Η γιατρός των αστεριών!

Κάθε φορά που το διαστημικό λεωφορείο βρίσκεται στην εξέδρα εκτόξευσης στο
Ακρωτήριο Κέννεντυ, η καρδιά της κοντεύει να σπάσει από την αγωνία. Φέρνει στο
μυαλό της τα χιλιάδες καλώδια που έχει δει από κοντά να κρέμονται στο κάτω
μέρος του και φοβάται.

Η Ιωάννα Βερνίκου κρατά στα χέρια της την… υγεία των αστροναυτών που συμμετέχουν στις αποστολές της NASA. Η Ελληνίδα από την Αλεξάνδρεια, τα τελευταία χρόνια αναζητεί επίσης το κλειδί της νιότης, κάπου στο Σύμπαν

«Ένα μόνο να έχει πρόβλημα…». Ευτυχώς, όμως, μπορεί να διαθέσει στον φόβο
της ελάχιστα λεπτά, γιατί η δουλειά που την περιμένει αμέσως μετά δεν της
επιτρέπει χρόνο για τέτοιες σκέψεις.

Η κ. Ιωάννα Βερνίκου οργανώνει και παρακολουθεί τα ιατρικά τεστ των
αστροναυτών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις πτήσεις.

Η υγεία τους περνά από τα χέρια της. Τους προσέχει σαν παιδιά της.

Και για όσους από αυτούς βρίσκονται μαζί της εδώ στη Σαντορίνη, για το
παγκόσμιο συνέδριο που διοργανώνουν η Ελληνική Εταιρεία Αεροδιαστημικής
Ιατρικής και η Διεθνής Ακαδημία Αστροναυτικής, η Τζόαν ­ όπως τη φωνάζουν ­
είναι μία από τις πιο αγαπημένες τους παρουσίες.

΄Αλλωστε, δεν είναι δύσκολο να τη συμπαθήσει κανείς από την πρώτη στιγμή.

Με ένα ζεστό χαμόγελο μόνιμα ζωγραφισμένο στο πρόσωπο και έναν καλό λόγο για
όλους τους συναδέλφους της.

Από το 1964

Μέλος του ιατρικού προγράμματος της NASA από το 1964, η Ελληνίδα επιστήμονας
από την Αλεξάνδρεια διευθύνει τα τελευταία επτά χρόνια το Τμήμα “Επιστήμες της
Ζωής”, ψάχνοντας στο Σύμπαν το κλειδί της νιότης. Στόχος των προγραμμάτων της,
να μελετήσει τι συμβαίνει στον ανθρώπινο οργανισμό σε συνθήκες έλλειψης
βαρύτητας και να χρησιμοποιήσει τη γνώση αυτή στη θεραπεία ασθενειών και στη
βελτίωση της ποιότητας της ζωής. Η ομάδα τής κ. Βερνίκου διεξάγει 350
επιστημονικές έρευνες σε ολόκληρη την Αμερική. Ανάμεσά τους 150 επιστήμονες
ασχολούνται αποκλειστικά με ιατρικά προγράμματα, ενώ ένα γκρουπ 25 ατόμων έχει
την ευθύνη της υγείας των αστροναυτών στο Χιούστον.

Πολλοί ζηλεύουν τους αστροναύτες. Δικαιολογημένα βέβαια, γιατί πολλές από τις
εμπειρίες τους είναι εκπληκτικές. Και ακόμα περισσότεροι θα ήθελαν να
βρίσκονται στη θέση τους. Αν, όμως, άκουγαν την κ. Βερνίκου να εξηγεί τι
παθαίνει το σώμα ενός αστροναύτη όσο βρίσκεται στο Διάστημα, μπορεί και να
άλλαζαν γνώμη: “Επειδή το σώμα αιωρείται συνεχώς, το αίμα ανεβαίνει στο
κεφάλι. Το πρόσωπο πρήζεται. Οι μύες ατροφούν. Τα κόκαλα χάνουν ασβέστιο με
ρυθμό 1% τον μήνα, τη στιγμή που στη Γη χάνουμε το ίδιο ποσοστό μέσα σε ένα
χρόνο. Η αίσθηση ισορροπίας χάνεται. Τα ερυθρά τους κύτταρα μειώνονται, κάτι
σαν αναιμία. Παθαίνουν ναυτία”.

Το γήρας

Με άλλα λόγια, το σώμα του αστροναύτη γερνά. Ή, μάλλον, “παρουσιάζει τα ίδια
συμπτώματα που έχουμε μάθει να αποδίδουμε στο γήρας”. Οι δυσάρεστες συνέπειες,
όμως, δεν σταματούν εκεί. Η έλλειψη ασβεστίου κάνει ευάλωτα τα κόκαλα, που
σπάνε εύκολα. Όσο περισσότερο καιρό έχει παραμείνει στο Διάστημα, τόσο
περισσότερο χρειάζεται ο άνθρωπος για να ξαναμάθει να κινείται φυσιολογικά.
“Τα πρώτα λεπτά πίσω στη Γη, οι αστροναύτες θυμίζουν τα μωρά που προσπαθούν να
περπατήσουν”.

Και σαν μην έφταναν όλα αυτά, οι μισοί αστροναύτες λιποθυμούν όταν επιστρέφουν
στη Γη. Όχι βέβαια από φόβο ή ανακούφιση… Αλλά γιατί στο Διάστημα η καρδιά
τεμπελιάζει. Η δουλειά που έχει να κάνει, μια που το αίμα πάει από μόνο του
στον εγκέφαλο, είναι ελάχιστη. Χτυπά μόνο… προαιρετικά. Έτσι, όταν μπαίνουν
στην ατμόσφαιρα του πλανήτη μας, το αίμα εγκαταλείπει το κεφάλι και επιστρέφει
στα πόδια γρηγορότερα από ό,τι θα… προτιμούσαν. Υπάρχει όμως και κάτι καλό
σε όλη αυτή την ιστορία. Το πρόσωπό τους… ξανανιώνει, μια που “στο Διάστημα
δεν υπάρχουν ρυτίδες”. Βέβαια, λίγο καιρό μετά την επιστροφή τους στη Γη, ο
οργανισμός τους ξαναγυρνά στην αρχική του κατάσταση με τη βοήθεια ενός ειδικού
προγράμματος σωματικής άσκησης. “Μερικοί χρειάζονται λίγες ημέρες, άλλοι
περισσότερο καιρό. Ο Βάλερι Πολιακόφ, για παράδειγμα, που έμεινε 15 μήνες στον
ΜΙΡ, χρειάστηκε ένα χρόνο να συνέλθει”.

Αυτό που φαίνεται να τραβά την προσοχή των επιστημόνων της NASA, όπως τονίζει
η κ. Βερνίκου, είναι το γήρας. Το πιο σημαντικό που δείχνουν μέχρι τώρα τα
πειράματα στο Διάστημα, είναι ότι τα συμπτώματα που παρουσιάζουν οι
ηλικιωμένοι είναι αποτέλεσμα του τρόπου ζωής και όχι του γήρατος. “Τα κόκαλά
μας αρχίζουν να χάνουν ασβέστιο μετά τα 25 και ο όγκος τους μειώνεται. Τα
πειράματά μας έχουν δείξει ότι η ηλικία δεν παίζει τόσο σημαντικό ρόλο, όσο η
ακινησία και η έλλειψη άσκησης. Ακόμα και ελάχιστη άσκηση, μπορεί να βελτιώσει
πάρα πολύ την κατάσταση του οργανισμού”.

Πάθος

Έχοντας γνωρίσει δεκάδες αστροναύτες, η κ. Βερνίκου αναγνωρίζει αμέσως το
κοινό τους χαρακτηριστικό, που τους κάνει να ξεχωρίζουν: Τη σπίθα μέσα τους
για το Διάστημα και το πάθος με το οποίο κυνηγούν το όνειρό τους. Τους έχει
ακούσει να της διηγούνται άπειρες ιστορίες από την παραμονή τους σε τροχιά,
σχετικές με ζαλάδες, καρδιές που χτυπούν παράξενα, ενοχλήσεις σωματικές και
χίλια δυο συμπτώματα οργανικά, που μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους. “Μία
ιστορία, όμως, είναι κοινή για όλους: Η μάχη που γίνεται μπροστά στο μικρό
παράθυρο για το ποιος θα πρωτοδεί τη Γη από ψηλά. Είναι αυτό που όλοι
παραδέχονται ότι τους άλλαξε τη ζωή”. Γι’ αυτό και προβληματίζονται οι
επιστήμονες με τις ψυχολογικές επιπτώσεις του ταξιδιού στον Άρη. “Κανείς δεν
ξέρει πώς θα αντιδράσουν οι άνθρωποι όταν χάσουν οριστικά την εικόνα της Γης
από το παράθυρό τους”.

Τρεις κατηγορίες για τα προγράμματα Επιστήμες της Ζωής της NASA

Τα προγράμματα Επιστήμες της Ζωής της NASA χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: «Η
πρώτη είναι η βιολογία. Στόχος μας εδώ είναι οι έρευνες για τον ρόλο της
βαρύτητας στην εξέλιξη της ζωής», εξηγεί η κ. Ιωάννα Βερνίκου, υπεύθυνη στο
ομώνυμο τμήμα της Αμερικανικής Υπηρεσίας Αεροναυτικής και Διαστήματος.

Στο δεύτερο σκέλος, οι επιστήμονες της NASA προσπαθούν να μάθουν πώς αλλάζει ο
άνθρωπος στο Διάστημα και πώς μπορούν να τον προστατεύσουν. Οι τεχνολογίες που
έχουν να κάνουν με την υποστήριξη του ανθρώπου στο Διάστημα, είναι το τρίτο
σημείο στο οποίο επικεντρώνουν την προσοχή τους. «Οι έρευνές μας έχουν στόχο
το μέλλον του ανθρώπινου γένους».

Ένα από τα σημαντικότερα πειράματα στο πρόγραμμα της NASA είναι το λεγόμενο
«bed rest» (ξεκούραση στο κρεβάτι). Ξαπλώνοντας σε ένα κρεβάτι, με τα πόδια 45
εκατοστά ψηλότερα από το κεφάλι, προσομοιώνουν τη θέση στην οποία βρίσκονται
συνεχώς οι αστροναύτες στο Διάστημα και καταγράφουν τις αλλαγές στον
οργανισμό.

Το ισχυρότερο όπλο στην προσπάθεια των επιστημόνων της NASA για τη διατήρηση
της νεότητας είναι το ταξίδι του Τζον Γκλεν και τα εκπληκτικά του
αποτελέσματα. Ο οργανισμός του γηραιότερου αστροναύτη στην ιστορία του
διαστημικού προγράμματος αντέδρασε τόσο καλά σε αυτήν την περιπέτεια, που
ξάφνιασε τους πάντες. Η κ. Βερνίκου τον παρακολούθησε στενά επί πολλούς μήνες.
«Η μεγαλύτερη αγωνία μου για τον Τζον δεν ήταν το ταξίδι του, αλλά η κατάσταση
της υγείας του στην Γη. Ήταν όμως εκπληκτικός. Δεν παρουσίασε κανένα απολύτως
πρόβλημα, χάρη στην πολύ καλή ζωή που κάνει».