ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ώρα του πολιτεύματος

Η πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση και, σε κάποιο βαθμό, η κυβέρνηση που
προέκυψε από αυτήν άφησαν μια πρωτόγνωρη γεύση στο εκλογικό σώμα (εξαιρουμένων
φυσικά των κομματικών οπαδών): κούραση ανάμεικτη με ανακούφιση και μαζί
βεβαιότητα ότι το πολιτικό μας σύστημα χρειάζεται επειγόντως μια κούρα
αναζωογόνησης πολύ βαθύτερη από την όποια ανανέωση προσώπων.

Η συζήτηση, όπως εξάλλου και το θεσμικό ζητούμενο, δεν αφορά το αποτέλεσμα
καθεαυτό. Εκεί τα πράγματα φαίνονται και πάλι να δικαιώνουν το διάχυτο λαϊκό
αξίωμα (και πάλι εξαιρούνται οι φανατικοί), που χαρακτηρίζει σοφά όλα τα
αποτελέσματα των μεταπολιτευτικών εκλογών. Η διαμόρφωση ισχυρών θεσμών
δικαιολογεί τη μονοκρατορία της Δεξιάς το 1974 και τη δυνατότητα να συνεχίσει
το έργο της το 1977, όπως και η εντελώς αντίθετη λογική τής μη μονοπώλησης της
εξουσίας, όταν πια η δημοκρατία είχε ισχυροποιηθεί αρκετά, νομιμοποιεί τις
επικρατήσεις των σοσιαλιστών το 1981 και το 1985.

Η ανάγκη να καταψηφισθεί ένα κόμμα που κηλίδωσε την ηθική υπόσταση της
πολιτικής αποτελεί ικανό λόγο για την επιστροφή της συντηρητικής παράταξης στα
πράγματα το 1989-1990, στον ίδιο βαθμό που η αποκοπή της από το λαϊκό αίσθημα
δεν μπορούσε παρά να της στερήσει την εξουσία στην αμέσως επόμενη αναμέτρηση.
Αν δε η νίκη του «νέου ΠΑΣΟΚ» το 1996 αντικατοπτρίζει την ανάγκη της κοινωνίας
να εμπιστευθεί αυτούς που έδειχναν τη μεγαλύτερη σοβαρότητα, η οριακή
επικράτησή του στις φετινές εκλογές ακούγεται περισσότερο σαν καμπανάκι για
τις βεβαιότητες της πολιτικής του παρά σαν επιβράβευση του πράγματι σοβαρού,
αν και ανολοκλήρωτου, έργου του. Το πρόβλημα είναι ότι οι ψηφοφόροι εκφράζουν
τη σοφία τους κάθε τέσσερα (περίπου) χρόνια, ενώ η δημοκρατία μας χρειάζεται
πότισμα κάθε μέρα.

Τα ελλείμματά της μάλιστα παρουσιάζουν τώρα, παρά τη φαινομενική ηρεμία που
μοιάζει να επικρατεί μετά τις ψυχοφθόρες για όλους διακυμάνσεις των τελευταίων
εβδομάδων, μεγαλύτερο κίνδυνο παρά ποτέ να αποβούν μοιραία. Αυτό θα συμβεί αν
το περίφημο «εκλογικό μήνυμα» θεωρηθεί ότι αφορούσε μόνο το αποτέλεσμα της
μάχης για την εξουσία και αν η πολιτειακή διάστασή του δεν γίνει καθημερινό
βίωμα της νέας κυβέρνησης. Γιατί αυτό πιστεύω πως είπε, έμμεσα όπως πάντα, το
εκλογικό σώμα στις 9 Απριλίου: η χώρα μπορεί να προοδεύει αλλά η πολιτική
εκπίπτει διαρκώς. Σε ουσιαστικό αφανισμό την οδηγεί ένας κατ’ ευφημισμόν
πολυκομματισμός, που στην πραγματικότητα δεν είναι απλώς δικομματισμός, όπως
έδειξαν οι κάλπες, αλλά ελάχιστα μακιγιαρισμένος μονοκομματισμός, όπως
φανερώνουν το πρόγραμμα και οι προτάσεις των δύο μεγάλων κομμάτων (αυτό δεν
σημαίνει ότι δεν έχουν διαφορές αλλά ότι δεν ενδιαφέρονται να τις αναδείξουν).

Πολιτική παρακμή δείχνει η όλο και πιο μικρή απήχηση (που δεν μπορεί να
δικαιολογηθεί μόνο με βάση το πράγματι «τραβηγμένο» εκλογικό σύστημα) όλων των
άλλων κομμάτων, με εξαίρεση το μόνο που εκφράζει μια διαφορετική, αλλά εντελώς
μη ρεαλιστική, αντίληψη για το γενικό καλό. Ανησυχητικό είναι το βάρος που
αποδείχτηκε ότι είχε η πολιτική διαφήμιση εις βάρος του πολιτικού διαλόγου.
Θεσμικό πρόβλημα συνιστά η νεότευκτη προσπάθεια εκατέρωθεν επηρεασμού του
αποτελέσματος μέσω «διαρροών» των απαγορευμένων δημοσκοπήσεων, όπως και η
χρήση των εξ ορισμού ανεπισήμων «προβλέψεων εξόδου» ως εργαλείων δημιουργίας
πολιτικών εντυπώσεων. Προβληματισμό οφείλει να γεννήσει η αντίθεση ανάμεσα
στην αγωνία περί το αποτέλεσμα και την αδιαφορία για τον τρόπο που, σχεδόν
αναγκαστικά, οδηγηθήκαμε σε αυτό.

Υπάρχει πάντως μια, τελευταία ίσως αλλά σημαντική, ευκαιρία. Το «σοφό»
αποτέλεσμα και το γεγονός ότι η παρούσα Βουλή είναι αναθεωρητική να θυμίσουν
στους αντιπροσώπους μας ότι για να επιτύχει η «κοινωνική», όπως ήδη
ονομάσθηκε, τετραετία, είναι αναγκαίο να ψάξουν τρόπους να ξαναφέρουν τον
πολίτη κοντά στην πολιτική και στη δημιουργία, ώστε να πάψει μόνο να ζητά και,
άρα, να μένει πάντα ανικανοποίητος. Όσοι σήμερα, για οποιοδήποτε λόγο,
πανηγυρίζουν ή ξαποσταίνουν, ας μην ξεχνούν ότι ο πολίτης και η φωνή του ήταν
οι μεγάλοι απόντες ­ και οι μεγάλοι χαμένοι ­ των εκλογών. Ενδεχόμενη συνέχιση
της πολιτικής για την πολιτική δεν πρόκειται να τον κάνει σύμμαχό τους.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.