Τα πέντε «πρόσωπα» της ελληνικής οικογένειας

Κάποτε τα πράγματα ήταν απλούστερα ή «έμοιαζαν» απλά. Εκείνος είχε το βάρος
του κουβαλητή, αλλά ως κύρης και αφέντης της οικογένειας έπαιρνε και τις
αποφάσεις. Στη σκιά της δικής του αρχηγίας, εκείνη περιοριζόταν στα της
«βασιλείας» του οίκου της, γεννούσε και μεγάλωνε παιδιά και ο μόνος συνδετικός
της κρίκος με το ευρύτερο περιβάλλον ήταν πάντα εκείνος…

Ο παππούς Χρήστος είναι το έκτο μέλος της «σύνθετης» οικογένειας του Σωτήρη και της Ρεβέκκας

Πέρασε από πολλά στάδια ­ κάποια μάλιστα ιδιαίτερα… αργοπορημένα ­ και
γνώρισε πολλές αλλαγές στη δομή και στη διαμόρφωσή της η οικογένεια στην
Ελλάδα μέχρι τις μέρες μας όπου τα πράγματα είναι περισσότερο από ποτέ…
περίπλοκα. Ο χώρος που κάποτε εθεωρείτο ιερός και απαραβίαστος αποτελεί πια
περισσότερο παραδοσιακό στερεότυπο και λιγότερο πραγματικότητα. Τα πράγματα
χαρακτηρίζονται από μια διαρκή ροή, από μια συνεχή κίνηση, η σύνθεση και τα
χαρακτηριστικά αλλάζουν, αυτό που χθες ήταν κατακριτέο είναι σήμερα αποδεκτό
και τα ταμπού, ακόμη κι όταν δεν σπάνε, δέχονται τουλάχιστον κραδασμούς,
ραγίζουν. Δεν υπάρχουν πια πρόχειρες επικαλύψεις και οι διαζευγμένοι δεν
αποτελούν έκπληξη. Η ελληνική οικογένεια διαλύεται περισσότερο συχνά και
περισσότερο εύκολα από ποτέ και το «διαζύγιο» είναι ενταγμένη ως λέξη στο
λεξιλόγιο και των πιο μικρών παιδιών. Το «πείραμα» ενός γάμου που δεν
ευδοκίμησε δεν κρατά έως την… αιωνιότητα κι υπάρχουν ζευγάρια που πριν
προλάβουν να ζεστάνουν το φρέσκο τους σπιτικό το διαλύουν εν ριπή οφθαλμού, σε
πέντε – έξι μήνες, άντε ένα χρόνο…

«Βαβυλωνία»

Το ερώτημα που ανακύπτει είναι μήπως όλα γίνονται εκ του προχείρου αλλά οι
ειδικοί σταθμίζουν άλλους σημαντικούς παράγοντες ­ εκτός της προχειρότητας.
Όπως και να ‘χει, γεγονός είναι ότι η ελληνική οικογένεια μοιάζει να βιώνει τη
δική της «Βαβυλωνία». Πολλές οι «φυλές» της, ποικιλόμορφες οι συνθέσεις της,
άγνωστοι πολλές φορές οι κώδικες επικοινωνίας ανάμεσα στα μέλη της,
πολυσύνθετοι και μπερδεμένοι οι ρόλοι του ζευγαριού. Αντιστέκεται ακόμα η
πυρηνική οικογένεια κι αποτελεί πάντα το «κύτταρο», το σημείο αναφοράς, αλλά
κανείς δεν αμφισβητεί ότι οικογένεια είναι και κάθε τύπου μονογονεϊκή
οικογένεια ­ αναρίθμητες διαζευγμένες με τα παιδιά τους, αριθμημένοι…
πατέρες με το ή τα παιδιά τους, γυναίκες που απέκτησαν παιδιά εκτός του
σχήματος γάμου, ζευγάρια που επέλεξαν να μείνουν χωρίς παιδιά στην
οικογενειακή τους μερίδα. Στην ουσία η οικογένεια χρειάζεται μόνο… δύο κι
όπου συμβιώνουν δύο είναι οικογένεια!

Μια μορφή οικογένειας που αναδύεται όλο και συχνότερα στην ελληνική κοινωνία
και κανέναν πια δεν εκπλήσσει είναι εκείνη που προκύπτει από το εγχείρημα ενός
δεύτερου γάμου ανάμεσα σε ανθρώπους που απέτυχαν ήδη στον… πρώτο αλλά δεν
πτοήθηκαν. Πολλοί απ’ αυτούς είναι ήδη γονείς, σε αρκετές περιπτώσεις και οι
δύο. Η γυναίκα έχει συνήθως μαζί της το ή τα παιδιά της από τον πρώτο της
γάμο, σε ελάχιστες περιπτώσεις και ο άνδρας. Η σύνθετη αυτή οικογένεια που
συμπορεύεται παράλληλα με άλλες δύο οικογένειες (του πρώην και της πρώην του
ζευγαριού) έχει να αντιμετωπίσει και σύνθετα προβλήματα… Αλλά κάποιες φορές
τα καταφέρνει καλύτερα από κάθε άλλη!

Απροετοίμαστοι

Μήπως τρέχουμε γρηγορότερα απ’ όσο αντέχουμε; Τρομάζει στο άκουσμα του όρου
«εκσυγχρονισμός στην οικογένεια» η κοινωνιολόγος και ερευνήτρια του ΕΚΚΕ
Αφροδίτη Τεπέρογλου. «Με τρομάζουν λέξεις όπως εκσυγχρονισμός ή
νεωτερισμός που είναι συναισθηματικά φορτισμένες και δεν ανταποκρίνονται σε
μια μεταβατική ωριμότητα. Είναι δύσκολο για μια κοινωνία να αποδέχεται αλλαγές
για τις οποίες δεν έχει προετοιμασθεί… Η ελληνική οικογένεια περνάει κρίση,
αλλά αυτή η κρίση κρύβει από πίσω της και κρίση αξιών, κρίση θεσμών, κρίση
προτύπων…» Όλα δείχνουν ρευστά. Η ισορροπία που κάποτε υπήρχε δεν υπάρχει
πια. Κάποτε άξονας της παραδοσιακής κοινωνίας ήταν η ομάδα. Τη θέση της ομάδας
σήμερα πήρε το άτομο. Τα πάντα ξεκινούν και καταλήγουν στο άτομο. Πέντε κυρίως
παράγοντες ενοχοποιούνται για την κρίση στην οικογένεια, σύμφωνα με την Α.
Τεπέρογλου: «Η συχνότητα της διάλυσης της οικογένειας έχει αυξανόμενη τάση και
την ίδια τάση παρουσιάζει και η συμβίωση χωρίς γάμο. Αυξητική τάση έχουμε και
στις μονογονεϊκές οικογένειες. Από την άλλη πλευρά, έχουμε δραματική μείωση
της γεννητικότητας και της γονιμότητας, συρρίκνωση της οικογενειακής ομάδας
αλλά και μεταβολές στην οικογενειακή δομή, λόγω των μεταβολών των ρόλων των
φύλων και των γενεών…».

Τριβές

Κάποτε υπήρχε το τρίπτυχο «συναίνεση, πίστη, αγάπη». Αλλά αυτό που υπάρχει
σήμερα είναι περισσότερο ένα υπαρκτό πεδίο σύγκρουσης: «Η οικογένεια είναι πια
ένας χώρος με καθημερινές τριβές και συγκρούσεις, ένας χώρος στον οποίο
εκφράζονται διαφορετικές απόψεις, στάσεις, αντιλήψεις και νοοτροπίες, ένας
χώρος στον οποίο πρέπει να αναζητάται το ελάχιστο όριο συναίνεσης, συμφωνίας
και… διαιτησίας «, επιμένει η Βάσω Αρτινοπούλου, καθηγήτρια Εγκληματολογίας
στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου. «Αν δεχθούμε τη συγκρουσιακή
προσέγγιση της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας, μπορούμε να κατανοήσουμε
καλύτερα καλύτερα τους μηχανισμούς και τις διαδικασίες μέσα από τους οποίους
επιτυγχάνεται αυτό που εν ολίγοις αποκαλούμε οικογενειακή γαλήνη και
ηρεμία…».

Σκληρός αγώνας

Το μυστικό ­ της ισορροπίας, της γαλήνης και της ηρεμίας ­ δεν βρίσκεται στον
«εκτοπισμό» των συγκρούσεων, αυτές είναι αναπόφευκτες και ενίοτε είναι και
ευεργετικές. «Ο αγώνας για να κρατηθεί ενωμένη μια οικογένεια είναι
σκληρότερος από ποτέ», πιστεύει η ψυχολόγος Βίβιαν Γρίβα. Οι συγκρούσεις δεν
παραμερίζονται, βιώνονται και ξεπερνιούνται: «Η οικογένεια παραμένει
οικογένεια όταν το ζευγάρι βάζει κοινούς στόχους, κάνει αμοιβαίες υποχωρήσεις
και προχωρά, μέσα από μια διαρκή πάλη και διαιτησία, βάζοντας κάθε φορά και
άλλες προτεραιότητες, δίχως να αλλοτριώνεται ο χαρακτήρας και η προσωπικότητα
του κάθε μέλους της οικογένειας»…

Αυτοί που βρήκαν την ευτυχία με… τη δεύτερη φορά

Στον γάμο τους η Ρεβέκκα Μπαζματζίδου και ο Σωτήρης Αθανασούλης είχαν παρανυφάκια τις κόρες τους, τη Χριστίνα και τη Ναταλία

Η Χριστίνα γεννήθηκε πριν από έξι χρόνια στις 22 Απριλίου στο μαιευτήριο
«Μητέρα». Μία ώρα μετά τη γέννησή της, μία συμβολαιογράφος πήγε στο μαιευτήριο
και συνέταξε ένα επίσημο έγγραφο με το οποίο η μητέρα της, η Ρεβέκκα
Μπαζματζίδου, δήλωνε ότι πατέρας τής Χριστίνας ήταν ο σύντροφός της, ο Σωτήρης
Αθανασούλης. Εκείνος δεν είχε παρά να συναινέσει… θετικά στη δήλωση της
συντρόφου του και έτσι η κόρη τους δηλώθηκε με το πατρικό επίθετο. Ένα χρόνο
αργότερα, στο ίδιο μαιευτήριο και στο ίδιο ακριβώς… δωμάτιο κατοχυρωνόταν
νομικά με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και η γέννηση της αδελφής τής Χριστίνας, της
Ναταλίας, η οποία σήμερα είναι πέντε χρόνων. Η μαμά είπε ότι μπαμπάς είναι ο
Σωτήρης και ο Σωτήρης είπε το απαράμιλλο «φυσικά και είμαι».

Η Χριστίνα και η Ναταλία πέρασαν στην οικογενειακή μερίδα τού πατέρα τους,
αλλά πάνω-πάνω στη μερίδα ήταν έως πρότινος η πρώην γυναίκα τού Σωτήρη, η
Κατερίνα και ο Χρήστος τα παιδιά του από τον πρώτο του γάμο και ακολουθούσε η
Ρεβέκκα και τα δύο κοριτσάκια τους. Αλλά ύστερα από πολυετή ταλαιπωρία ­ έτσι
όπως λέμε πολυετή κάθειρξη ­ ο Σωτήρης κατάφερε να πάρει το τελικό Ο.Κ. της
Πολιτείας και της θρησκείας για τη διάλυση του γάμου του στα τέλη του ’99 και
ο νέος αιώνας σημάδεψε τη συνύπαρξή τους και με έναν αστραφτερό γάμο, «με τη
μαμά κούκλα» όπως επιμένει να λέει και να ξαναλέει η μικρή Ναταλία,
ξεφυλλίζοντας το βαρύ άλμπουμ του γάμου!

Ο ιερέας που ένωσε τους δύο εις σάρκα μίαν συγκρατήθηκε και μόλις που ψιθύρισε
την ευχή «και καλούς απογόνους» στο νεόνυμφο ζευγάρι, γιατί άκουσε αρκετές
φορές στη διάρκεια της τέλεσης του μυστηρίου τα δυο μικρά παρανυφάκια που
φώναζαν «μαμά» τη… νύφη ­ και εκείνη ως νύφη δεν είχε αποποιηθεί τον ρόλο
της μητέρας! Αλλά αυτό ήταν κάτι που αγνοούσε ο γκρουπιέρης, ο οποίος μετέφερε
τις βαλίτσες τους στη γαμήλια σουίτα του ακριβού ξενοδοχείου. «Να ζήσετε και
καλούς απογόνους», ευχήθηκε από καρδιάς στο ζευγάρι και του έπεσαν οι βαλίτσες
όταν ο Σωτήρης ανταπάντησε « τους έχουμε αποκτήσει ήδη», δείχνοντάς του τα δύο
παρανυφάκια, που ήταν πανέμορφα, αυτό δεν έπρεπε να ξεχάσω να το γράψω ­ κατά
απαίτηση πάλι της Ναταλίας και της Χριστίνας.

Δοκιμασίες

Τέλος καλό όλα καλά, αλλά τίποτα δεν κατακτήθηκε εύκολα και ο γάμος δεν ήταν
αυτός που τελικά «επισφράγισε» τη σχέση της Ρεβέκκας και του Σωτήρη. Η σχέση
τους είχε ήδη δοκιμασθεί και είχε αντέξει δοκιμασίες που άλλοι ούτε την
απαρίθμησή τους δεν αντέχουν. Τίποτα δεν τους εμπόδισε να αποφασίσουν να
ζήσουν μαζί, στην αρχή εκείνος, εκείνη, η Ντίνα, η κορούλα τής Ρεβέκκας από
τον πρώτο της γάμο και ο πατέρας τού Σωτήρη, ο υπέροχος παππούς Χρήστος… Η
Ρεβέκκα έμεινε γρήγορα έγκυος στη Χριστίνα και απανωτά προστέθηκε στην
οικογένεια και η Ναταλία…

Η οικογένεια του Σωτήρη και της Ρεβέκκας είναι περισσότερο σύνθετη και από…
σύνθετη. Αν ρωτήσεις τις μικρές «πόσα αδελφάκια είστε;», απαντάνε με ένα στόμα
«πέντε». Και ύστερα αρχίζουν τις επεξηγήσεις: «Έχουμε τη μεγάλη μας αδελφή,
την Ντίνα, που είναι κόρη της μαμάς μας, αλλά έχει άλλον μπαμπά, ο οποίος
είναι στη Θεσσαλονίκη. Και έχουμε και δύο ακόμα αδέλφια, την Κατερίνα και τον
Χρήστο, που είναι παιδιά του μπαμπά μας με άλλη μαμά…».

Την Κατερίνα και τον Χρήστο τους γνωρίζουν μόνο από την κορνιζαρισμένη
φωτογραφία τους, στο κέντρο ακριβώς του σαλονιού με τους μπλε καναπέδες. Η
Κατερίνα τελειώνει το Λύκειο, ο Χρήστος το Γυμνάσιο, ο πατέρας τους έχει να
τους δει σχεδόν πέντε χρόνια και οι μικρές λαχταρούν να τους συναντήσουν! Αλλά
δεν είναι εφικτό και αυτό δεν το καταλαβαίνει ούτε η Χριστίνα ούτε η
Ναταλία…

Πλήρωσαν τα παιδιά

Η Ρεβέκκα συναπαντήθηκε με τον Σωτήρη την εποχή που εκείνη έβγαινε από τη
διαδικασία του διαζυγίου της και εκείνος πατούσε πάνω στα συντρίμμια ενός
κατακρημνισμένου γάμου. Τίποτα παράδοξο και παράξενο αν το τέλος του γάμου
εκείνου συνοδευόταν και από την οριακή εκείνη αξιοπρέπεια, που απαιτείται όταν
υπάρχουν παιδιά. Τα παιδιά πλήρωσαν ακριβό τίμημα και εκείνος ακριβότερο ακόμα
«αφού στερήθηκα ολοκληρωτικά την παρουσία τους. Δεν στάθηκε δυνατό να τα βλέπω
ούτε τις ημέρες που η δικαστική απόφαση καθόρισε, δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα
ούτε ο δικηγόρος, αφού τα ίδια ήταν τόσο μπολιασμένα που προέβαλλαν άρνηση
επικοινωνίας…».

Το κοινό πρόβλημα ­ η απογοήτευση και τα προβλήματα που προκύπτουν από τη
διάλυση ενός γάμου την ίδια ακριβώς εποχή ­ το κοινό επάγγελμα (είναι και οι
δυο εφοριακοί σε διαφορετικές ΔΟΥ), αλλά και η κοινή καταγωγή (είναι
Μακεδόνες), τους έφεραν πολύ κοντά. «Εκείνη την εποχή εγώ ζούσα με τη μικρή
στη Θεσσαλονίκη», εξηγεί η Ρεβέκκα. «Συναντηθήκαμε κάποια στιγμή στην Αθήνα,
γίναμε καλοί φίλοι. Ακούμπησε ο ένας στον άλλο, “αδειάσαμε” όλα όσα μας
πλήγωναν και μας έκαιγαν, δεν κρατήσαμε καμιά πλευρά και κανένα βίωμα μυστικό,
τίποτα δεν έμεινε απόκρυφο και ξαφνικά ανακαλύψαμε ότι όλη μας τη ζωή αυτό που
ο καθένας μας έψαχνε ήταν ο άλλος. Ο Σωτήρης ήταν το ταίρι μου κι εγώ το δικό
του. Όταν μου πρότεινε να μετακομίσω κοντά του στην Αθήνα ούτε που το
σκέφθηκα…».

Στο σπιτικό που άνοιξαν, εκείνος δεν ήθελε τίποτα παλιό και στην αρχή «είχαμε
μόνο τα ρούχα και τα παπούτσια μας, δύο καρέκλες και τα κρεβάτια μας! Δεν
είχαμε ούτε ένα πιρούνι ή ένα κουτάλι. Αγοράσαμε τα πάντα από την αρχή, ένα
ένα…».

«Θαυμάσια σχέση»

Η αλήθεια είναι το όπλο στη σχέση τους. Λένε πάντα την αλήθεια μεταξύ τους και
την αλήθεια στα παιδιά τους. Ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην κόρη της την
Ντίνα και τον Σωτήρη, η Ρεβέκκα τα καταφέρνει περίφημα: «Έχουν θαυμάσια σχέση
οι δυο τους και όχι μια σχέση με ερωτηματικά. Τη σχέση πατέρα και παιδιού. Η
Ντίνα ήταν μόλις οκτώ χρόνων όταν μπήκε στη ζωή μας ο Σωτήρης και είχε ανάγκη
από έναν πατέρα. Εκείνος ξέρει να είναι πατέρας. Μιλάνε, τσακώνονται, τα
βρίσκουν μόνοι τους και ξαναγαπιούνται, δίχως εγώ να παρεμβαίνω, όπως ένας
πατέρας με την κόρη του. Τον αισθάνεται και τον φωνάζει πατέρα και δεν έχει το
παραμικρό πρόβλημα. Τελειώνει τώρα το Γυμνάσιο, είναι άριστη μαθήτρια και η
σχέση της με τις μικρές της αδελφές είναι καταπληκτική… Εξαγριώνομαι κάθε
φορά που ακούω στην τηλεόραση ή το ραδιόφωνο ότι ο τοξικομανής ή ο διαρρήκτης
ή ο φονιάς ήταν παιδί διαλυμένης οικογένειας.

Διαλυμένη ή όχι μια οικογένεια, τα πάντα εξαρτώνται από το πώς φέρονται,
φροντίζουν και προστατεύουν οι γονείς τα παιδιά τους!».

Ο πρώτος γάμος της Ρεβέκκας έγινε την εποχή που ενηλικιωνόταν. Γι’ αυτό και
δεν… πιάνεται: «Το μόνο πολύτιμο απόκτημα αυτού του γάμου είναι η Ντίνα. Και
οι εμπειρίες να μην ξαναγίνουν τα ίδια λάθη. Όταν παθαίνεις, μαθαίνεις. Έζησα
ομηρικούς καβγάδες και διδάχθηκα να εκτιμώ τη συντροφικότητα, την τρυφερότητα,
το ενδιαφέρον τού ενός για τον άλλο. Με τον Σωτήρη ένιωσα ότι έχω οικογένεια.
Έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλο, μιλάμε δέκα φορές στο τηλέφωνο μέχρι να
συναντηθούμε στο σπίτι μας.

Όταν εκείνος θυμώσει με κάτι ­ είναι πιο νευρικός από μένα ­ δεν πάω κόντρα
στον θυμό του, πηγαίνω στο άλλο δωμάτιο, τον αφήνω να καταλαγιάσει και ύστερα
μπορεί να βγούμε μια βόλτα στο τετράγωνο, να μιλήσουμε για το πρόβλημα, να το
λύσουμε και να γυρίσουμε σπίτι δίχως να πάρουν τα παιδιά είδηση ότι κάτι
έτρεξε. Όταν η σχέση τού ζευγαριού είναι αρμονική, κάθε δυσκολία ξεπερνιέται.
Και από δυσκολίες, σε μια τόσο μεγάλη οικογένεια, άλλο τίποτα…».

Πολλαπλοί ρόλοι

Είναι πολλαπλοί οι ρόλοι της Ρεβέκκας. Εργαζόμενη, μητέρα, σύντροφος,
νοικοκυρά, φίλη των παιδιών και του Σωτήρη. Αλλά και εκείνος δεν τα αφήνει όλα
πάνω της: «Θα μπανιάρει τις μικρές, θα τις ταΐσει, θα πάει μαζί τους για
ψώνια, θα φροντίσει για τη διασκέδασή τους.

Έχει φοβερή υπομονή με τα παιδιά και νοιάζεται να περνάνε ­ όπου και αν πάμε ­
κι εκείνα καλά. Τα πράγματα είναι μοιρασμένα, όσο μπορούν να μοιρασθούν.

Είμαστε μια ευτυχισμένη οικογένεια και έχουμε συμμετοχή και μερίδιο όλοι σ’
αυτήν την ευτυχία…».