|
|
«Η Ασφάλεια; Τώρα είναι η πιο… αθώα περιστερά. Εμείς οι παλιότεροι, που
ζήσαμε στο πετσί μας το φακέλωμα που γινόταν από το Δημόσιο, μπορούμε πλέον να
το πούμε χωρίς πρόβλημα. Σήμερα, οι μεγάλες παρακολουθήσεις γίνονται από τις
ιδιωτικές εταιρείες»…
Η δήλωση είναι από μόνη της σοκαριστική. Πόσο μάλλον όταν εκφέρεται διά
στόματος Κωνσταντίνου Δαφέρμου, του δημοκράτη δικαστή που υπήρξε ο
αρχιτέκτονας και παραμένει πρόεδρος της νευραλγικής Αρχής για την Προστασία
των Προσωπικών Δεδομένων και καλείται να μας προστατεύσει.
Ο πρώην προϊστάμενος του Εφετείου Αθηνών (και… παρ’ ολίγον πρόεδρος του
Αρείου Πάγου) άναψε στις αρχές της εβδομάδας φωτιές. Η ομόφωνη και
αυτονόητη, για τους περισσότερους απόφαση της Αρχής για την απάλειψη από τις
ταυτότητες του θρησκεύματος και άλλων προσωπικών στοιχείων, έφερε για άλλη μια
φορά στη δίνη του κυκλώνα τις σχέσεις Κράτους – Εκκλησίας, οδηγώντας μια
κοινωνία που θέλει να χαρακτηρίζεται σύγχρονη σε αναχρονιστικούς
προβληματισμούς.
Ο ίδιος, αν και αρέσκεται να αυτοχαρακτηρίζεται «αθεράπευτα ρομαντικός
άνθρωπος», παραμένει βαθύτατα ρεαλιστής. Και με αυτό του το προτέρημα,
νομιμοποιείται να εκτιμά ότι όλη αυτή η συζήτηση δεν είναι παρά η αιχμή του
δόρατος. Ή, με άλλα λόγια, ένας ελάχιστος κρίκος της αλυσίδας που προσδιορίζει
την, με ηλεκτρονικό πλέον τρόπο, συλλογή, επεξεργασία και χρήση πληροφοριών
που αφορούν στην προσωπικότητα και τον ιδιωτικό βίο των πολιτών.
Το ποιοι είμαστε, πώς ζούμε, τι αγοράζουμε, τι διαβάζουμε, τι ακούμε, το ποια
είναι η οικογενειακή και οικονομική μας κατάσταση, η κατάσταση της υγείας μας,
τι συνήθειες έχουμε, τι ιδιαίτερες κλίσεις ή προτιμήσεις αποτελούν πλέον
πληροφορίες ανεκτίμητης οικονομικής αξίας 50.000 δρχ. λέγεται πως
«κοστολογείται» το όνομα υποκείμενες στους αδυσώπητης «ηθικής» κανόνες της
αγοράς. Με όσα συμπαρομαρτούντα η κακή χρήση, ή η για άλλο σκοπό χρήση αυτών
των πληροφοριών μπορεί να επιφέρει εις βάρος των ατόμων. «Η πληροφορική είναι
μια σπουδαία επιστήμη που βοηθά τον άνθρωπο. Η κακή χρήση της, όπως ακριβώς
και του ηλεκτρισμού, μπορεί να έχει θανατηφόρα αποτελέσματα. Ιδιαιτέρως όταν
αναφέρεται στην ιδιωτική ζωή του ατόμου»…
Ο κ. Δαφέρμος χτυπάει καμπανάκι: «Έλεγχοι γίνονται από την Αρχή. Εκ των
πραγμάτων όμως δεν μπορεί παρά να είναι περιορισμένοι. Ο αποτελεσματικότερος
τρόπος προστασίας των πολιτών είναι να μάθουν οι ίδιοι και να ασκήσουν τα
δικαιώματά τους». Και για το λόγο αυτό ακριβώς γιατί γνωρίζει ότι στο θέμα
αυτό υπάρχει τεράστιο έλλειμμα ξεκινά αμέσως εκστρατεία ενημέρωσης των
πολιτών μέσω της ΔΕΗ και των Ελληνικών Ταχυδρομείων. Ελπίζοντας ότι συντόμως
όλο και περισσότεροι Έλληνες θα διαβούν την πόρτα της Αρχής Προστασίας, στον
6ο όροφο του κτιρίου, της Ομήρου 8, όπου αυτή στεγάζεται. «Σήμερα, οι
καλύτεροι “πελάτες” μας είναι Αλβανοί»… Το λέει, μπορεί και με μια υποψία
παραπόνου, αλλά καθόλου, μα καθόλου με… ρατσιστική διάθεση. Πώς θα μπορούσε άλλωστε;
Πάνω από 2.000.000 καταναλωτές φακελωμένοι από τους εμπόρους
Μόνον τα αρχεία που έχουν οι έμποροι και οι επιχειρηματίες της Ελλάδας
υπερβαίνουν τα 2.000.000… Αριθμός και όγκος που πρακτικώς είναι αδύνατον να
ελεγχθούν. Τα περισσότερα απ’ αυτά δεν έχουν καμία βαρύτητα για την ιδιωτική
ζωή των πολιτών. Γι’ αυτό και οι κάτοχοί τους εξαιρέθηκαν από την υποχρέωση να
τα κοινοποιήσουν στην Αρχή.
Ο κ. Δαφέρμος θυμάται ακόμη τον κουρέα του… «εδώ, λίγο πιο κάτω, μέσα στη
στοά» να τον ρωτά: «Δηλαδή, κύριε πρόεδρε, πρέπει να σας στείλω το πελατολόγιό
μου…». Έτσι, λοιπόν, έγινε τροποποίηση του νόμου, εξαιρέθηκαν κάποιες
κατηγορίες ώστε να παραμείνει η υποχρέωση κοινοποίησης των αρχείων που
διαβιβάζονται σε τρίτους ή των αρχείων ορισμένων κατηγοριών που είναι
σημαντικές, όπως οι γιατροί, οι δικηγόροι, τα νοσοκομεία, οι εταιρείες
δημοσκοπήσεων και οι εταιρείες οικονομικών πληροφοριών.
Παρέμβαση στoν «Τειρεσία»
Πέραν του ασφυκτικού ελέγχου, ειδικά στις τελευταίες, η Αρχή Προστασίας συχνά
προχωρεί και σε παρεμβάσεις. Όπως έγινε στην περίπτωση του «Τειρεσία», της
διατραπεζικής εταιρείας που συλλέγει και διαχειρίζεται πληροφορίες οικονομικές
που αφορούν τους κακοπληρωτές, τους οποίους και καταγράφει σε «μαύρη λίστα».
«Είναι μια σημαντική εταιρεία που έχει τεθεί υπό σοβαρότατους περιορισμούς και
λειτουργεί αυτή τη στιγμή πολύ σωστά, καλύτερα από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές.
Εμείς καταγράψαμε ποιες πληροφορίες ακριβώς μπορεί να περιέχει το αρχείο του
“Τειρεσία” και προχωρήσαμε και σε διαγραφές. Φέρ’ ειπείν, απαγορεύσαμε την
καταγραφή μικρών ακάλυπτων επιταγών. Διότι αν, ας πούμε, ξέχασα κάποια στιγμή
να πληρώσω μιαν επιταγή 50.000 δραχμών, δεν μπορεί η επιταγή αυτή να με
ακολουθεί ολόκληρη τη ζωή μου και να επηρεάζει τις συναλλαγές μου με την
Τράπεζα. Από ‘κεί και πέρα κάναμε μια διαβάθμιση. Ακάλυπτες επιταγές από
200-300 χιλιάδες δραχμές μπορούν να καταχωρούνται μόνον για τρία χρόνια. Και
εφαρμόζοντας τον κανόνα της αναλογίας, καταλήξαμε ότι κάθε γεγονός που μπορεί
να βάλει έναν πολίτη στη “μαύρη λίστα”, όσο σημαντικό και να είναι,
διαγράφεται μετά δέκα χρόνια από την τέλεσή του. Εξαιρώντας μόνον την
περίπτωση της κήρυξης εμπόρου σε κατάσταση πτώχευσης που ουδέποτε
διαγράφεται».
«Επαρκές το θεσμικό πλαίσιο, εξαιρουμένου του Ίντερνετ…»
|
|
Είναι από τα προσφιλή του παραδείγματα. Αμερικανός πολίτης, από τους
θεωρούμενους «επώνυμους», βγαίνοντας από το σούπερ μάρκετ όπου είχε κάνει τα
ψώνια του έπεσε κι έσπασε το πόδι του.
Έκανε αγωγή κατά της εταιρείας εκμετάλλευσης του σούπερ μάρκετ, αναφέροντας
ότι «εξ αμελείας της έπαθε το ατύχημα, διότι πάτησε μια πεπονόφλουδα, που η
επιχείρηση δεν είχε μαζέψει από την έξοδο του καταστήματος». Και ζητούσε πολλά
εκατομμύρια αποζημίωση. Άλλωστε οι αποζημιώσεις στην Αμερική, σε τέτοιες
περιπτώσεις, και συνηθίζονται και πολλές είναι και καθόλου ευκαταφρόνητες.
Και του απάντησε η εταιρεία, διά του δικηγόρου της… «Εάν επιμείνετε στην
αγωγή αυτή, θα πούμε ότι είστε μέθυσος και θα το αποδείξουμε. Διότι, όπως
προκύπτει από την πιστωτική σας κάρτα, αγοράζετε τρία μπουκάλια ουίσκι την
εβδομάδα…». Ο πολίτης υποχώρησε, δεν έκανε την αγωγή, υποκύπτοντας στον
εκβιασμό. Αφού δεν είναι το καλύτερο πράγμα που μπορεί να σου συμβεί να σε
βγάζουν μέθυσο και, μάλιστα, όταν κάνεις ένα επάγγελμα που δεν είναι συμβατό,
είσαι ας πούμε… δικαστής.
Και ας μην πει κάποιος ότι αυτά συμβαίνουν στην Αμερική. Διότι το «ηλεκτρονικό
φακέλωμα» δεν γνωρίζει πλέον σύνορα. Για τον πρόεδρο της Αρχής Προστασίας, οι
πιστωτικές κάρτες αποτελούν μια από τις σημαντικότερες «τράπεζες πληροφοριών»
προσωπικών δεδομένων. «Με τις πιστωτικές κάρτες, κάθε αγοραπωλησία που γίνεται
καταγράφεται σε δύο αρχεία: στο αρχείο του καταστήματος όπου ψωνίζουμε και στο
αρχείο της επιχείρησης που έχει εκδώσει την κάρτα. Από την αντιστοίχιση των
δύο χρεώσεων μπορεί κάποιος να αντλήσει ένα σωρό στοιχεία, που φανταστείτε
πέραν όλων των άλλων τι αξία έχουν για το εμπόριο ή τη διαφήμιση. Σήμερα οι
προτιμήσεις των καταναλωτών, ομαδοποιημένες μάλιστα κατά φύλο, ηλικία,
επάγγελμα, είναι μια ολόκληρη επιστήμη. Και τα συμπεράσματά της πωλούνται και
αγοράζονται πάρα πολύ ακριβά».
Κατά τον κ. Δαφέρμο δύο κατηγορίες εταιρειών που διαθέτουν σήμερα αρχεία είναι
«πολύ σημαντικές για τον άνθρωπο, την ιδιωτική του ζωή και ελευθερία». Οι
εταιρείες οικονομικών πληροφοριών και οι εταιρείες γενικών και ειδικών
πληροφοριών (π.χ. οι εταιρείες δημοσκοπήσεων καθώς και φορείς που έχουν
στοιχεία για το ποιοι είναι οι γιατροί ή οι δικηγόροι που εργάζονται σήμερα
στην Ελλάδα, αλλά και ποιοι ειδικότερα διατηρούν γραφείο ή ιατρείο, φέρ’
ειπείν στο Κολωνάκι). Για τις πρώτες, στην αγορά κυκλοφορεί, χωρίς όμως να
μπορεί και να αποδειχθεί, ότι πληροφορίες οικονομικού περιεχομένου πωλούνται,
φυσικά παρανόμως, προς… 50.000 δρχ. το όνομα.
Λογικό, λοιπόν, είναι αυτές οι εταιρείες να υφίστανται και τον πλέον ασφυκτικό
έλεγχο από την Αρχή. «Κατ’ αρχήν, κάθε εταιρεία που διαθέτει αρχείο
πληροφοριών οφείλει να μας κοινοποιεί την κτήση και τον τρόπο κτήσης του. Ο
νόμος καθιερώνει μια βασική αρχή, ότι οι πληροφορίες που αναφέρονται στο
αρχείο πρέπει να είναι αντίστοιχες με τον σκοπό του αρχείου και να μην
αποτελούν αντικείμενο περαιτέρω διάδοσης ή χρήσης, εκτός κι αν υπάρχει
συναίνεση των πολιτών, σαφώς δεδηλωμένη. Ο νόμος επίσης επιβάλλει οι κάτοχοι
αρχείων να παίρνουν όλα εκείνα τα μέτρα για την ασφάλειά του. Από ‘κεί και
πέρα, όσο μεγάλη ηλεκτρονική φύλαξη και να έχει ένα αρχείο οι ειδικοί λένε
ότι 28 γράμματα και αριθμοί εναλλασσόμενα χρειάζεται πολύ κόπο και
“αποτρεπτικό” χρόνο για να σπάσεις τον κωδικό τους , ας μην ξεχνάμε ότι ακόμη
και το αρχείο της… CIA και του Πενταγώνου έχουν σπάσει… Και φυσικά υπάρχει
πάντα ο ανθρώπινος παράγοντας. Ο υπάλληλος, ας πούμε, στην καίρια θέση που θα
αποφασίσει να παρανομήσει. Ο υπάλληλος της Τράπεζας ή της τάδε εταιρείας που
βρίσκεται μπροστά στο τερματικό και θα σου δώσει παρανόμως την πληροφορία,
είτε γιατί είναι φίλος σου είτε γιατί θα πάρει το “δωράκι” του. Είναι σαν να
ρωτάτε πόσες κλοπές μπορεί να γίνουν σήμερα στην Αθήνα. Πολλές και όλες
παράνομες».
Ο πρόεδρος της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων βεβαιώνει ότι το θεσμικό
πλαίσιο που υπάρχει είναι επαρκές για την αντιμετώπιση των θεμάτων που έχουν
ανακύψει από την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών… εξαιρουμένου του Ίντερνετ.
«Η διαχείριση των πληροφοριών που προκύπτουν μέσα από τη χρήση του Ίντερνετ, η
δυνατότητα επεξεργασίας τους, ο έλεγχος και η προστασία τους, καθώς και το
νομικό πλαίσιο που τα διέπει, είναι ένα θέμα που βρίσκεται σήμερα διεθνώς σε
εμβρυακή κατάσταση. Είναι ένα τεράστιο ζήτημα το οποίο απασχολεί εντόνως όλους
τους αρμόδιους».
«Θα στείλουμε ενημερωτικά δελτία σ’ όλους τους πολίτες μέσω των λογαριασμών
της ΔΕΗ»
Είναι υπέρμαχος της «πληροφορικής αυτοδιάθεσης». Αυτό σημαίνει ότι «εάν
κάποιος θέλει να δημοσιοποιήσει κάποιο στοιχείο που αφορά την προσωπικότητά ή
τον ιδιωτικό του βίο, να έχει δικαίωμα να το κάνει. Εάν, αντιθέτως, θέλει να
το κρύψει, να έχει το ίδιο δικαίωμα και όλες τις εγγυήσεις για την άσκησή
του».
Γνωρίζει πολύ καλά ότι οι πολίτες αγνοούν τα δικαιώματά τους. Και είναι αυτοί,
κατά κύριο λόγο, που μπορούν αποτελεσματικότερα παντός άλλου να αποτρέψουν τη
χρήση, επεξεργασία και εμπορία πληροφοριών που αφορούν προσωπικά δεδομένα. Γι’
αυτό και η Αρχή θα αποστείλει συντόμως ενημερωτικά δελτία σε όλους τους
πολίτες μέσω των λογαριασμών της ΔΕΗ, κατόπιν συμφωνίας που έχουν κάνει με τη
Δημόσια αυτή Επιχείρηση και με τα Ελληνικά Ταχυδρομεία.
Ίσως τότε οι πολίτες να μάθουν πέραν όλων των άλλων μείζονος σημασίας ότι
ακόμη και η αποστολή στο σπίτι τους διαφημιστικών φυλλαδίων, εντύπων προσφορών
ή και δώρων, οι τηλεφωνικές οχλήσεις από εμπορικές επιχειρήσεις ή και
εταιρείες «έρευνας της κοινής γνώμης» είναι πράξεις παράνομες, εκτός και αν ο
πολίτης έχει ρητώς συναινέσει σ’ αυτές. Πράξεις που μπορεί να καταγγελθούν
στην Αρχή, αλλά και να προσβληθούν στα δικαστήρια, με αυστηρές ποινές για τους
παρανομούντες.
Ίσως μετά την ευρεία ενημέρωση που θα γίνει να αυξηθεί ο αριθμός των Ελλήνων
που θα φτάσουν μέχρι την πόρτα της Αρχής Προστασίας, ζητώντας την αρωγή της.
Διότι όσο και αν φαίνεται απίστευτο κανένας πολίτης δεν έχει μέχρι σήμερα
καταφύγει στην Αρχή για να καταγγείλει, για παράδειγμα, την παράνομη
παρακολούθηση της ιδιωτικής ζωής των πολιτών από τους ντετέκτιβ, θέμα με το
οποίο, συντόμως, θα καταπιαστεί η Αρχή Προστασίας. Ούτε κανένας διαμαρτυρήθηκε
γιατί το παιδί του διδάσκεται το μάθημα των Θρησκευτικών στο σχολείο ή
υποχρεώνεται να κάνει τον σταυρό του, ενώ οι γονείς του θα επιθυμούσαν το
αντίθετο. Ακόμη και οι Έλληνες πολίτες που έχουν δηλώσει στην Αρχή ότι δεν
επιθυμούν να γίνονται αποδέκτες διαφημιστικών και άλλου τύπου φυλλαδίων στο
σπίτι τους ανέρχονται σε… 26.
«Οι περισσότεροι Έλληνες που προσφεύγουν σε μας έχουν χάσει ή τους έχει κλαπεί
το διαβατήριό τους, ενόσω βρίσκονταν στο εξωτερικό και λόγω της Συνθήκης του
Σένγκεν φέρονται να έχουν διαπράξει αξιόποινες πράξεις, που στην
πραγματικότητα διέπραξαν αυτοί που βρήκαν ή έκλεψαν και στη συνέχεια
χρησιμοποίησαν το διαβατήριό τους. Έχουμε πολλές τέτοιες περιπτώσεις, και
εμείς καλούμαστε να αποδείξουμε ότι δεν υπάρχει ταυτοπροσωπία και ξέρετε, οι
ξένοι, οι Γερμανοί ιδίως, δεν είναι τόσο εύκολοι στις… υποδείξεις».
Ο κ. Δαφέρμος θυμάται μια άλλη περίπτωση Έλληνα πολίτη, που ήθελε να καταλάβει
ανώτατη θέση σε πρεσβεία. Η πρεσβεία ζήτησε πληροφορίες από την Ασφάλεια,
βάσει των οποίων ο διορισμός του ήταν αδύνατος. Ταυτόχρονα, όμως, δεν του
κοινοποιούσαν και το περιεχόμενο αυτών των πληροφοριών. «Ο άνθρωπος ήρθε σε
μας και με παρέμβασή μας ενημερώθηκε ότι η απόρρητη πληροφορία αφορούσε μια
καταδίκη επί χούντας, ύστερα από καταγγελία ότι ήταν ομοφυλόφιλος».
«Καλύτεροι πελάτες οι οικονομικοί μετανάστες»
Κατά τα άλλα, οι καλύτεροι «πελάτες» της Αρχής Προστασίας είναι κυρίως Αλβανοί
πολίτες, αλλά και Βούλγαροι, Πολωνοί, κ.λπ. «Οι οικονομικοί μετανάστες σχεδόν
το πρώτο πράγμα που μαθαίνουν όταν έρχονται πλέον στη χώρα μας είναι η
διεύθυνσή μας. Οι περισσότεροι από αυτούς τους φουκαράδες που έρχονται εδώ για
να βρουν στον ήλιο μοίρα έχουν προηγουμένως περάσει από άλλες χώρες και τους
έχουν καταχωρίσει στο σύστημα πληροφοριών της Σένγκεν. Αντιμετωπίζοντας
πρόβλημα με τα διαβατήριά τους, καλούνται πολλές φορές να αποδείξουν ότι δεν
είναι τα πρόσωπα που κατηγορούνται ότι διέπραξαν μια αξιόποινη πράξη στο
εξωτερικό, ώστε να γίνει αντιστοίχως η διαγραφή τους είτε από τα ελληνικά
αρχεία είτε από τα αρχεία πληροφοριών της αλλοδαπής. Πράγμα που αναλαμβάνουμε
εμείς, ως η ανώτατη αρχή ελέγχου της Σένγκεν».
