Εθνικό Σύστημα Υγείας

«Τα μέτρα πρέπει να ληφθούν και να στηριχθούν από μία κυβέρνηση που θα έχει
η ίδια αποφασίσει τη σύγκρουση και από μία αντιπολίτευση που δεν θα τα
ανατρέψει, όταν αυτή γίνει κυβέρνηση, που δεν θα στοχεύουν κυβέρνηση και
αντιπολίτευση στο λεγόμενο μικροπολιτικό όφελος, αλλά στο μεγάλο ιδανικό που
ονομάζεται ένα σύστημα υγείας, ποιοτικά υψηλής στάθμης, που θα υπηρετήσει τον
ελληνικό λαό, χωρίς να κάνει διαχωρισμό πολιτών με βάση την οικονομική τους
κατάσταση».

Ενώ βρισκόμεθα στις αρχές του 21ου αιώνα, η Ελλάδα αναζητεί ακόμη τη
συγκρότηση ενός αξιόπιστου, υψηλών προδιαγραφών, Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Δυστυχώς, στη χώρα μας, όχι μόνο η κάθε κυβέρνηση αλλά και ο κάθε υπουργός,
ακόμα και της ίδιας κυβέρνησης, αγνοούσε τις νομοθετικές ρυθμίσεις των
προηγούμενων υπουργών και εκ των ενόντων προσπαθούσε να βελτιώσει την
κατάσταση.

Η πρώτη συγκροτημένη προσπάθεια έγινε από την προ του 1981 συντηρητική
κυβέρνηση, με υπουργό Υγείας τον Σπύρο Δοξιάδη. Η προσπάθεια αυτή διήρκεσε 4
χρόνια και ουδέποτε έφθασε ούτε καν σε επίπεδο νομοθετικής προτάσεως, διότι οι
πιέσεις της παραοικονομίας και των οργανωμένων συμφερόντων στο χώρο της υγείας
την απέτρεψαν.

Το 1981 η σοσιαλιστική κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, με υπουργό τον Παρασκευά Αυγερινό,
υλοποιεί νομοθετικά και προσπαθεί να εφαρμόσει το Εθνικό Σύστημα Υγείας στη
χώρα μας, για πρώτη φορά. Κατά την εφαρμογή, όμως, του Συστήματος, ύστερα από
τη μεγάλη αντίδραση που αντιμετώπισε, προέκυψαν τεράστια προβλήματα, με
κίνδυνο να ανατραπεί πλήρως η προσπάθεια αυτή.

Με το κλίμα που είχε τότε διαμορφωθεί και την έλλειψη εμπιστοσύνης των μεν
προς τους δε, ως υπουργός εκτίμησα ότι ο μόνος τρόπος επιτυχίας θα ήταν να
υπάρξει μια αξιόπιστη νομοθετική πρόταση, μια πρόταση με ριζικές τομές, την
οποία θα αποδέχονταν κατά το δυνατόν και τα κόμματα της αντιπολιτεύσεως,
παράλληλα με το κυβερνών κόμμα. Έτσι εθεώρησα ότι δεν θα υπήρχε κίνδυνος να
ανατραπεί το βασικό πλαίσιο του νόμου, που εν τω μεταξύ θα είχε συμφωνηθεί.

Η σοβαρότητα της προσπάθειας αυτής του 1994 αναγνωρίσθηκε διεθνώς. Η επιτροπή
των ξένων εμπειρογνωμόνων που συστάθηκε και απεκλήθη, μάλιστα, «επιτροπή των
σοφών», περιελάμβανε τα πλέον γνωστά ονόματα, που βοήθησαν συμβουλευτικά στην
εδραίωση των πλέον επιτυχών Συστημάτων Υγείας στην Ευρώπη και τον Καναδά. Η
επιτροπή αυτή εργάσθηκε επί ένα χρόνο. Επισκέφθηκε όλους τους χώρους παροχής
υπηρεσιών υγείας (νοσοκομεία, κέντρα υγείας, κ.ά.), συζήτησε με αρχηγούς
κομμάτων, προέδρους ασφαλιστικών οργανισμών, γιατρούς και καταναλωτές υγείας,
πρότεινε βασικές νομοθετικές ρυθμίσεις – τομές που η εφαρμογή τους θα επέφερε
ουσιαστική ανατροπή της μέχρι τότε επικρατούσας απαραδέκτου καταστάσεως.

Οι προτάσεις αυτές υλοποιήθηκαν υπό μορφή νομοθετικού πλαισίου. Η μη αποδοχή
της μεταβολής του διοικητικού συστήματος και, κατά συνέπεια, του εργασιακού
καθεστώτος στις υγειονομικές μονάδες από τις δύο μεγαλύτερες συνδικαλιστικές
εργατικές ενώσεις, ΓΣΕΕ και ΑΔΕΔΥ, προκάλεσε την καθυστέρηση κατά 6 μήνες της
καταθέσεως του νομοσχεδίου στη Βουλή. Καθυστέρηση που υπήρξε καίρια, λόγω της
βιολογικής αδυναμίας του Α. Παπανδρέου. Επ’ αυτού ήταν δεδομένη η θέση του
τότε Πρωθυπουργού, ότι δηλαδή χωρίς τη συγκατάθεση των μεγάλων συνδικαλιστικών
ενώσεων, θα κινδύνευε να ανατραπεί ολόκληρο το οικοδόμημα του ΕΣΥ, αν
προχωρούσαμε σε σύγκρουση με αυτές.

Το ορατό σκηνικό ήταν αυτό που ήδη σας περιέγραψα. Στην πραγματικότητα όμως,
στο παρασκήνιο, εναντίον του νομοσχεδίου πάλεψαν όλες οι δυνάμεις της
παραοικονομίας στον χώρο της υγείας που έχουν συμφέρον να παραμείνει ως έχει η
κατάσταση.

Σήμερα τα κρατικά νοσοκομεία λειτουργούν με ένα απαρχαιωμένο διοικητικό
σύστημα, καθώς και με ένα σύστημα προμηθειών, το οποίο ουδέποτε τους
διασφαλίζει μηχάνημα σύγχρονης τεχνολογίας (απαιτούνται 2-3 χρόνια για την
παράδοση ενός οργάνου). Μονίμως ευρίσκονται σε διαπλοκή συμφερόντων με τον
ιδιωτικό τομέα, που διαθέτει σύγχρονη τεχνολογία, με αποτέλεσμα να υπάρχει
μονίμως εκροή χρημάτων από τους ασφαλιστικούς οργανισμούς. Η ίδια κατάσταση
επικρατεί και στη διακίνηση των φαρμάκων, όπου η ανυπαρξία μηχανογραφικού
συστήματος επιτρέπει την ελεύθερη προμήθεια φαρμάκων από τους πάντες. Είναι
χαρακτηριστικό ότι το 1994, με την εισαγωγή μηχανογραφικού συστήματος στο
φαρμακείο του Γενικού Κρατικού, επήλθε συνολική ελάττωση της δαπάνης φαρμάκων
μέσα σε ένα εξάμηνο της τάξεως του 1/2 δισεκατομμυρίου. Με βάση τα στοιχεία
της εποχής εκείνης, η επιτροπή εμπειρογνωμόνων υπολόγισε το σύνολο της
παραοικονομίας της υγείας (όχι μόνο των φαρμάκων) να ανέρχεται στα 270 δισ.
ετησίως.

Πρέπει να τονισθεί, ιδιαιτέρως, ότι καίτοι εψηφίσθη το 1994 σχετικός νόμος
ελέγχου της παραοικονομίας, ο νόμος αυτός δεν επέφερε τα αναμενόμενα
αποτελέσματα. Οι τιμές των αναλώσιμων υλικών είναι πολλές φορές 3πλάσιες ή
4πλάσιες από τις αντίστοιχες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Το ποσόν εκ της
παραοικονομίας αυτής κατανέμεται μεταξύ όλων των εμπλεκομένων στο κύκλωμα
υγείας και καταβάλλεται από τον προϋπολογισμό και τους ασφαλιστικούς
οργανισμούς.

Με βάση την οικονομοτεχνική μελέτη των εμπειρογνωμόνων, η εξυγίανση του
Συστήματος Υγείας όσον αφορά στην καλύτερη παροχή υπηρεσιών και στο σύστημα
εκπαιδεύσεως – μετεκπαιδεύσεως ιατρών και στελεχών, μπορεί πλήρως να καλυφθεί,
χωρίς πρόσθετες δαπάνες, από τον προϋπολογισμό, με διοχέτευση των χρημάτων της
παραοικονομίας της υγείας στον ίδιο τον χώρο της υγείας. Όσον αφορά στην
επείγουσα ιατρική περίθαλψη, υπάρχει αυστηρή νομοθεσία που διέπει την ανάπτυξή
της, προβλέπει συνεχή εκπαίδευση των στελεχών και απαγορεύει την ιδιωτική
ανάπτυξη αντίστοιχων μονάδων. Ωστόσο, αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα με ιδιωτική
πρωτοβουλία μηχανισμοί διακομιδής ασθενών, χωρίς να μπορεί να ελέγξει κανείς
την εκπαίδευση των γιατρών αυτών και το επίπεδο παροχής υπηρεσιών από το
προσωπικό τους. Στο σημείο αυτό, είναι χρήσιμο να θυμίσω τα βασικά σημεία της
προτάσεως των ξένων εμπειρογνωμόνων, τα οποία συνίστανται:

α. Στη δημιουργία οργανισμού (Ενιαίος Φορέας Υγείας), με στόχο τον συνεχή
προγραμματισμό και έλεγχο των υπηρεσιών υγείας, στελεχωμένου από ειδικούς
εμπειρογνώμονες και όχι από μη ειδικευμένους δημοσίους υπαλλήλους.

β. Στην ανάπτυξη του θεσμού του οικογενειακού ιατρού – συμβούλου, ο οποίος να
είναι της απολύτου επιλογής των πολιτών και ο οποίος θα συμβουλεύει και θα
κατευθύνει τον ασθενή του στο Κέντρο Υγείας της περιοχής του ή στο αντίστοιχο
Περιφερειακό ή Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο. Η αποκέντρωση αυτή συνεπάγεται,
παράλληλα, συνεχή εκπαίδευση και αποκέντρωση του δυναμικού της υγείας στην
περιφέρεια, ώστε να μην υπάρχει ποιοτική διαφορά των στελεχών υγείας μεταξύ
κέντρου και περιφέρειας, και

γ. Στη μεταβολή του διοικητικού οργανισμού των νοσοκομείων και του εργασιακού
καθεστώτος. Έτσι μόνον θα μπορέσουν τα νοσοκομεία να καταστούν πλήρως
ανταγωνιστικά. Ειδικότερα προβλέπεται ένα Συντονιστικό Συμβούλιο για όλα τα
νοσοκομεία της χώρας, ενώ πραγματικά ουσιαστική εξουσία θα βρίσκεται στους
managers των νοσοκομείων. Οι managers δεν θα πρέπει να είναι καλώς αμειβόμενοι
δημόσιοι υπάλληλοι, αλλά συμβασιούχοι υπάλληλοι, που θα αμείβονται με βάση το
επιτελεσθέν έργο, που θα προβλέπεται λεπτομερώς στο συμβόλαιό τους.

Τέλος, για να επιτύχει το ΕΣΥ, πρέπει να προσδιορισθούν σαφώς τα όρια του
ιδιωτικού φορέα και να καθορισθούν παράλληλα ο σκοπός και ο τρόπος λειτουργίας
των μεγάλων ιδιωτικών μονάδων. Οι μονάδες αυτές πρέπει να λειτουργήσουν κατά
το πρότυπο των διεθνών γνωστών κέντρων ­ όπως π.χ. Mayo Clinic, Cleveland
Clinic ­ υπό την εποπτεία του κράτους. Όλα αυτά πρέπει να είναι εναρμονισμένα
με ό,τι εφαρμόζεται, στην πράξη, στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, στην οποία
ανήκουμε.

Ο Δημήτριος Κρεμαστινός είναι καθηγητής Πανεπιστημίου, πρώην υπουργός
Υγείας και υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ στα Δωδεκάνησα