ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετεκλογικές προκλήσεις

Οι εκλογές τελείωσαν και νηφάλια πια πρέπει να συζητήσουμε προσεκτικά όλα
τα εκρηκτικά εκείνα προβλήματα τα οποία έχει να αντιμετωπίσει η καινούργια
κυβέρνηση στη δύσκολη περίοδο που έρχεται, δηλαδή στη μετα-ΟΝΕ εποχή.

Το πρώτο πρόβλημα αφορά τις οικονομικές ανισότητες και ερμηνεύει, εν μέρει
τουλάχιστον, το παραπάνω εκλογικό αποτέλεσμα. Σύμφωνα, έτσι, με μία πρόσφατη
μελέτη του ΚΕΠΕ, αυξήθηκε την τελευταία πενταετία σημαντικά η ανισότητα μεταξύ
των ελληνικών νοικοκυριών. Απ’ την άλλη μεριά, δυστυχώς, ο δείκτης των
κοινωνικών δαπανών στη χώρα μας είναι πολύ χαμηλός για να αντισταθμίσει αυτό
το χάσμα. Δεν έχουμε, βέβαια, τη μεγάλη μάζα των αστέγων της Αμερικής και της
Γαλλίας που τρέφονται με τα συσσίτια και ζουν κάτω από τις γέφυρες, αλλά
έπρεπε σ’ αυτό το σημείο να φτάσουμε για να κατανοήσουν κάποια στελέχη από τον
κυβερνητικό χώρο ότι διαμορφώνονται σιγά σιγά και στη δικιά μας κοινωνία δύο
εντελώς άνισοι κόσμοι; Ή μήπως θα έπρεπε για να ευαισθητοποιηθούμε να
διαβάζουμε στον ημερήσιο Τύπο απάνθρωπες ειδήσεις σαν εκείνη που είχαμε
διαβάσει και το 1997, δηλαδή για τον 35χρονο που βρέθηκε νεκρός λόγω ασιτίας
στο κέντρο της Θεσσαλονίκης;

Πρέπει επομένως να συζητήσουμε σοβαρά όλα τα μεγάλα προβλήματα τα οποία
συσχετίζονται άμεσα με την αναδιαμόρφωση του κράτους της κοινωνικής πρόνοιας
στη νοτιοευρωπαϊκή του διάσταση. Υπάρχει, λόγου χάρη, σ’ αυτό το μοντέλο, μία
υπερβολική δαπάνη κοινωνικής προστασίας για τους ηλικιωμένους, σε σύγκριση
τουλάχιστον με τις παροχές και τις υπηρεσίες που προσφέρονται για την
οικογένεια. Ύστερα, μάλιστα, από την εξαφάνιση της παραδοσιακής αγοράς
εργασίας που εξασφάλιζε σταθερές θέσεις πλήρους απασχόλησης στους εν ενεργεία
εργαζομένους, αυτό το μοντέλο βρίσκεται σε διαρθρωτική κρίση. Από πού λοιπόν
θα βρεθούν οι οικονομικοί πόροι για να καλυφθεί το παραπάνω κοινωνικό έλλειμμα
της χώρας μας; Μια λύση θα ήταν η αύξηση των κοινωνικών δαπανών με την
ταυτόχρονη αύξηση της φορολογίας για τα εισοδήματα των πλουσιότερων συμπολιτών
μας. Η αντιμετώπιση, πάντως, αυτού του εκρηκτικού ζητήματος έχει ιδιαίτερη
πολιτική σημασία, αφού το ιδανικό της ισότητας ήταν πάντοτε ο πολικός αστέρας
προς τον οποίο κοίταζε η αριστερή σκέψη, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και ο Ν.
Bobbio. Εξάλλου, ο μεσαίος χώρος έγινε ευάλωτος, κατά τη γνώμη μου, στον
πολιτικό λόγο της συντηρητικής παράταξης σ’ αυτές τις εκλογές, από την
ανυπαρξία ακριβώς ενός τέτοιου μηχανισμού που θα γεφυρώνει τις κοινωνικές
ανισότητες.

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα που θα αντιμετωπίσει η καινούργια κυβέρνηση αφορά το
τεράστιο πρόβλημα της μερικής απασχόλησης. Έτσι, στην Ολλανδία το 38% των
εργαζομένων εργάζεται λιγότερο από 10 ώρες την εβδομάδα με μειωμένο εισόδημα.
Ο Rifkin αναφέρεται στους απολυμένους από την TWA στην Αμερική, που, λόγω της
εφαρμογής καινούργιων τεχνολογιών, αναγκάζονται σήμερα να κάνουν τέσσερις
δουλειές για να βγάλουν τα λιγότερα ή τα μισά περίπου από εκείνα που κέρδιζαν
στην προηγούμενη δουλειά με την πλήρη απασχόληση. Όμως και στη χώρα μας οι
μεγάλες εταιρείες του ιδιωτικού τομέα δεν προσλαμβάνουν πια οκτάωρους. Πώς θα
αντιμετωπισθεί, λοιπόν, καλύτερα αυτό το εκρηκτικό πρόβλημα, χωρίς να
οδηγηθούν στο περιθώριο μεγάλες κοινωνικές ομάδες;

Τέλος, υπάρχει μια καθολική αξίωση για θεσμικές αλλαγές στη γενικότερη
λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος. Ο σημερινός Πρωθυπουργός, που
χρεώνεται, σχεδόν προσωπικά, την πρόσφατη εκλογική νίκη, πρέπει να ανοίξει τη
διαδικασία των συναινέσεων σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας μας, εν όψει
μάλιστα και των συνταγματικών τροποποιήσεων που θα γίνουν κατά τη διάρκεια
αυτής της Βουλής. Στην Ιταλία δύο άνθρωποι με διαφορετικές φιλοσοφίες, ο
Μπερλουσκόνι και ο Ντ’ Αλέμα, κατόρθωσαν στο πλαίσιο της Διακοινοβουλευτικής
να φτάσουν σε κρίσιμες θεσμικές συμφωνίες. Η εποχή που έρχεται είναι δύσκολη.
Οι συμπολίτες μας με την ψήφο τους ανανέωσαν, και βιολογικά ακόμη, το πολιτικό
προσωπικό. Ας αλλάξουν και οι πολιτικοί μας εκπρόσωποι την κατεστημένη έννοια
της πολιτικής. Ας τολμήσουν να πράξουν (!), για να παραφράσουμε το γνωστό
αξίωμα του Καντ από την εποχή του Διαφωτισμού.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι αναπληρωτής καθηγητής της Νομικής Σχολής του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.