«Ολέθρια σφάλματα»

Τέτοιο τεκμηριωμένο κόλαφο κατά του ΔΝΤ (Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου),
προερχόμενο μάλιστα από τον πρώην διευθυντή οικονομικών και αντιπρόεδρο της
Διεθνούς Τράπεζας (World Bank), είχα καιρό ν’ ακούσω.

Συνέβη στο αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του ΥΠΕΞ, με πρωτοβουλία του
Ιδρύματος Ανδρέα Παπανδρέου, που κάθε χρόνο ­ είναι η δεύτερη χρονιά, πέρυσι
μας έφερε τον Αμάρτια Σεν, ­ καλεί και έναν διάσημο οικονομολόγο, που ταράζει
διεθνώς τις κατεστημένες απόψεις περί οικονομίας για να μας ξυπνήσει από τον
λήθαργο της αδιαφορίας μας για τα θέματα αυτά, ­ πλην όμως φέτος το πέρασμα
του κομήτη Τζότζεφ Στίγκλιτζ από τον τόπο μας πέρασε σχεδόν απαρατήρητο μέσα
στη δίνη της προεκλογικής περιόδου.

Μα ποιος είναι ο Στίγκλιζτ; Υπάρχει μια γενιά οικονομολόγων που θεωρούν
πνευματικό πατέρα τους στις οικονομικές επιστήμες τον Ανδρέα Παπανδρέου, γιατί
και εκείνος συνεδύαζε τη θεωρία με την πράξη.

Πράξη του Στίγκλιτζ, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν είναι η πολιτική, αλλά η
καταγγελία. Παραιτήθηκε για λόγους αρχής από όλες τις θέσεις που κατείχε, για
να είναι ελεύθερος να μιλάει.

Στο βιογραφικό του, όπως το παρουσίασε ο Γιώργος Παπανδρέου, συγκαταλέγονται
δραστηριότητες που αρχίζουν από τις μεταρρυθμίσεις περιβαντολογικών κανόνων,
συμμετοχή στην ανάπτυξη του οικονομικού συστήματος των ΗΠΑ, τραπεζικοί κώδικες
και εκμοντερνισμός του εναέριου συστήματος κυκλοφορίας, μεταρρύθμιση του
αμερικανικού ΙΚΑ, βοήθεια στην οργάνωση συστήματος αντιμετώπισης φυσικών
καταστροφών, σύμβουλος στο Συμβούλιο Άμυνας των Φυσικών Πόρων, μέχρι και
σύμβουλος στη φυλή Σενέκα των Ινδιάνων της Αμερικής!

Όλα αυτά, πέραν της καθηγητικής του δραστηριότητας και της θέσης του, μέχρι
που παραιτήθηκε, στην World Bank.

Αυτός ο άνθρωπος, λοιπόν, ήρθε να μας πει κάτι πολύ απλό: ότι το ΔΝΤ έσφαλε
στην αντιμετώπιση κρίσεων όπως η ασιατική ή όπως η μετάβαση των πρώην
ανατολικών χωρών στην ελεύθερη οικονομία.

Ότι υπάρχει και ο παράγοντας άνθρωπος, που δεν συνυπολογίζεται στη
βραχυπρόθεσμη οικονομική πολιτική, όπου εκείνο που πρυτανεύει είναι το άμεσο
κέρδος με την είσοδο και έξοδο των κεφαλαίων από μια χώρα ή μιαν αγορά.

Η εντύπωση που έμεινε σε έναν αδαή στα οικονομικά, από τον λόγο του, ήταν μια
εικόνα αμπώτιδος και παλίρροιας. Το χρήμα, σαν κύμα που μπαίνει, μαζεύει,
φεύγει και επανέρχεται, για ν’ αγοράσει πιο φτηνά εκείνο που κατέστρεψε
(θέλοντας τάχα να το βοηθήσει).

«Μα δεν μένει στον τόπο όπου εισέβαλε», είπε ο Στίγκλιτζ. «Ξαναπουλά στους
ιθαγενείς εκείνα που τους αγόρασε, πιο ακριβά, και με τα κέρδη που αποκόμισε,
εξαφανίζεται. Ψάχνει αλλού, σε άλλη ακρογιαλιά, για τις επόμενες ετοιμοθάνατες
φώκιες».

Και πού είναι ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο διάσημος οικονομολόγος του Μπέρκλεϊ, σε
όλα αυτά; Εκείνος, μαζί με τον Μοντιλιάνι, είπε, τα είχαν προβλέψει. Τα είχαν
αρνηθεί και ξεκίνησαν τη μάχη, που τώρα η έκβασή της τους δικαιώνει.

Ο Στίγκλιτζ και το πάθος του για τα μαθηματικά, μου θύμισαν μια σκηνή με τον
Ανδρέα: ήταν παραμονές των εκλογών του Οκτώβρη του ’81. Βρισκόμουν στο Καστρί
και ρώτησα τον Πρόεδρο, αν είχε διάθεση να διαβάσει ένα μυθιστόρημα που τότε
μου είχε πολύ αρέσει. «Είναι το καλύτερο υπνωτικό, του είπα, προπαντός αυτές
τις μέρες». ­ «Όταν θέλω να κοιμηθώ, παίρνω ένα βιβλίο μαθηματικών, που έχει
μόνο αριθμούς, καθόλου γράμματα και μ’ αυτό ναρκώνομαι», μου απάντησε
γελώντας.

Είχα ξεχάσει τη σχέση οικονομίας και μαθηματικών. Την ξαναθυμήθηκα με τη
χαριτωμένη, άνετη, βατή ομιλία του Στίγκλιτζ.

«Η πολιτική του ΔΝΤ συνέβαλε στην αύξηση της φτώχειας, γιατί έγινε χωρίς
κοινωνική ευαισθησία. Το ’99 δύο με τρία δισ. δολάρια διέρρεαν από τη Ρωσία σε
μηνιαία βάση. Και δημιουργήθηκε το κατάλληλο περιβάλλον για να αισθανθεί
ασφαλής η ολιγαρχία, που συσσώρευσε πλούτο», επισήμανε.

Το μόνο πετυχημένο παράδειγμα γι’ αυτόν είναι η Κίνα. «Για να μάθετε πώς
πετυχαίνει ένα οικονομικό σύστημα, πρέπει να μελετήσετε το φαινόμενο της
Κίνας. Εκεί ο ανταγωνισμός παρέμεινε εσωτερικός και βρήκαν τη χρυσή τομή
ανάμεσα στην ιδιωτική και τη δημόσια πρωτοβουλία».

Η Ελλάδα ακολούθησε πιστά τις εντολές του ΔΝΤ μόνο στην τριετία 1990-1993, γι’
αυτό και τα επιτόκια και ο πληθωρισμός εκτινάχθηκαν στα ύψη. Την καταστροφή
αυτή διόρθωσε η αμέσως επόμενη κυβέρνηση και σήμερα, κατέληξε, είστε, εσείς οι
Έλληνες, μια από τις λίγες περιοχές του κόσμου όπου η αποκόλληση από την
τακτική του ΔΝΤ σάς προσκόμισε θετικά αποτελέσματα.

Κανονικά θα έπρεπε το πέρασμα του Στίγκλιτζ από τη χώρα μας να είχε
επισημανθεί και από τα ηλεκτρονικά και έντυπα ΜΜΕ. Μα μέσα στον χειμώνα των
εκλογών, ένα μοναχικό χελιδόνι δεν μπορεί να φέρει την άνοιξη.