Πληρώνουμε τις υπερβολές Ιουλίου – Σεπτεμβρίου του 1999

Γιώργος Διακογιάννης, καθηγητής Χρηματοοικονομικής και αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς: «Ο Έλληνας επενδυτής πανικοβάλλεται εύκολα, όπως και ενθουσιάζεται άκριτα…»

«Αυτήν τη στιγμή δεν έχουμε φαινόμενα κραχ στη Σοφοκλέους, αλλά και στις
διεθνείς αγορές». Αυτό διαπιστώνει ο καθηγητής Χρηματοοικονομικής και
αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς, κ. Γιώργος Διακογιάννης, ο οποίος σε
συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» εμφανίζεται επιφυλακτικός, λέγοντας ότι «κανείς,
όμως, δεν μπορεί να αποκλείσει τίποτα για το μέλλον».

Ωστόσο, ο κ. Διακογιάννης εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξος, διότι «σήμερα
υπάρχουν στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα οι μηχανισμοί που μπορούν να
αποτρέψουν φαινόμενα κραχ σε υγιείς αγορές και αντίστοιχες σκηνές του
παρελθόντος, όπως για παράδειγμα του 1929 ή του 1987. Δεν πρέπει, για
παράδειγμα, να ξεχνάμε τα σύνθετα χρηματοοικονομικά εργαλεία, όπως είναι τα
παράγωγα προϊόντα, τα οποία μπορούν να απορροφήσουν τους κραδασμούς της
τρέχουσας αγοράς και να γίνει αντιστάθμιση κινδύνου και ζημιών από
τοποθετήσεις σε μετοχές. Άλλωστε, όπως έχει δείξει η ιστορία, στα νεώτερα
χρόνια παρατηρούνται μεν μεγάλες διορθώσεις, αλλά με μικρότερη ένταση και
διάρκεια, όπως και με μικρότερες σχετικά συνέπειες στο ευρύτερο οικονομικό
περιβάλλον».

Οι τρεις λόγοι

Τη διαπίστωση ότι σήμερα δεν γίνεται κραχ, ο κ. Διακογιάννης τη στηρίζει σε
τρία βασικά σημεία:

* «Πρώτον, η πορεία του ελληνικού Χρηματιστηρίου εμφανίζει σημαντική συσχέτιση
με εκείνη των διεθνών αγορών. Επομένως, από τη στιγμή που δεν περιμένουμε κραχ
στα ξένα Χρηματιστήρια είναι δύσκολο να συμβεί κάτι τέτοιο στην ελληνική αγορά
μετοχών.

* Δεύτερον, σύμφωνα με τον ορισμό, κραχ σημαίνει η παύση των συναλλαγών, λόγω
έλλειψης πρόθυμων αγοραστών. Η απότομη πτώση των τιμών είναι το αποτέλεσμα του
κραχ, καθώς δημιουργούνται αγοραστές μόνο σε πολύ χαμηλά επίπεδα τιμών. Το
φαινόμενο αυτό, όμως, δεν συναντάται αυτή τη στιγμή ούτε στη Σοφοκλέους αλλά
ούτε και στις διεθνείς αγορές.

* Τρίτον, το κραχ δημιουργείται από οικονομική αστάθεια, η οποία
χαρακτηρίζεται από αυξήσεις επιτοκίων, αυξημένη αβεβαιότητα, χειροτέρευση
ισολογισμών των εταιρειών και προβλήματα στον τραπεζικό τομέα. Τέτοια, όμως,
φαινόμενα δεν παρατηρούνται τουλάχιστον αυτήν τη στιγμή στον διεθνή και τον
ελληνικό χώρο».

Συνεπώς, το θέμα είναι κατά πόσον μία αγορά είναι υγιής ή όχι. Και αυτό διότι,
εξηγεί ο κ. Διακογιάννης, στις υγιείς αγορές οι τιμές των μετοχών βρίσκουν από
μόνες τους το σημείο ισορροπίας, χωρίς να θρηνήσουμε θύματα.

Τα ξερά και τα χλωρά

Αναφερόμενος στο ελληνικό Χρηματιστήριο και στη μεγάλη περίοδο διόρθωσης τιμών
που περνάει, ο κ. Διακογιάννης πιστεύει ότι «υπάρχουν αρκετές υπερτιμημένες
μετοχές και αυτό φαίνεται από τους μεγάλους λόγους τιμής προς κέρδη (Ρ/Ε),
τόσο σε επίπεδο εταιρειών όσο και σε επίπεδο κλάδων. Σε μια υγιή αγορά οι
υπερτιμημένες μετοχές “αναγκάζονται” να διορθώσουν, καθώς πρέπει να βρουν το
σημείο ισορροπίας τους. Βέβαια, μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά», λέει
χαρακτηριστικά ο αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Οι υπερβολές

Για το πώς φθάσαμε στη σημερινή κατάσταση, ο κ. Διακογιάννης έχει τη δική του
εξήγηση: «Όλα ξεκινούν από τις υπερβολές. Αυτό συνέβη σε πολλές περιόδους της
ιστορίας, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Συγκεκριμένα, για το
ελληνικό Χρηματιστήριο, η βασική περίοδος της υπερβολής ξεκίνησε την περίοδο
Ιουλίου – Σεπτεμβρίου 1999, όταν διάφορες αβεβαιότητες για τη λειτουργία των
αγορών και διάφορες εξελίξεις που έφεραν νευρικότητα, όπως για παράδειγμα η
υπόθεση Οτζαλάν, ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία κ.λπ. παρήλθαν. Τότε σημειώθηκε
μια επιταχυνόμενη εισροή ρευστότητας και προσέλευσης νέων επενδυτών, η οποία
συνοδεύτηκε από αυτοτροφοδοτούμενες προσδοκίες και φαινόμενα μιμητισμού. Οι
αυτοτροφοδοτούμενες προσδοκίες έχουν σχέση με τις φήμες και τη “σιγουριά” του
γρήγορου και μεγάλου κέρδους, ενώ τα φαινόμενα μιμητισμού είχαν σχέση με την
ανακάλυψη της μηχανής από τον γείτονα που βγάζει πεντοχίλιαρα. Όλο αυτό το
πλέγμα συμπεριφορών οδήγησε τους επενδυτές να πάρουν γρήγορες και μάλλον λάθος
αποφάσεις, δημιουργώντας λάθος χαρτοφυλάκια. Και το βασικό πρόβλημα αυτήν τη
στιγμή, αλλά και ο λεγόμενος εγκλωβισμός, προέρχεται από τη δημιουργία κακών
χαρτοφυλακίων, τα οποία δεν επιτρέπουν την ανά πάσα στιγμή αναδιάρθρωσή τους.
Αυτό πληρώνουμε τώρα», καταλήγει ο κ. Διακογιάννης.

Συναίσθημα και λογική

Σε όλα αυτά, ο καθηγητής Χρηματοοικονομικής προσθέτει έναν ακόμη βασικό
παράγοντα που έχει σχέση με τη νοοτροπία και την προσωπικότητα του Έλληνα
«μεσογειακού» επενδυτή, που χαρακτηρίζονται από έντονο συναίσθημα τόσο θετικό
στα κέρδη όσο και αρνητικό στις ζημιές. Ο Έλληνας επενδυτής πανικοβάλλεται και
θρηνεί εύκολα στις χρηματιστηριακές πτώσεις, με συνέπεια το συναίσθημα να
προέχει της λογικής. «Πιστεύω ότι η Μαύρη Δευτέρα της 19ης Οκτωβρίου 1987,
όπως χαρακτηρίστηκε από πολλούς, ήταν ένα γεγονός “παράλογο” ή “μια ανόητη
κίνηση του πλήθους”. Ο αντικειμενικός σκοπός ενός λογικού επενδυτή είναι να
επιφέρει μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα κέρδη».

Για τους λόγους αυτούς, ο αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς επισημαίνει
ότι οι διαχειριστές χαρτοφυλακίων αμοιβαίων κεφαλαίων ΑΕΔΑΚ θα πρέπει να
επιλέγουν τις τοποθετήσεις τους με επιστημονικό τρόπο, διότι, όπως τελικά έχει
αποδειχθεί στην πράξη, μόνον αυτοί μπορούν να μας βοηθήσουν στη μείωση του
κινδύνου της επένδυσης, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα μεγάλη μείωση της απόδοσης.