

Η ίδια αρχή υποστηρίζει ότι πρέπει να καταργηθεί κάθε νομοθετική ρύθμιση στα
ελεύθερα επαγγέλματα, εκτός αν αυτή είναι απολύτως απαραίτητη και
συγκεκριμένα:

1 Αν οι καταναλωτές είναι απολύτως ανίκανοι να αξιολογήσουν την
ποιότητα των επαγγελματικών υπηρεσιών.

2 Αν είναι εξαιρετικά σοβαρές οι επιπτώσεις της παροχής κακής ποιότητας υπηρεσιών.

3 Αν η παροχή των εν λόγω επαγγελματικών υπηρεσιών σχετίζεται με
βασικές αξίες της κοινωνίας.

«Κατά συνέπεια», σημειώνει το σχετικό σημείωμα, «ο αριθμός των επαγγελμάτων
για τα οποία υπάρχουν κανονιστικές ρυθμίσεις (περίπου 19) πρέπει να
περιορισθεί, μαζί με τα σχετικά νομοθετικά μέτρα». Η επιχείρηση «αναμόρφωσης
των ελεύθερων επαγγελμάτων», όπως ονομάσθηκε στην Ιταλία, συνεχίσθηκε για πολύ
καιρό. Η κυβέρνηση ετοίμασε νομοσχέδιο, το οποίο όμως δεν ικανοποίησε την αρχή
ανταγωνισμού, μεταξύ άλλων γιατί δεν ήταν αρκετά τολμηρό και δεν ήρθε σε ρήξη
με τις επαγγελματικές οργανώσεις. Οι τελευταίες φυσικά αντέδρασαν δυναμικά
εκτοξεύοντας πολιτικές απειλές, τις οποίες η κυβέρνηση δεν μπόρεσε παρά να
λάβει υπόψη της, αν και στη συνέχεια αποφάσισε να επανεξετάσει το «άτολμο»
νομοθετικό πλαίσιο. Τα 19 επαγγέλματα για τα οποία «χτύπησε η καμπάνα» στην
Ιταλία είναι τα εξής: Συμβολαιογράφος, δικηγόρος, λογιστής (3 ειδικότητες),
αρχιτέκτονας, μηχανικός, γεωμέτρης, γεωλόγος, αγρονόμος (3 ειδικότητες),
χημικός, βιολόγος, γιατρός, ψυχολόγος, φαρμακοποιός, κτηνίατρος και
δημοσιογράφος.

Οι συστάσεις

Οι θέσεις της αρχής ανταγωνισμού της Ιταλίας δεν απέχουν από τις θέσεις του
ΟΟΣΑ, όπως αποτυπώνονται σε κείμενά του για την «ρυθμιστική αναμόρφωση».
Σύμφωνα με σχετικό σημείωμα του διεθνούς οργανισμού, οι νομοθετικοί
περιορισμοί στην άσκηση ελευθέρων επαγγελμάτων «αποδεικνύεται ότι συνδέονται
με υψηλότερες τιμές και λιγότερη καινοτομία, χωρίς να βελτιώνουν την
ποιότητα». Όπως επισημαίνεται, εκεί όπου οι περιορισμοί χαλαρώνουν «οι τιμές
μειώνονται και οι νέες υπηρεσίες ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες των
καταναλωτών». Επίσης, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, «η εμπειρία δείχνει ότι εκεί όπου
αυξάνεται η έκθεση των επαγγελμάτων στην πειθαρχία της αγοράς, οι ποιοτικές
προδιαγραφές και η προστασία του καταναλωτή μπορούν να διατηρηθούν».
Σημειώνεται μάλιστα χαρακτηριστικά ότι όταν δίνεται η δυνατότητα σε
παρα-επαγγελματίες να ασκούν ορισμένες επαγγελματικές δραστηριότητες ρουτίνας
δεν υπάρχει πρόβλημα υποβάθμισης της ποιότητας, ενώ παράλληλα συνήθως
μειώνεται η τιμή. Τα κράτη μέλη καλούνται από τον ΟΟΣΑ να εφαρμόσουν τις εξής
αρχές σε ό,τι αφορά την άσκηση επαγγελματικών δραστηριοτήτων:

1 Να τροποποιήσουν νόμους που ενδεχομένως περιορίζουν την είσοδο σε
επαγγέλματα, προσδιορίζουν τιμές παροχής σχετικών υπηρεσιών και εμποδίζουν τη
διαφήμιση επαγγελματιών.

2Να καταργήσουν τις εξαιρέσεις των επαγγελμάτων και των οργανώσεών τους
από τους γενικούς κανόνες ανταγωνισμού που εφαρμόζουν.

3 Να αναπτύξουν επινοητικές προσεγγίσεις για την προστασία του
καταναλωτή, χωρίς να θίγονται οι κανόνες του ανταγωνισμού

4 Να άρουν ενδεχόμενους περιορισμούς στην άσκηση επαγγελματικών
δραστηριοτήτων από αλλοδαπούς. Μάλιστα, για τους περιορισμούς στους
αλλοδαπούς, ο ΟΟΣΑ είχε ζητήσει από τα κράτη μέλη να παρουσιάσουν στοιχεία. Η
Ελλάδα είχε ανταποκριθεί στο αίτημα αυτό, αποστέλλοντας σχετικό κατάλογο ουκ
ολίγων επαγγελμάτων στα οποία υφίστανται τέτοιοι περιορισμοί.

Οι υποδείξεις που κάνει ο ΟΟΣΑ

Στις 5-7 Ιουνίου θα παρουσιαστεί στο Παρίσι από τον ΟΟΣΑ η έκθεσή του για τις
συνθήκες που επικρατούν στην Ελλάδα σε ό,τι αφορά τον ανταγωνισμό και τις
μεταρρυθμίσεις που πρέπει να γίνουν. Η έκθεση αυτή συντάχθηκε ύστερα από
επίσκεψη στην Αθήνα αντιπροσωπείας του ΟΟΣΑ, τον Μάρτιο. Ήδη, το υπουργείο
Εθνικής Οικονομίας έχει λάβει ένα προσχέδιο της έκθεσης, το οποίο προτείνει τη
λήψη των εξής μέτρων:

1 Να ενισχυθεί η Επιτροπή Ανταγωνισμού σε ό,τι αφορά το προσωπικό και
τον προϋπολογισμό της και να ανεξαρτητοποιηθεί από το Δημόσιο.

2 Να θεσπισθούν υψηλότερα όρια εξέτασης των συγχωνεύσεων, ώστε η
Επιτροπή Ανταγωνισμού να μπορεί να επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στις μεγάλες
και σημαντικές συγχωνεύσεις.

3 Να μετατοπίσει η Επιτροπή το ενδιαφέρον της στις οριζόντιες
συμφωνίες, μεταξύ επιχειρήσεων, που ισχύουν σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα παρ’
ότι η νομοθεσία τις απαγορεύει.

4 Να ιδιωτικοποιηθούν πλήρως υπηρεσίες και κλάδοι που ο ΟΟΣΑ
χαρακτηρίζει ως «διαρθρωτικά ανταγωνιστικούς». Αυτοί είναι οι τουριστικές
εγκαταστάσεις, τα ταξιδιωτικά πρακτορεία, οι υπηρεσίες εστίασης αερογραμμών,
οι αερογραμμές και η διανομή πετρελαϊκών προϊόντων.

5 Να δοθεί η δυνατότητα στην Επιτροπή Ανταγωνισμού να εκφέρει απόψεις
με δική της πρωτοβουλία, χωρίς να περιμένει αίτημα από άλλο πρόσωπο.

6 Να εξετάσει η ίδια Επιτροπή τις επιπτώσεις στον ανταγωνισμό από τις
πολλές προϋποθέσεις χορήγησης αδειών που τίθενται προκειμένου να ελέγχεται η
είσοδος σε κλάδους.

7 Εξάλλου, θα γίνει ειδική παρουσίαση τριών κλάδων που θεωρείται ότι
πάσχουν από πλευράς ανταγωνισμού και είναι οι εξής: ηλεκτρική ενέργεια,
φορτηγά και ακτοπλοΐα.