ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τι θέλουμε και ποιοι είμαστε

Μέρες ΟΝΕ και Ολυμπιακών (όπως παλιά λέγαμε κρασιού και λουλουδιών), με το
κράτος μας να παλεύει να πείσει ότι έχει αλλάξει και ορισμένες όψεις της
λειτουργίας του να μη μας επιτρέπουν να ξεχάσουμε ποιο είναι στην
πραγματικότητα. Και την αυτογνωσία να παραμένει είδος εν ελληνική ανεπαρκεία.

Μοιάζει να υπάρχει μια διάσταση ανάμεσα στην Ελλάδα που γίνεται δεκτή, αν και
όχι χωρίς κάποια δυσπιστία, στη λέσχη των ισχυρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
στην Ελλάδα που λοιδορείται, την ίδια σχεδόν στιγμή, για την πορεία των έργων
της Ολυμπιάδας του 2004. Η επίσημη στάση μας απέναντι και στα δύο γεγονότα
αναδεικνύει τις κοινές τους ρίζες. Όπως για την ΟΝΕ θεωρούμε ότι σημασία είχε
να μπούμε και αναμένουμε από ‘κεί και πέρα τα πράγματα να εξελιχθούν μόνα τους
(γι’ αυτό κινδυνεύουμε να τρέχουμε πάλι μετά το καμπανάκι), έτσι και για την
Ολυμπιάδα η επιτυχία ήταν ότι την πήραμε, ενώ για την προετοιμασία επαφιόμαστε
στον χρόνο και τον Θεό ­ και, για να τον δυσκολέψουμε, ορίζουμε και πέντε-έξι
επιτροπές. Μια τέτοια στάση μάς εκθέτει μοιραία στις επιφυλάξεις ή την
αποδοκιμασία των εταίρων μας ­ γιατί και στις δύο περιπτώσεις η Ελλάδα, όσο κι
αν ενοχλεί το φιλότιμό μας, έχει συμβατικά αποδεχθεί να τεθεί σε ένα είδος
έξωθεν εποπτείας. Σημαντικότερη ακόμα είναι, κατά τη γνώμη μου, η σύγχυση
μεταξύ αποτελεσματικότητας και παραδοσιακότητας, η κάλυψη πίσω από τη
φράση-φυλαχτό «στο κάτω κάτω, έτσι είμαστε εμείς».

Μπροστά στην ψυχρότητα ορισμένων κοινοτικών παραγόντων και την υπεροψία του
κυρίου Σάμαρανκ, η συνήθης αντίδρασή μας είναι να αισθανθούμε ότι δεν μας
καταλαβαίνουν. Μειδιούμε μουδιασμένα και υποκλινόμαστε σε αυτούς που μας
φέρονται σκληρά, όχι γιατί πειστήκαμε ότι έχουν δίκιο, αλλά γιατί πιστεύουμε
στην εξουδετέρωση διά του εξευμενισμού. Για εσωτερική μόνο κατανάλωση
σχολιάζουμε, όταν οι ενδιαφερόμενοι δεν μπορούν να μας ακούσουν, το έλλειμμα
δημοκρατίας των μεν (που δεν επιτρέπει στην Ευρώπη των λαών να πάρει σάρκα και
οστά) και την έλλειψη ηθικής νομιμοποίησης του δε (το μεγάλο αθλητικό σκάνδαλο
δεν είναι η Αθήνα που καθυστερεί αλλά ο Ισπανός κόμης που παρέμεινε στη θέση
του μετά τις αποκαλύψεις για τον τρόπο που διοικείται και αποφασίζει η ΔΟΕ).
Με τον συνδυασμό αυτό δουλικότητας και εσωστρεφούς εκτόνωσης απομακρυνόμαστε
σχεδόν οριστικά από την επίλυση των προβλημάτων: και για την ουσία των
πραγμάτων δεν συζητούμε, δίνοντας τη συχνά λανθασμένη εντύπωση πως δεν έχουμε
ιδέες και προτάσεις, και την αναβολή εξέτασης των πραγματικών λόγων της
οργανωτικής μας αδυναμίας διαιωνίζουμε.

Αν γινόταν επιτέλους με ρεαλισμό και τόλμη αυτή η εξέταση πιστεύω πως το
βασικό της συμπέρασμα θα ήταν ότι αυτό που δυσκολεύει κάθε απόφαση και
δηλητηριάζει κάθε πρωτοβουλία δεν είναι τόσο ούτε η ανυπαρξία ικανών στελεχών
ούτε η έλλειψη διοικητικής τεχνογνωσίας, αλλά η μόνιμη καταφυγή στη συνήθεια.
Στη συνήθεια της προχειρότητας καταρχήν, απότοκο του υπερτροφικού κράτους
(όπου αν κάποιος δεν δουλέψει, θα τα μπαλώσει ο αναπληρωτής του) και της
πελατειακής του στελέχωσης (χάρις στην οποία η ευθύνη δεν νοείται έναντι του
παραγόμενου έργου αλλά ενώπιον του πολιτικού «μέσου»). Στην αποδοχή της
ανηθικότητας, κυρίως, αφού όλοι έχουν πεισθεί ότι για να πραγματοποιηθεί κάτι
θα πρέπει να δουλέψουν οι «παράπλευρες οδοί», που πλέον ανάγονται και σε
επίσημες λεωφόρους επαγγελματικής επιτυχίας (πρόσφατη ακόμα η απίστευτη αρχική
επιβράβευση του γιατρού που, ακόμα κι αν δεν είχε πάρει «φακελάκι», πάντως
είχε αναμιχθεί σε υπόθεση που δεν τιμούσε ακριβώς το λειτούργημά του). Ένα
κράτος που όλοι θεωρούν ότι δεν μπορεί να κινηθεί παρά μόνο μέσα από το
«λάδωμα» και την ευνοιοκρατία δεν μπορεί να σωθεί από τις παραινέσεις του
κυρίου Ντούιζεμπεργκ ή τις παρατηρήσεις του κυρίου Σάμαρανκ. Αν ο καθένας από
τους πολίτες δεν διεκδικήσει να επιβάλλει στο δικό του πεδίο δράσης τις αρχές
οργάνωσης και ηθικής που κρίνει ότι λείπουν από τον δημόσιο χώρο, η απόσταση
ανάμεσα στην αλήθεια μας και τις επίσημες ελπίδες δεν είναι δυνατόν παρά να
συνεχίσει να μεγαλώνει.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.