Ο άνθρωπος που έσωζε ζωές!

Χειμώνας του 1944. Άλλη μια νύχτα που ο χρόνος φαίνεται να έχει σταματήσει.
Σ’ έναν ορμίσκο της Νότιας Εύβοιας, δεκάδες Εβραίοι ζουν στιγμές αγωνίας. Η
σκηνή του αποχωρισμού είναι συγκινητική. Αγκαλιάζουν και φιλούν τον
«Αυγερινό», τον άνθρωπο που τους δίνει το εισιτήριο της διαφυγής προς την
Τουρκία, χωρίς να ξέρουν αν το φως της ημέρας θα τους βρει ζωντανούς.

Στη συναγωγή. Ο ραββίνος Jeffrey Wolhberg, ο «Δίκαιος των Εθνών» Βασίλης Περσείδης και ο πρεσβευτής της Ελλάδας στην Ουάσιγκτον κ. Αλέξανδρος Φίλων

Ο 91χρονος σήμερα Βασίλης Περσείδης (ο «Αυγερινός»), ο άνθρωπος που έσωσε
δεκάδες Εβραίους στην Κατοχή, 56 χρόνια μετά βουρκώνει ακόμα όταν θυμάται τις
στιγμές αυτές. Πιο πολύ, όμως, συγκινείται όταν διαπιστώνει ότι «για πρώτη
φορά στη ζωή μου βλέπω να υπάρχει ευγνωμοσύνη». Οι άνθρωποι που έσωσε, δεν τον
ξέχασαν και η μεγάλη εβραϊκή Συναγωγή της Ουάσιγκτον Adas Israel τον τίμησε
πριν από λίγες ημέρες για την προσφορά του.

Η τελετή

Σε μία συγκινητική τελετή στην Ουάσιγκτον, ο Βασίλης Περσείδης ανακηρύχθηκε
«Δίκαιος των Εθνών», ενώ το όνομά του χαράχτηκε σε αναμνηστική πλάκα που έχει
τοποθετηθεί στον κήπο της συναγωγής.

Στο αγρόκτημά του στον Μαραθώνα, όπου έχει αποσυρθεί από το 1954, ο Βασίλης
Περσείδης διηγείται τα γεγονότα που τον σημάδεψαν. Με βλέμμα αντάρτη και φωνή
σταθερή, παρά τα 91 του χρόνια, ξεκινά: «Γεννήθηκα στην Σκύρο, όπου πήγα
Δημοτικό, τελείωσα το σχολείο στην Αθήνα και σπούδασα στη Νομική. Δικηγόρησα
για κάποιο διάστημα και μετά έγινα υπάλληλος του υπουργείου Οικονομικών». Τα
δύσκολα χρόνια της Κατοχής τον βρήκαν ν’ αφήνει τη δουλειά του και να
οργανώνεται στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο. «Όταν συστήθηκε το ΕΑΜ, ήμουν
από τους πρώτους που οργανώθηκαν στην πολιτική πτέρυγα. Δεν μπορούσα να καθήσω
με σταυρωμένα χέρια, ξύπνησε μέσα μου η ελληνική συνείδηση», λέει ο κ.
Περσείδης, ψιθυρίζοντας κάποιους στίχους τού Παλαμά.

Όσο για την αποστολή του, «η οργάνωση είχε δώσει εντολή να προστατευθούν όλοι
οι Εβραίοι και μ’ έστειλε ως υπεύθυνο στη Νότια Εύβοια. Η περιοχή αυτή δεν
έχει λιμάνι, αλλά έναν ορμίσκο όπου κατέφευγαν οι Εβραίοι και με ταχύπλοα
περνούσαν τη νύχτα απέναντι στην Τουρκία», λέει.

Θυμάται

Παρά τις δεκαετίες που πέρασαν, ο 91χρονος Βασίλης Περσείδης θυμάται με
λεπτομέρειες εκείνες τις ημέρες και νύχτες της αγωνίας που οι Εβραίοι
«έρχονταν με κάθε μέσο, με αυτοκίνητα, με μουλάρια, πεζοί», που «τη μέρα τούς
κρύβαμε στους θάμνους και τη νύχτα τους τρυπώναμε στα καΐκια», που «μερικές
φορές η επιχείρηση ακυρωνόταν, γιατί αν ο καιρός δεν ήταν καλός δεν μπορούσαν
να φύγουν». Παρά τις προσπάθειές του, δεν πίστευε πως θα αναγνωριζόταν ποτέ
για το έργο του. «Δεν μ’ ένοιαζε. Ήμουν βουτηγμένος στο χρέος. Ακόμη κι αν δεν
ήταν εντολή του ΕΑΜ, το ίδιο θα ‘κανα. Μου έφτανε η συγκίνηση, η αγκαλιά και
το βλέμμα ελπίδας αυτών των ανθρώπων όταν έμπαιναν στο καΐκι για να φύγουν».
Κάποιοι δεν είχαν να πληρώσουν τα ναύλα κι εγώ έλεγα στους πλούσιους να
πληρώσουν και τα ναύλα των φτωχών. Αυτή πιστεύω πως ήταν και η μεγαλύτερη
εξυπηρέτηση που τους πρόσφερα».

Ποτέ του, επίσης, δεν φανταζόταν ότι ο Εβραίος που είχε φιλοξενήσει την εποχή
εκείνη για δέκα ημέρες στο σπίτι του και στη συνέχεια είχε φυγαδεύσει, ο Τζακ
Κοέν, αλλά και ο Ισαάκ Δόστης, διευθυντής σήμερα του Ελληνοεβραϊκού Μουσείου
Ρωμανιωτών της Νέας Υόρκης, θα τον έψαχναν πολλά χρόνια μετά την απελευθέρωση
για να τον τιμήσουν. «Δεν ήξεραν καν τ’ όνομά μου, αφού γι’ αυτούς ήμουν ο
Αυγερινός, αλλά τελικά με βρήκαν».

Μ’ ένα μεγάλο παράπονο…

Αγρότης και συγγραφέας. Ζει από το 1954 στο αγρόκτημά του, στον Μαραθώνα, μαζί με τη γυναίκα του Φρόσω, αφού εγκατέλειψε την Αθήνα και τη δικηγορία.Με συγκίνηση. Ο Βασίλης Περσείδης χαιρετά τον μικρό μαθητή του σχολείου της συναγωγής κατά τη διάρκεια της απονομής του βραβείου του «Δικαίου των Εθνών», στην Ουάσιγκτον

Σήμερα, ο Βασίλης Περσείδης ζει μαζί με τη γυναίκα του Φρόσω στο αγρόκτημά του
στον Μαραθώνα και παρ’ όλο που αισθάνεται υπερήφανος για το βραβείο του
«Δικαίου των Εθνών», δεν κρύβει το παράπονό του «για τη φυλάκιση και τα
βασανιστήρια μετά την απελευθέρωση», ενώ δεν ξεχνά «τις νύχτες που ήμουν
φυλακισμένος και όταν άκουγα βήματα έξω από την πόρτα, δεν ήξερα αν έρχονταν
να εκτελέσουν εμένα ή τον διπλανό μου». «Εμάς, τους Έλληνες που παλέψαμε για
την απελευθέρωση, μας είπαν προδότες», λέει και βουρκώνει.

Δεν ξεχνά, όμως, και την περίοδο μετά την αποφυλάκιση, όταν «τα παράτησα όλα,
γιατί με είχαν καταβάλει ηθικά. Δεν ασχολήθηκα ξανά με τη δικηγορία, άφησα τη
δουλειά μου στο υπουργείο και ήρθα εδώ να γίνω αγρότης. Στην αρχή δεν μπορούσα
να πω ποιος είμαι. Όλοι οι αγωνιστές ήμασταν σταμπαρισμένοι. Μόνο μετά τον
Ανδρέα Παπανδρέου αναγνωρίστηκε η Εθνική Αντίσταση και οι ήρωές της και τότε
πήρα και κανονική σύνταξη». Τώρα, πάντως, δηλώνει χαμογελώντας ότι είναι
«αγρότης, συγγραφέας και φυσιολάτρης», ενώ έχει ήδη εκδώσει έξι βιβλία για
τους αντικυνηγούς, ένας από τους οποίους είναι και ο ίδιος, για τα δημοτικά
τραγούδια, για ιστορίες από τη φυλακή και την αυτοβιογραφία του.