Βόμβα για την Ευρώπη το ασφαλιστικό

Σε ένα δικηγορικό γραφείο του Λονδίνου, μια κοινοπραξία 17 πολυεθνικών
σχεδιάζει τη μεγαλύτερη των τελευταίων πενήντα χρόνων αναμόρφωση του
ευρωπαϊκού ασφαλιστικού συστήματος. Η κοινοπραξία πιστεύει ότι μπορεί να
χρησιμοποιήσει τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να αναγκάσει την Ευρώπη
να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις που απέτυχαν ­ μέχρι τώρα ­ να προωθήσουν οι
ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Φέρνοντας την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ελπίζουν να δημιουργήσουν ένα
δεδικασμένο προς την κατεύθυνση της δημιουργίας πανευρωπαϊκών ασφαλιστικών
ταμείων και εναρμόνισης των φορολογικών συστημάτων. Μια θετική ­ για την
κοινοπραξία ­ έκβαση της υπόθεσης θα αναγκάσει εμμέσως τις κυβερνήσεις των
κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσουν στη μεταρρύθμιση των
ασφαλιστικών τους συστημάτων.

Είναι πολύ εύκολο να καταλάβει κάποιος το λόγο που αυτές οι επιχειρήσεις
αποφάσισαν να κάνουν αυτόν τον πανάκριβο και χρονοβόρο δικαστικό αγώνα. Μετά
μια δεκαετία από αποτυχημένες προσπάθειες και άκαρπες συζητήσεις, ελάχιστα
έγιναν για την ολοκλήρωση των μυριάδων συνταξιοδοτικών συστημάτων της Γηραιάς
Ηπείρου. Η περιπλοκότητα της ασφαλιστικής νομοθεσίας και η απροθυμία των
κυβερνήσεων να ανοίξουν αυτό το ευαίσθητο πολιτικά θέμα υπονόμευσαν τις
αρχικές προσπάθειες της Κομισιόν.

Παρά το γεγονός ότι στο Συμβούλιο Κορυφής της Λισαβώνας που πραγματοποιήθηκε
τον περασμένο μήνα διαπιστώθηκε η ανάγκη της μεταρρύθμισης, η αναδίπλωση της
γαλλικής κυβέρνησης με το πρώτο δείγμα αντίδρασης στα σχέδιά της για
αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού συστήματος του δημόσιου τομέα δεν αφήνει
περιθώρια αισιοδοξίας για το μέλλον.

Επίκειται χρεοκοπία

Η δημιουργία μιας πανευρωπαϊκής ασφαλιστικής και συνταξιοδοτικής αγοράς είναι πρώτη προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του προέδρου της Ρομάνο Πρόντι

Η οικονομική σημασία μιας πανευρωπαϊκής μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού
συστήματος δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από κανέναν. Ένας μεγάλος αριθμός
κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής ‘Ένωσης είναι σχεδόν σίγουρο ότι δεν θα έχουν στο
μέλλον την ικανότητα να χρηματοδοτούν τα κρατικά ασφαλιστικά τους συστήματα. Η
αναλογία συνταξιούχων και εργαζομένων αναμένεται να διπλασιαστεί τα επόμενα
πενήντα χρόνια, από το ένα προς τέσσερις στο ένα προς δύο. Στην Ιταλία, το
ασφαλιστικό σύστημα καταναλώνει ήδη το 14% του συνολικού Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος της χώρας. Αναλυτές του ασφαλιστικού συστήματος υπολογίζουν ότι αν
οι σημερινές τάσεις συνεχισθούν, ορισμένες χώρες θα χρειαστεί στο μέλλον να
δαπανούν το 200% του εθνικού τους προϊόντος για να πληρώνουν συντάξεις.

Παράλληλα, εμπόδιο για τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο
είναι και η έλλειψη μιας κοινής συνταξιοδοτικής και ασφαλιστικής αγοράς. Η
κινητικότητα των εργαζομένων, η ολοκλήρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος
και η ανταγωνιστικότητα των πολυεθνικών θα ενισχυθεί μέσω της δημιουργίας ενός
αποτελεσματικού πανευρωπαϊκού συστήματος συνταξιοδότησης. Η Φορντ και η Μπι
Πι, για παράδειγμα, έχουν υπολογίσει ότι το κόστος αυτόνομης διαχείρισης των
συνταξιοδοτικών τους συστημάτων ανέρχεται σε επιπλέον 40 εκατομμύρια ευρώ τον
χρόνο, σε σχέση με ένα αντίστοιχο αμερικανικό ενοποιημένο ασφαλιστικό σύστημα.
Οι επικριτές του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος υποστηρίζουν ότι η απουσία ενός
πανευρωπαϊκού ασφαλιστικού συστήματος αποθαρρύνει την κινητικότητα των
εργαζομένων κάνοντας τη ζώνη του ευρώ ευάλωτη στην άνοδο του μισθολογικού
κόστους και του πληθωρισμού.

Παρά το γεγονός ότι η οικονομική λογική για τη μεταρρύθμιση είναι ξεκάθαρη, η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιμετωπίζει προβλήματα στο να φέρει το ζήτημα στο τραπέζι
των διαπραγματεύσεων. Ακόμη και σύμφωνα με τους βασικούς κανόνες της ενιαίας
ευρωπαϊκής αγοράς, τα συνταξιοδοτικά συστήματα παρουσιάζουν πολλές
ιδιομορφίες. Οι προτεινόμενες κοινοτικές οδηγίες θα πρέπει να απαλείψουν
ορισμένες τεχνικές διαφορές από κράτος σε κράτος, αλλά και να αντιμετωπίσουν
το θέμα της κοινωνικής ασφάλισης αλλά και της φορολογίας. Τα κράτη – μέλη
περιφρουρούν με κάθε τρόπο τη δυνατότητά τους να ρυθμίζουν τα δυο τελευταία.

Με τις μνήμες των προηγούμενων αποτυχημένων προσπαθειών ακόμη νωπές, η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τελευταία μια περισσότερο προσεκτική προσέγγιση,
αυτήν της επίλυσης του προβλήματος βήμα προς βήμα. Παρά το γεγονός ότι ο
στόχος για τη δημιουργία μια κοινής ευρωπαϊκής αγοράς συντάξεων παραμένει, η
πρόσφατη Λευκή Βίβλος για τις συντάξεις παραδέχεται ότι αυτός ο στόχος είναι
πολύ μακρινός. Προς το παρόν επικεντρώνει τις προσπάθειές της στην επίτευξη
ενός περισσότερο εύκολα επιτεύξιμου στόχου, αυτού της δημιουργίας ενός βασικού
συστήματος κανόνων που θα επιτρέπει στα ασφαλιστικά ταμεία να
δραστηριοποιούνται σε διασυνοριακό επίπεδο.

Το πρώτο στάδιο αυτού του συστήματος αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή μέσα στο
2000 με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εφαρμόζει νέους κανόνες που θα στοχεύουν στη
μείωση των περιορισμών για επενδύσεις των ασφαλιστικών ταμείων. Τα γερμανικά
ασφαλιστικά ταμεία, για παράδειγμα, αντιμετωπίζουν έξι διαφορετικούς
περιορισμούς στις επενδύσεις τους που τους μειώνουν τα περιθώρια ελιγμών στις
επενδυτικές τους αποφάσεις. Οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι
όχι μόνο αυτοί οι περιορισμοί εμποδίζουν την ανάπτυξη μια ενιαίας ευρωπαϊκής
χρηματοπιστωτικής αγοράς αλλά συνήθως βλάπτουν και αυτούς που υποτίθεται ότι
προστατεύουν ­ τους συνταξιούχους. Η μέση πραγματική απόδοση (σταθμισμένη για
τον πληθωρισμό) των κεφαλαίων των ασφαλιστικών ταμείων που δεν αντιμετωπίζουν
περιορισμούς στις τοποθετήσεις τους ήταν μεταξύ του 1984 και του 1996 στο
9,5%. Η αντίστοιχη απόδοση των κεφαλαίων των ασφαλιστικών ταμείων που
αντιμετωπίζουν περιορισμούς στις επενδύσεις τους ήταν 5,2%.

Η πρόταση της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποστηρίξει ότι τα ασφαλιστικά ταμεία θα πρέπει να
είναι ελεύθερα να αποφασίζουν για τις επενδύσεις τους, με την προϋπόθεση
βέβαια ότι οι αποφάσεις τους θα είναι «συνετές». Πρόκειται για ένα χαλαρό
σύστημα που ήδη εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας
και στην Ολλανδία.

Οι προτεινόμενες αλλαγές θα επιτρέψουν στα ασφαλιστικά ταμεία να προσλαμβάνουν
διαχειριστές κεφαλαίων που εδρεύουν σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής ‘Ένωσης,
τερματίζοντας έτσι την προστασία μη αποτελεσματικών τοπικών διαχειριστών
ασφαλιστικών ταμείων. Η Κομισιόν ετοιμάζει επίσης την προώθηση ενός «φορητού»
ασφαλιστικού συστήματος: κάθε χώρα συνταξιοδοτεί τους εργαζομένους της με βάση
διαφορετικά κριτήρια, δυσκολεύοντας έτσι τη μεταφορά των ασφαλιστικών
δικαιωμάτων των εργαζομένων από τη μια χώρα στην άλλη.

Πολλές ευρωπαϊκές χώρες επιβάλλουν ποινές στις περιπτώσεις εργαζομένων που δεν
διατηρούν το ίδιο ασφαλιστικό ταμείο για συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Η
Κομισιόν θα επιδιώξει την εφαρμογή ενός συστήματος κανόνων που θα ισχύουν για
όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής ‘Ένωσης.

Αυτές οι προτάσεις αφήνουν ανοιχτό το ακανθώδες θέμα της φορολογίας. Δεν
υπάρχει καμία ένδειξη για τον τρόπο που μπορεί να επιτευχθεί μια συμφωνία
μεταξύ των κρατών – μελών για την επίλυση του θέματος της εναρμόνισης των
φορολογικών συστημάτων.

Η Κομισιόν, σε μια επίδειξη ρεαλισμού, έχει επανειλημμένα παραδεχθεί ότι μια
πραγματική κοινή ευρωπαϊκή αγορά συντάξεων απέχει πολλά χρόνια. Ωστόσο, αν η
κοινοπραξία των πολυεθνικών καταφέρει να αποσπάσει μια θετική απόφαση του
Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, θα ανοίξει διάπλατα ο δρόμος για τη δημιουργία αυτής
της αγοράς.