«Ο σοσιαλισμός θα έρθει ειρηνικά»

Λίγο μόλις καιρό μετά τις εκλογές και τη συζήτηση για το αποτέλεσμά τους
που έχει αρχίσει στα κόμματα, κυρίως της Αριστεράς, ένα βιβλίο έρχεται να
ταράξει τα νερά.

Ο ηθοποιός και δάσκαλος της δραματικής τέχνης, ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ
Λυκούργος Καλλέργης, τολμά να «ενοχλήσει». Με αφορμή τη δημοσιοποίηση
ανέκδοτων ντοκουμέντων από το αρχείο του Σταύρου Καλλέργη, του πατέρα του ­
πρωτεργάτη του σοσιαλισμού σε δύσκολους καιρούς ­ καταθέτει τις προτάσεις του.

Οι θέσεις του Λυκούργου Καλλέργη, άλλους θα ενοχλήσουν κι άλλους θα
ικανοποιήσουν, αφού «βοηθάνε» και οι «συγκυρίες»: στο ΚΚΕ έχει αρχίσει
συζήτηση για το αποτέλεσμα των εκλογών, στον Συνασπισμό ετοιμάζονται για το
κρίσιμο συνέδριο και στο ΔΗΚΚΙ αναμένουν πότε θα αρχίσει η συζήτηση για τα
αίτια της εκλογικής αποτυχίας.

Το βιβλίο, που θα παρουσιασθεί αύριο το βράδυ στις 7.30 στη «Μεγάλη Βρετανία»
και το οποίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος»,
με πρόλογο του καθηγητή Παύλου Πετρίδη, αναφέρεται «στο διεθνές σοσιαλεργατικό
κίνημα από τον 19ο αιώνα και στον ”υπαρκτό” σοσιαλισμό».

Αφού κάνει μία ιστορική αναδρομή από τα μισά του 18ου αιώνα «για την Ελλάδα
και την Ευρώπη» έως σήμερα, με βάση τις σκέψεις και τα γραπτά του αγωνιστή
Σταύρου Καλλέργη, φτάνει έως την τελευταία διάσπαση του ΚΚΕ και του ΣΥΝ, το
1991.

Το βιβλίο, ούτως ή άλλως, αποτελεί και μία ειδικότερη κατάθεση εν όψει του
συνεδρίου του ΣΥΝ. Ωστόσο, η αξία του ξεπερνά την επικαιρότητα, αφού θίγει
σημαντικά ζητήματα, που αφορούν «στον δρόμο για τον σοσιαλισμό», «στον βίαιο ή
στον ειρηνικό δρόμο», αλλά και «στη δημοκρατία της Κομμούνας του Παρισιού ή
στον συγκεντρωτισμό ενός κόμματος σταλινικού μοντέλου ανάπτυξης».

«ΤΑ ΝΕΑ» σήμερα προδημοσιεύουν δύο χαρακτηριστικά αποσπάσματα του βιβλίου. Το
πρώτο αφορά στις σύγχρονες σκέψεις του Λυκούργου Καλλέργη. Και το δεύτερο
αφορά στην πρωτοεμφάνιση, την επεισοδιακή παρουσία του Σταύρου Καλλέργη στη
Βουλή, που του κόστισε τον άγριο ξυλοδαρμό και τη φυλάκισή του.

Διεκδίκηση της εξουσίας μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες

Το εξώφυλλο του βιβλίου του Λυκούργου Καλλέργη, στο οποίο γίνεται μια ιστορική αναδρομή της πορείας του σοσιαλισμού από τα μισά του 18ου αιώνα έως σήμερα, με βάση τις σκέψεις και τα γραπτά του αγωνιστή Σταύρου Καλλέργη

Η εμπειρία του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και κυρίως η κατάρρευσή του έχουν γίνει
αντικείμενο πολλών μελετών και αναζητήσεων.

Ο συγγραφέας, ηθοποιός και πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Λυκούργος Καλλέργης,
προχωράει τη σκέψη του πατέρα του και καταλήγει στο δικό του συμπέρασμα, ότι ο
σοσιαλισμός για να ανθίσει πρέπει «να εδραιωθεί μόνον με δημοκρατία, με
ειρηνική δράση και με βάση τη γνώση».

Έχουμε τη γνώμη ότι: Αν δεν υπήρχε ο «δημοκρατικός συγκεντρωτισμός», που
οδήγησε στο μονοκομματικό σοσιαλιστικό κράτος, και αν δεν υπήρχε η «Δικτατορία
του προλεταριάτου», που οδήγησε στη δικτατορία μιας τάξης και ενός κόμματος,
και αν ευθύς εξ αρχής δεν καταφεύγανε στη δικτατορία αλλά στη δημοκρατία, στο
λόγο και στην πράξη, και αν, ευθύς εξ αρχής, κυριαρχούσε το πνεύμα της
δημοκρατίας και εφαρμόζονταν (τουλάχιστον μετά την επικράτηση της
επανάστασης), οι δημοκρατικές διαδικασίες, ο πλουραλισμός και η ενότητα των
σοσιαλιστικών και δημοκρατικών δυνάμεων, αν η Σοβιετική Ένωση είχε προχωρήσει
στον εκδημοκρατισμό και δεν είχε απομονωθεί με τα ιδεολογικά, τα σιδηρά και τα
πέτρινα παραπετάσματα, δεν θα είχε χάσει το τρένο της τεχνολογίας, θα είχε
ξεπεράσει τη στασιμότητα και την τεχνολογική καθυστέρηση και τότε η εξέλιξη
του σοσιαλισμού στην πρώτη χώρα που εφαρμόστηκε, θα ήταν τελείως διαφορετική.
Πιθανότατα ο σοσιαλισμός, ως σύστημα, να είχε επικρατήσει και παγκόσμια.

Με αυτή λοιπόν την επανεξέταση και επαναπροσαρμογή του μαρξισμού, πιστεύουμε
ότι δύναται να προκύψει μια Ένωση των σοσιαλιστικών, δημοκρατικών και
κομμουνιστικών δυνάμεων, σε εθνικό και διεθνές πλαίσιο, με ένα κοινό Πρόγραμμα
και μια κοινή ιδεολογία, που θα μπορεί να διεκδικεί την εξουσία σε κάθε χώρα
με δημοκρατικές διαδικασίες. Χρειάζεται να βρεθούν νέοι τρόποι και μέθοδες
αλλαγής του κοινωνικού συστήματος για την αντιμετώπιση των διεθνών
προβλημάτων, μέσα στα πλαίσια της δημοκρατίας και του σοσιαλισμού.

Η νέα αυτή οργάνωση θα διέπεται από πνεύμα διεθνιστικό, θα λειτουργεί μέσα στα
πλαίσια του ΟΗΕ, της ΔΑΣΕ, της Συμφωνίας του Ελσίνκι και της Ενωμένης Ευρώπης,
μια συνεργασία διεθνής ανεξάρτητων εθνών, με τις ιδιομορφίες και τις
παραδόσεις τους, που ουδείς θα έχει το δικαίωμα να τις αντιπαρέρχεται, να τις
αγνοεί και να τις περιφρονεί.

Η οργάνωση αυτή θα αποστέργει το πνεύμα της «παγκοσμιοποίησης» που συνδέεται
με τον πλανήτη, τον Πλανητάρχη και την αμερικανική επικυριαρχία. Θα είναι
οργάνωση εθνική και διεθνική. Θα πρέπει ν’ αντιμετωπίσει με καινούργιες ιδέες,
τη σύγχρονη κοινωνία, που δεν την απαρτίζουν πια δύο μόνο βασικές κοινωνικές
τάξεις, όπως στο παρελθόν, δηλαδή οι πλούσιοι και οι φτωχοί, η κεφαλαιοκρατία
(ο καπιταλισμός) και το προλεταριάτο, οι εκμεταλλευτές και οι
εκμεταλλευόμενοι. Θα δημιουργηθούν ανάγκες για ουσιαστικές αλλαγές και
απαραίτητες προσαρμογές.

Μπαίνουμε στο νέο αιώνα μετέωροι, ηθικά, πνευματικά, ιδεολογικά, έχοντας πίσω
μας την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», τη μόνη φωτεινή ελπίδα που
υπήρχε στο παρελθόν και που χάθηκε για το παρόν και για το μέλλον και για τους
νέους και για τους παλιούς. Οι νέοι, για την ώρα, βαδίζουν χωρίς ιδανικά και
οι παλιοί με τα ιδανικά τους σκορπισμένα στους τέσσερις ανέμους.

Παρ’ όλα αυτά η ζωή προχωρεί. Του κύκλου τα γυρίσματα θα ξαναφέρουν στη
συνείδηση της ανθρωπότητας το φως του σοσιαλισμού σαν τη μόνη ελπίδα στη
θολούρα και την αχορταγιά του καπιταλισμού. Θα θερμανθεί και ο ίδιος από το
φως αυτό και θα λιγοστέψει τη βουλιμία του. Οι νέοι και οι παλιοί θα φέρνουν
στη μνήμη τους τις μορφές και τους αγώνες των παλιών σοσιαλιστών, όλων αυτών
που θυσίασαν τη ζωή τους για το σοσιαλισμό και θ’ αναγνωρίζουν ότι οι
τεράστιες αυτές θυσίες σε παγκόσμια κλίμακα, στο διάβα περίπου 150 χρόνων από
τα μισά του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα, δεν μπορεί παρά να είναι θυσίες για
μεγάλα και σπουδαία ιδανικά. Και θ’ αναγνωρίζουν επίσης ότι παρ’ όλες τις
θυσίες τόσων χρόνων, ο σοσιαλισμός, εκτός από το ότι προκύπτει νομοτελειακά
και διαδέχεται τον καπιταλισμό, δεν έπαψε ποτέ και δεν θα πάψει ν’ αποτελεί,
για το παρόν και για το μέλλον, τη μοναδική ελπίδα και καταφυγή για ολόκληρη
την ανθρωπότητα. Και θα αναγνωρίζουν επίσης ότι:

«Ο Σοσιαλισμός θα εδραιωθεί μόνο με δημοκρατία, με ειρηνική δράση
για το αύριο, μέσα από τη γνώση τού χθες αλλά και με τη γνώση και χρήση
των δυνατοτήτων της επιστήμης και τεχνολογίας του σήμερα».

Η πρώτη εμφάνιση του σοσιαλιστή Σταύρου Καλλέργη στη Βουλή…

Η Βουλή ­ όταν ακόμα ήταν στην οδό Σταδίου ­ έζησε μία από τις σπάνιες στιγμές
της ιστορίας της, όταν ο εκδότης τότε της εφημερίδας «Σοσιαλιστής» Σταύρος
Καλλέργης επεχείρησε να διαβαστεί ψήφισμα με 2.000 υπογραφές της Εργατικής
Πρωτομαγιάς.

Στην αίθουσα, εκείνη την επεισοδιακή ημέρα της 1ης Δεκεμβρίου 1893, ήταν ο
πρόεδρος της Βουλής Β. Πίλικας, ο πρωθυπουργός Χαρ. Τρικούπης, ο αρχηγός της
αντιπολίτευσης Θεόδ. Δηλιγιάννης, ο γραμματέας του Σώματος Π. Βαρβιτσιώτης
και, μεταξύ άλλων, και οι βουλευτές: Ηλ. Κανελλόπουλος. Δ. Καλλιφρονάς, Αλ.
Σούτσος, Αλ. Σκουζές, Δ. Ράλλης, Στ. Δραγούμης, Σπ. Κουμουνδούρος, Α. Συγγρός,
Γ. Μαυρομιχάλης, Γ. Καρτάλης, Ε. Εμπειρίκος.

Ο Σταύρος Καλλέργης, από τους πρωταγωνιστές του σοσιαλισμού στην Ελλάδα,
επέδωσε το ψήφισμα στον πρόεδρο της Βουλής, αλλά εκείνος δεν το διάβασε.
Αναγκάσθηκε λοιπόν να φωνάξει από το θεωρείο, όπου βρισκόταν και …φυσικά να
συλληφθεί και να δαρθεί.

Στο βιβλίο του, ο γιος του Λυκούργος Καλλέργης, παραθέτει και τη σύντομη
περιγραφή των γεγονότων που έχει κάνει ο ίδιος ο Σταύρος Καλλέργης:

«Εις τας αρχάς του Δεκεμβρίου υπέβαλον ψήφισμα εις τον πρόεδρον της Βουλής
κατ’ εντολήν του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συμβουλίου, το οποίον είχον εγκρίνει
την 2αν Μαΐου του 1893 οι Σοσιαλισταί και εν γένει οι υπό μισθόν πάσχοντες
Αθηνών – Πειραιώς, ζητούντες δι’ αυτού μικράν βελτίωσιν της αθλίας αυτών ζωής.

Μετά την επίδοσιν του ψηφίσματος ανήλθον εις το θεωρείον των δημοσιογράφων και
ανέμενον μετ’ ανυπομονησίας την ανάγνωσιν αυτού. Αλλά το Προεδρείον ησχολείτο
εις την ανάγνωσιν ετέρων αναφορών προερχομένων εκ διαφόρων προσώπων και
πραγματευομένων κατά το μάλλον και ήττον περί ανέμων και υδάτων. Άμα είδον εγώ
την πράξιν αυτήν του προέδρου και μάλιστα ότε παρετήρησα να δεικνύη το περί ου
ο λόγος ψήφισμα εις τους περί το Προεδρείον βουλευτάς εμπαικτικώς, ωργίσθην
και ανεφώνησα λέξεις τινάς διά να ελκύσω την προσοχήν βουλευτών και των
δημοσιογράφων.

Άμα τη αναφωνήσει των λέξεων εκείνων οργίζεται ο Πρόεδρος, κρούει ακαταπαύστως
τον κώδωνα, διατάσσει την σύλληψίν μου. Οι στρατιώται της φρουράς έρχονται
αμέσως με συλλαμβάνουν, και κτυπούντες με αγρίως διά των κοπάνων των όπλων
των, με ωδήγησαν εις το δεύτερον αστυνομικόν τμήμα, ένθα επί δύο ημέρας και
δύο νύχτας παρέμεινα.

Την επομένην της συλλήψεώς μου με προσήγαγον ενώπιον του διευθυντού
Μπαϊρακτάρη. Ο διευθυντής αποτεινόμενος προς με, με ύφος αρειμάνιον με ερωτά.

Πόθεν είσθε;

Κοσμοπολίτης, απαντώ. Μετά μικράν ομιλίαν με τους περί αυτόν διέταξε και με
ωδήγησαν και πάλιν εις το κρατητήριον».