Κόσοβο, ο αργός θάνατος

Η αίθουσα συνεδρίων της ΕΣΗΕΑ ήταν ασφυκτικά γεμάτη. Για περισσότερες από
τρεις ώρες, η ατμόσφαιρα μεταβαλλόταν συνεχώς: από συγκινητική γινόταν
έκρυθμη, έπειτα ηρεμούσε. Και σχεδόν αμέσως γέμιζε με ένταση πάλι. Οι
προσκεκλημένοι συμμετείχαν στη συζήτηση, συγκρούονταν με τους ομιλητές,
επευφημούσαν, υπερθεμάτιζαν και άλλοτε διαφωνούσαν.

Ήταν η πρώτη ημέρα της διημερίδας που διοργάνωσε η Ένωση Συντακτών Ημερησίων
Εφημερίδων Αθηνών, με θέμα “Πόλεμος και Ενημέρωση: Η εμπειρία του
Κοσσυφοπεδίου”. Με την ευκαιρία του ενός χρόνου από την έναρξη των
βομβαρδισμών εναντίον της Γιουγκοσλαβίας, η ΕΣΗΕΑ προσκάλεσε διεθνείς
προσωπικότητες από το δημοσιογραφικό και λογοτεχνικό στερέωμα της Ευρώπης.
Χθες, ήταν η σειρά του πολυβραβευμένου Βρετανού δημοσιογράφου Ρόμπερτ Φισκ και
του γνωστού Αυστριακού συγγραφέα Πέτερ Χάντκε να προκαλέσουν, να αιφνιδιάσουν,
να διαφωτίσουν, να εκπλήξουν και να μαγέψουν το κοινό.

Ακριβής, έντονος, αναλυτικός, με συνεχή ισορροπία μεταξύ των προσωπικών
συναισθημάτων και της λογικής και αλήθειας, υπήρξε ο Ρόμπερτ Φισκ. “Ακόμα και
εκείνοι που έχουν δίκιο, για να υπάρχει περίπτωση να το βρουν πρέπει να ξέρουν
να χρησιμοποιούν σωστά τα ΜΜΕ, να υπακούν στους άγραφους κανόνες λειτουργίας
τους”.

Ο Πέτερ Χάντκε υπήρξε κατηγορηματικός και μίλησε σε έντονα προσωπικό ύφος.
“Τίποτε δεν υπάρχει να συζητήσουμε για τον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου: υπήρξε
καταστρατήγηση του διεθνούς δικαίου, και διεπράχθησαν εγκλήματα από το ΝΑΤΟ.
Το μόνον που μπορώ να κάνω, είναι να σας διηγηθώ τις εμπειρίες μου, όπως τις
βίωσα κατά τη διάρκεια του πολέμου, στο Βελιγράδι, όπου επέλεξα να βρεθώ,
κοντά στον σερβικό λαό που βομβαρδιζόταν”.

Σήμερα η συνέχεια

Σήμερα θα ολοκληρωθεί η διημερίδα, με τις ομιλίες τριών διακεκριμένων Βρετανών
δημοσιογράφων: του Φίλιπ Νάιτλι, της Ιβ-Αν Πρέντις και του Τζον Πίλτζερ.

ΡΟΜΠΕΡΤ ΦΙΣΚ

Βομβαρδίζουμε τώρα, πεθαίνουν αργότερα

Ρόμπερτ Φισκ. Δεν ασχολήθηκαν καθόλου τα δυτικά ΜΜΕ με τα λάθη και τα εγκλήματα που διέπραξε το ΝΑΤΟ

Ο καρκίνος που είναι ο πόλεμος. Τα ατέλειωτα κρούσματα καρκίνου που προκάλεσαν
οι βομβαρδισμοί της Δύσης στο Ιράκ, καθώς και ο “ανθρωπιστικός” βομβαρδισμός
της Γιουγκοσλαβίας, στους λαούς των δύο χωρών. Τα ψέματα του ΝΑΤΟ για τη χρήση
όπλων με εξασθενημένο ουράνιο, και η συνωμοτική σιωπή των δυτικών ΜΜΕ. Η βία
της προπαγάνδας – όποιας πλευράς και αν είναι. Οι απάνθρωποι βομβαρδισμοί
αμάχων. Τα ερωτικά ποιήματα για τον παντρεμένο εραστή της, που βρέθηκαν δίπλα
στο άψυχο κορμί της ωραίας Σέρβας, Μιλένα Μαλομπάμπιτς, η οποία σκοτώθηκε από
ΝΑΤΟϊκές βόμβες, κατά την επιδρομή της Συμμαχίας εναντίον νοσοκομείου στη
Νότια Σερβία. Οι δημοσιογράφοι της Δύσης που θα ήθελαν να ήταν στρατιώτες του
ΝΑΤΟ, και οι στρατιώτες που θα προτιμούσαν να ήταν δημοσιογράφοι.

Αυτά ήταν ορισμένα από τα θέματα που ανέπτυξε στη δίωρη ομιλία του, με θέμα “Ο
πόλεμος είναι καρκίνος: Ρεπορτάζ από τους “δικούς μας” πολέμους”, ο
διακεκριμένος δημοσιογράφος Ρόμπερτ Φισκ, ο οποίος με τις διεισδυτικές έρευνές
του και τις ανταποκρίσεις του από τη Μέση Ανατολή, το Βελιγράδι και το
Κοσσυφοπέδιο έχει ρίξει άπλετο φως σε σκοτεινές γωνιές των διεθνών
τεκταινομένων.

Την ώρα των ερωτήσεων, όμως, ο Ρόμπερτ Φισκ στάθηκε καταπέλτης για τα ΜΜΕ και
τον ρόλο τους στις σύγχρονες πολεμικές συρράξεις – “τους δικούς μας πολέμους”,
όπως ανέφερε χαρακτηριστικά. “Εμείς βομβαρδίζουμε, εκείνοι πεθαίνουν. Αυτή
είναι η μορφή του σύγχρονου πολέμου, επειδή δεν είναι πλέον ηθικά επιτρεπόμενο
να χάνεται η ζωή Δυτικών στρατιωτών στους πολέμους που η Δύση πραγματοποιεί”.

Οι «στρατιωτικοί»

Αναφέρθηκε όμως και στους λεγόμενους “στρατιωτικούς δημοσιογράφους” – έτσι
αποκάλεσε ο Φισκ τους δημοσιογράφους που καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου στη
Γιουγκοσλαβία αναπαρήγαγαν μονάχα τα λεγόμενα του ΝΑΤΟ και των στρατιωτών του.
“Αυτοί”, είπε χαρακτηριστικά, “αποκλείεται να αμφισβητήσουν την ορθότητα του
πολέμου του ΝΑΤΟ εναντίον της Γιουγκοσλαβίας. Και αυτό γιατί, ήταν οι δικές
τους ανταποκρίσεις που βοήθησαν να διαμορφώσουν την κοινή γνώμη της Δύσης, και
διευκόλυναν το ΝΑΤΟ – και εννοώ κυρίως τις ΗΠΑ – να ξεκινήσουν τις επιδρομές
τους εναντίον της Γιουγκοσλαβίας. Είναι, όμως, απ’ ό,τι φαίνεται, πιο εύκολο
να ενταχθείς πλήρως στο σύστημα παρά να το πολεμήσεις”.

Αλλά, όπως προσέθεσε, το πρόβλημα της σωστής και πολύπλευρης ενημέρωσης του
κόσμου είναι ευρύτερο. “Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη είναι, θεωρητικά τουλάχιστον,
μορφωμένη αλλά και καλά ενημερωμένη. Αλλά η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι
Ευρωπαίοι δεν διαβάζουν σοβαρές εφημερίδες. Και, φυσικά, οι κυβερνήσεις και οι
πολιτικοί χαίρονται πάρα πολύ με αυτό το γεγονός, επειδή έτσι ο κόσμος χάνει
την επιρροή του στο παγκόσμιο γίγνεσθαι και εκείνοι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν!”.

ΠΕΤΕΡ ΧΑΝΤΚΕ

Θα χρειαστούν νέα βιβλία από τα παιδιά του πολέμου

Πέτερ Χάντκε: «Η γενιά του Μάη του ’68 κατέστρεψε τη φαντασία, τον μεγαλύτερο θησαυρό του ανθρώπου»

Τον Ρόμπερτ Φισκ ακολούθησε στο βήμα ο φημισμένος Αυστριακός συγγραφέας Πέτερ
Χάντκε. Και οι δύο ομιλητές στέκονται κριτικά απέναντι στη στάση του ΝΑΤΟ στο
Γιουγκοσλαβικό, ωστόσο οι ομοιότητές τους σταματούν εκεί. Παρακολουθώντας τον
δημοσιογράφο και τον συγγραφέα, ήταν σαν να παρακολουθούσε κανείς δύο εντελώς
διαφορετικούς κόσμους: τον κόσμο του συναισθήματος, της σκέψης με την καρδιά,
του επιχειρήματος που βασίζεται στις αιώνιες αλήθειες, τον κόσμο δηλαδή που
εκπροσωπούσε ο Πέτερ Χάντκε, έναντι μιας κριτικής κτισμένης πάνω σε λογικά
επιχειρήματα επί του λεπτομερούς, επί του συγκεκριμένου συμβάντος που
αναλύεται από τον δημοσιογράφο με τον εξονυχιστικό τρόπο που αρμόζει σε
ιστορικό γεγονός, ακριβώς για να αποτελέσει χρήσιμο στοιχείο στον ιστορικό του
μέλλοντος.

«Γιατί την ανάλυσή σας την κάνετε στο ελληνικό ακροατήριο που δεν χρειάζεται
να πεισθεί για την ορθότητα των απόψεων αυτών και δεν την κάνετε στο Βερολίνο,
στο Παρίσι, στο Λονδίνο, στο Σιάτλ;» ήταν η πρώτη, απευθυνόμενη στον Ρόμπερτ
Φισκ, και κάπως προκλητική ερώτηση του Πέτερ Χάντκε. Ο ανταποκριτής της
«Independent» απάντησε ότι αυτό ακριβώς κάνει και σε λίγο αποχώρησε ­
ενοχλημένος; ­ από την αίθουσα. Ο ίδιος ο Αυστριακός συγγραφέας (του οποίου η
μητέρα ήταν Σλοβένα), πάντως, δεν δείχνει καμία διάθεση να πείσει κανέναν.
«Μέχρι τώρα χαιρόμουνα που ζούσα στο τέλος αυτού του αιώνα. Δεν ζήλευα το
πρότυπό μου, τον Γκαίτε, για το γεγονός ότι έζησε ωραία ζωή σε ένα φωτεινό
διάλειμμα του 18ου αιώνα. Διότι πίστευα ότι τα παιδιά που γεννιούνται πλέον
δεν φέρουν στα κύτταρά τους πολεμοχαρή κληρονομικότητα. Αποδείχθηκε όμως ξανά
η ορθότητα της ρήσης του Ηράκλειτου ότι ο πόλεμος είναι πατήρ πάντων. Δεν
βλέπω φως. Αφυπνισμένος κόσμος δεν υπάρχει πια. Όπως δεν υπάρχουν πια μέσα
ενημέρωσης και διεθνή δικαστήρια», είπε εμφαντικά ο Αυστριακός συγγραφέας.
Πιστεύει ότι δεν μπορεί κανείς σήμερα να περιγράψει την αληθινή διάσταση των
γεγονότων. Θα χρειαστεί να βγουν νέα βιβλία από τα παιδιά του πολέμου, όπως
έγινε με τον Ισπανικό Εμφύλιο ή με τους Εβραίους που είχαν ως σύνθημά τους το
«γράψε, κατέγραψε, θυμήσου». «Όμως θα χρειαστεί η δύναμη της πένας τουλάχιστον
ενός Ίβο Άντριτς, αν και νομίζω ότι μόνο ένα μέγεθος σαν του Τολστόι ή του
Ντοστογιέφσκι θα μπορούσε να κάνει τη σωστή περιγραφή», τόνισε ο Πέτερ Χάντκε.

Και κατέληξε: «Όλοι τώρα είμαστε μικρά χειραγωγημένα ανθρωπάκια. Το να είσαι
συγγραφέας δεν αποτελεί παρά μία τραγική αρρώστια που, καμιά φορά, κάνει τους
άλλους ζωντανούς». Στην περίπτωση του Πέτερ Χάντκε το τραγικό στοιχείο δείχνει
να τον ειρωνεύεται. Όταν γύριζε από τα ταξίδια του στη Γιουγκοσλαβία τον καιρό
του πολέμου, το σπίτι του δεν ήταν σε θέση να του προσφέρει πνευματική γαλήνη.
Καθώς, ήδη πριν ξεκινήσουν όλα αυτά, είχε επιλέξει να μένει… στο Ραμπουγιέ!