Ποιος ρώτησε τους Κούρδους;

Η Έσρα είναι μια μικρή Κούρδισσα εννέα ετών που ζει στην όμορφη και αρχαία
πόλη Χασανκέιφ, στον ποταμό Τίγρη στη ΝΑ Τουρκία. Συναντηθήκαμε τυχαία στο
τέρμα ενός βρώμικου μονοπατιού που οδηγεί στην όχθη του ποταμού. Η ημέρα ήταν
δύσκολη. Βρίσκομαι εδώ για να διαπιστώσω τι σκέφτονται οι άνθρωποι για το
φράγμα του Ιλισού, ένα έργο που θα παράσχει ηλεκτρισμό στην Τουρκία, αλλά θα
πνίξει αυτήν την πόλη και δεκάδες χωριά.

Στο Λονδίνο, ο Τόνι Μπλερ είναι ευνοϊκά διακείμενος στη χρηματοδότηση του
έργου και η κυβέρνησή του έχει τονίσει ότι σκέφτεται να συμβάλει με εξαγωγικές
πιστώσεις αξίας 220 εκατομμυρίων δολαρίων. Όμως, ο πρωθυπουργός δεν έχει έρθει
ποτέ σε αυτό το μέρος και έτσι δεν γνωρίζει πώς ακριβώς είναι. Αν ερχόταν,
ίσως να άλλαζε τις απόψεις του. Η ελευθερία των κινήσεων και της έκφρασης δεν
βρίσκουν περιθώριο να αναπτυχθούν εδώ, τουλάχιστον για μας. Κανείς δεν αφήνει
ούτε τον φωτογράφο ούτε εμένα να δουλέψουμε με την ησυχία μας, παρά τις κάρτες
διαπίστευσης από το γραφείο του Τούρκου πρωθυπουργού στην Άγκυρα. Σήμερα, από
τις 8 το πρωί τρεις αστυνομικοί με μαύρα κοστούμια μας ακολουθούν.

Έτσι, ήρθα στο ποτάμι για να αποδράσω και η Εσρα ήρθε να παίξει εδώ μετά το
σχολείο. Η παρουσία της, μια ανάσα από καθαρό αέρα… Της λέω μέσω του
διερμηνέα τι κάνω. Μας λέει τι γνωρίζει για το φράγμα και όταν της απαντώ ότι
ίσως μεταφέρω τα λόγια της στο θέμα μου, την πιάνει πανικός. Θέλει να γίνει
δασκάλα, όταν μεγαλώσει. Έχει συνειδητοποιήσει ποια είναι, καθώς και τη θέση
της στον κόσμο. Η οικογένειά της και οι φίλοι της είναι Κούρδοι, που ζουν εδώ
επί δεκαετίες, αν όχι επί αιώνες οι πρόγονοί τους. Όμως το φράγμα του Ιλισού
θα αλλάξει τα πάντα στη ζωή τους και στη ζωή της. Είναι ήδη ευάλωτη. Είναι μια
Κούρδισσα στην Τουρκία και ένα κορίτσι σε έναν κόσμο ανδρών… που δεν έχει
ιδέα τι προδιαγράφεται για το μέλλον τους.

Οι Τούρκοι θεωρούν το φράγμα του Ιλισού σαν κάτι που ήδη υπάρχει. Ακόμη και
στους τουριστικούς χάρτες υπάρχει η δεξαμενή νερού. Ασφαλώς, η διεθνής
πολιτική πραγματικότητα είναι καλός οιωνός για το Ιλισού. Η Τουρκία είναι
σημαντική χώρα, στρατηγικής σημασίας όσον αφορά την τοποθεσία της, με έναν
τεράστιο στρατό. Η Βρετανία θέλει την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αυτό
το έργο θα μπορούσε να συμβάλει σ’ αυτό. Η Αμερική, επίσης, θέλει να την
ευχαριστήσει: χρησιμοποίησε τη χώρα ως βάση, από την οποία βομβαρδίζει το Ιράκ
επί χρόνια. Μαχητικά αεροσκάφη σχίζουν τον ουρανό. Το θέαμα μοιάζει το ίδιο
φυσιολογικό, όπως τα σύννεφα. «Ω ναι! Θα κατασκευάσουμε το φράγμα» λέει ένας
αξιωματούχος από το γιγαντιαίο υπουργείο Ενέργειας. Επικεφαλής του ο Ντόνακ
Αλτιμπιλέκ, ο άνθρωπος που τον αποκαλούν «Κύριο φράγμα»…

Τα τελευταία 15 χρόνια η Άγκυρα διεξάγει πόλεμο εναντίον των Κούρδων ανταρτών
του ΡΚΚ. Συνολικά, 30.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν και από τις δύο πλευρές από το
1984 και ο πόλεμος γίνεται στα χωριά, τα βουνά και τις κοιλάδες στα
νοτιοανατολικά. Με την κατασκευή του φράγματος του Ιλισού θα πλημμυρίσουν 300
τετραγωνικά χιλιόμετρα αυτής της γης, θα καταστραφούν 80 πόλεις και χωριά και
θα εκτοπιστούν 36.000 άνθρωποι. Πολλοί Κούρδοι βλέπουν το έργο ως μέρος της
στρατηγικής της Τουρκίας να καταστρέψει την κουλτούρα τους και τον τρόπο ζωής
τους. Ακούγοντάς το αξιωματούχοι στην Άγκυρα γελούν και χαρακτηρίζουν
οποιαδήποτε αντίδραση συνωμοσία.

Η πόλη Χασανκέιφ συνορεύοντας με τον ποταμό Τίγρη αναδύεται σαν ένα απομεινάρι
άλλης εποχής. Οι γκρεμοί και οι λόφοι γύρω της καταλαμβάνονται από 5.000
σπηλιές, πολλές από τις οποίες έχουν πόρτες και αριθμούς. Κάποιες διαθέτουν
κήπους με τσάι, αν και λίγες φιλοξενούν ακόμη ανθρώπους. Η Χασανκέιφ είναι
μισή πόλη, μισή συντρίμμια, και συνολικά ένα τεράστιο αρχαιολογικό ζήτημα. Από
την εποχή των Ασσυρίων κατοικήθηκε, και όποιος ήταν κάποιος εκείνους τους
καιρούς ­ Αβασίδες, Μερβανίδες, Μογγόλοι ­ βρέθηκε εδώ. Προσαρτήθηκε από την
Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1516.

Με πληθυσμό σήμερα 5.500 κατοίκους, είναι η μεγαλύτερη πόλη που θα πλημμυρίσει
από το φράγμα του Ιλισού. Σκαρφαλώνουμε για να δούμε τις σπηλιές και τα παλιά
παλάτια, που οι Κούρδοι θεωρούν στοιχεία του πολιτισμού τους. Ένας άνδρας 51
χρονών, παντρεμένος, με εννέα παιδιά, περιποιείται τον κήπο τού τσαγιού εδώ
και 12 χρόνια. «Όμως ζω εδώ τρεις αιώνες», λέει. Και συνεχίζει πως δεν ξέρει
τίποτα για το φράγμα. «Δεν μας ενημέρωσαν για τίποτα». Τον ρωτώ αν έχει τα
απαραίτητα έγγραφα για την κυριότητά του στο σπίτι του και τις σπηλιές, που
είναι απαραίτητα για να λάβει αποζημίωση και δείχνει να μην του αρέσει η
ερώτησή μου. «Γεννήθηκα εδώ και μεγάλωσα εδώ. Δεν χρειάζομαι χρήματα για να τα
αγοράσω. Είναι των προγόνων μου».

Οι ερωτήσεις είναι πολλές. Γιατί η Τουρκία θέλει το φράγμα στον Τίγρη,
μόλις 40 μίλια από τα ιρακινά σύνορα; Γιατί ο οποιοσδήποτε θα ήθελε να
κατασκευάσει φράγμα σε εμπόλεμη ζώνη; Τι σκέφτονται οι άνθρωποι που θα
πληγούν; Οι εταιρείες που συμμετέχουν στο υπό ελβετική ηγεσία κονσόρτσιουμ
χρηματοδότησης του φράγματος ­ από την Αμερική, τη Βρετανία, την Ιταλία και τη
Γερμανία ­ και που με τη σειρά τους ζήτησαν εξαγωγή πιστώσεων από τις
κυβερνήσεις τους, έχουν αντιμετωπίσει πλήθος αντιδράσεις από
περιβαλλοντολόγους και ανθρωπιστικές οργανώσεις. Η βρετανική Balfour Beatty
μάς παρέπεμψε στην Τουρκία για τις απαντήσεις. Όμως, κυρίως η τελευταία, δεν
μπορεί να έχει απάντηση. Γιατί, όπως φαίνεται, οι άνθρωποι που ζουν στην
επίμαχη περιοχή, δεν ρωτήθηκαν ποτέ τι σκέφτονται.

Ο Στήβεν Μπάιρς, από το υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας, είχε υποσχεθεί
συνέντευξη. Οι μήνες πέρασαν. Καμία συνέντευξη. Καμία απόφαση για το Ιλισού.
Στις 21 Δεκεμβρίου, μια ανακοίνωσή του έλεγε τα εξής: «Σκέφτομαι να εγκρίνω
εξαγωγικές πιστώσεις. Υπό όρους που θα τεθούν στις τουρκικές αρχές και θα
πρέπει να απαντηθούν, αφού αφορούν ανησυχίες για τις περιβαλλοντικές και
κοινωνικές επιπτώσεις του έργου».

… Και η Εσρα; Ίσως να θυμάστε, είναι το μικρό κορίτσι που με έκανε να σκεφτώ
ότι αυτή η υπόθεση έχει να κάνει με ανθρώπους, όχι με την πολιτική. Τώρα ξέρω
ότι ποτέ δεν θα μάθουμε τι σκέφτεται, γιατί, σ’ αυτήν την πλευρά της Τουρκίας,
ακόμη και ένα εννιάχρονο κορίτσι γνωρίζει ότι η αλήθεια είναι κάτι το επικίνδυνο.