Νέα καθήκοντα στην εξωτερική πολιτική

Η εξωτερική πολιτική δεν βρίσκεται, προς το παρόν τουλάχιστον, στο
επίκεντρο της προεκλογικής ρητορικής, πράγμα που δεν είναι απαραίτητα
αρνητικό, με την έννοια ότι δεν είναι καλό τα εθνικά μας θέματα να αποτελούν
αντικείμενο κομματικής αντιπαράθεσης.

Εν τούτοις, είναι χρήσιμο, νομίζω, να γίνει μια εκτίμηση της κατάστασης στον
τομέα των εξωτερικών μας σχέσεων, τη στιγμή μάλιστα που νέα σύννεφα αρχίζουν,
δυστυχώς, να συσσωρεύονται στον βαλκανικό ορίζοντα. Άλλωστε, τα ζητήματα αυτά
θα απασχολήσουν αναπόφευκτα εκ των πρώτων την κυβέρνηση της χώρας μετά τις
εκλογές της 9ης Απριλίου.

Αφού η Ελλάδα ολοκλήρωσε επιτυχώς την πορεία της προς την ΟΝΕ, στην οποία η
ένταξή μας πρέπει τώρα να θεωρείται δεδομένη, οι δεσμοί της με την Ευρωπαϊκή
Ένωση ισχυροποιούνται περαιτέρω και διευρύνονται προς όλους τους τομείς όπου
γίνεται χάραξη κοινής πολιτικής και λαμβάνονται αποφάσεις. Με γνώμονα ότι η
Ευρώπη, εφόσον το θελήσει, μπορεί να αποτελέσει αληθινά αυτόνομη πολιτική και
οικονομική δύναμη στο παγκόσμιο περιβάλλον, η χώρα μας, μετέχουσα ισότιμα και
ενεργά στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, έχει χρέος να φροντίσει να αποκομίσει
όλα τα δυνατά οφέλη για την εξωτερική της ασφάλεια και την οικονομική της
ευμάρεια.

Ως προς το δεύτερο, υπό το φως της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης και της
περιορισμένης οικονομικής ανάπτυξης στον ευρωπαϊκό χώρο, οι συνθήκες δεν είναι
βέβαια οι ευνοϊκότερες δυνατές για την κοινωνική συνοχή και την κοινωνική
δικαιοσύνη, ιδιαίτερα στο εσωτερικό των ασθενεστέρων ευρωπαϊκών κρατών. Όμως,
χωρίς την επίτευξη των στόχων αυτών, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα είναι κολοβή,
με κίνδυνο ορατό να οδηγηθούμε σε πολύ δυσάρεστες κοινωνικές εκρήξεις.

Σε ό,τι αφορά την ασφάλειά μας, η κατοχύρωση των εξωτερικών μας συνόρων ως
συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να αποτελεί συνεχές μέλημά μας, όσο και
αν η επίτευξη του στόχου αυτού δυσχεραίνεται από την ουσιαστική ανυπαρξία
Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μετά το Ελσίνκι, η ατμόσφαιρα των σχέσεών μας με την Τουρκία έχει βελτιωθεί,
θα έλεγα μάλιστα αισθητά. Υπεγράφη πληθώρα διμερών συμφωνιών για θέματα
«χαμηλής πολιτικής», όπως συνηθίζεται να αποκαλούνται, αντηλλάγησαν επισκέψεις
και πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις σε υψηλό επίπεδο. Όλα αυτά βεβαίως είναι
θετικά, όμως δεν πρέπει με κανένα τρόπο να παρασυρθούμε σε άκαιρους
ενθουσιασμούς που δεν θα απεικόνιζαν την πραγματικότητα. Η οποία μας
αποδεικνύει ότι η τουρκική στάση απέναντί μας, παρά τις δικές μας χειρονομίες,
παραμένει ανελαστική, τόσο ως προς το Κυπριακό όσο και ως προς το Αιγαίο.

Όπως είναι προφανές, η δίκαιη και βιώσιμη λύση του κυπριακού προβλήματος
αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ουσιαστική εξομάλυνση των
ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ατυχώς, η στάση της Άγκυρας και του κ. Ντενκτάς
μοιάζει να είναι πάντα εξίσου αδιάλλακτη, αν κρίνει κανείς από τα όσα έχουν
διαρρεύσει για τα αποτελέσματα των μέχρι στιγμής εκ του σύνεγγυς συνομιλιών
υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Και πολύ αμφιβάλλω ότι θα υπάρξει και στο
μέλλον θετική μεταβολή των τουρκικών διαθέσεων. Μέσα στις δυσμενείς αυτές
προοπτικές, είναι βέβαια ευτύχημα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον αποσυνδέσει
την ενταξιακή πορεία της Κύπρου από την επίλυση του πολιτικού της προβλήματος.
Αρκεί φυσικά να τηρήσει μέχρι τέλους τη δέσμευσή της.

Ως προς το Αιγαίο, η θέση μας πρέπει να παραμείνει κρυστάλλινη: η μόνη διαφορά
που έχουμε με την Τουρκία αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Είναι θέμα
νομικό που δεν αποτελεί βέβαια συνοριακή διαφορά και πρέπει να επιλυθεί από το
Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Όμως, βλέπουμε και εδώ να πολλαπλασιάζονται οι δηλώσεις υψηλών Τούρκων
αξιωματούχων, οι οποίοι περίπου προαναγγέλλουν διμερή διάλογο εφ’ όλης της
ύλης, δηλαδή για το Αιγαίο, τον εναέριο χώρο κ.λπ. μετά τις ελληνικές εκλογές.
Είναι, νομίζω, αυτονόητο ότι ένας τέτοιος διάλογος δεν είναι δυνατός για πολύ
γνωστούς λόγους, ασχέτως του ότι δεν θα απέφερε και κανένα αποτέλεσμα. Ή,
μάλλον, θα προκαλούσε νέα όξυνση στις διμερείς σχέσεις. Πρέπει επομένως να
παραμερίσουμε αιτήματα για συζήτηση μονομερών τουρκικών διεκδικήσεων, για να
διαφυλαχθεί, στο μέτρο του δυνατού, και το υφεσιακό κλίμα στην επικοινωνία
μας.

Κατά τα άλλα, η Ελλάδα θα ευνοήσει και θα διευκολύνει περαιτέρω την ευρωπαϊκή
προοπτική της Τουρκίας, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι η Άγκυρα θα ανταποκριθεί
στις αρχές και αξίες που πρεσβεύει η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία και θα πρέπει να
είναι η κυρίως υπεύθυνη για να κάνει τη σχετική αξιολόγηση όταν έλθει η
στιγμή.

Η περυσινή ΝΑΤΟϊκή επέμβαση στη Γιουγκοσλαβία, που έγινε κατά παράβαση όλων
των παραδεδεγμένων αρχών της διεθνούς νομιμότητας, δεν πέτυχε κανένα πολιτικό
στόχο, αν υποθέσουμε ότι είχε τέτοιους στόχους, δεν έλυσε το πρόβλημα του
Κοσσυφοπεδίου και δεν αποκατέστησε συνθήκες ομολότητας στην περιοχή μας.

Η κατάσταση είναι τώρα ιδιαίτερα τεταμένη. Μετά τα τελευταία γεγονότα στη
Μιτροβίτσα, η KFOR δεν είναι σε θέση να ελέγξει τις αλυτρωτικές δραστηριότητες
του μεταλλαγμένου UCK που εκτείνονται πλέον και στη Νότια Σερβία, ο σερβικός
πληθυσμός είναι υπό συνεχή διωγμό και, βέβαια, γίνεται ολοένα και περισσότερο
λόγος για νέα στρατιωτική επέμβαση. Μέσα σ’ αυτή την ατμόσφαιρα, τα
αναγνωρισμένα διεθνή σύνορα τίθενται από κάποιους υπό αμφισβήτηση.

Μια τέτοια εξέλιξη θα συνιστούσε τη χειρότερη δυνατή προοπτική για την ειρήνη
και τη σταθερότητα στον βαλκανικό χώρο. Θα μπορούσε να παρασύρει μάλλον
αναπόδραστα, και το εύθραυστο οικοδόμημα του κράτους των Σκοπίων, όπου
ακούγονται τριγμοί στους κόλπους της κεντροδεξιάς κυβέρνησης και όπου οι
αλυτρωτικές κινήσεις του αλβανόφωνου στοιχείου είναι πλέον αρκετά ευκρινείς.

Η Ελλάδα, η οποία, προ δεκαετίας, δεν αντιτάχθηκε όσο θα έπρεπε στη διάλυση
της πρώην Γιουγκοσλαβίας, ή, έστω, δεν μπόρεσε να διασφαλίσει, μέσα στη δίνη
των γεγονότων της εποχής εκείνης, κάποια ουσιώδη συμφέροντά της, είναι
υποχρεωμένη τώρα να αντιδράσει στην επαπειλούμενη από ορισμένους κύκλους πλήρη
ανατροπή των πολιτικών ισορροπιών στην περιοχή μας. Στην οποία, σημειωτέον,
δεν θα πρέπει να παραβλέπονται και τα παραδοσιακά συμφέροντα της Ρωσίας, η
οποία παρά τις εγγενείς αδυναμίες της, επιχειρεί τώρα να υψώσει ανάστημα στις
γνωστές υπεροπτικές τάσεις της μόνης πλέον υπερδύναμης, των Ηνωμένων
Πολιτειών.

Όπως δεν μπορεί να παραβλεφθεί η παρουσία πολιτικοστρατιωτικών συμβούλων της
Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στο Βελιγράδι και η οικονομική στήριξη του
Βελιγραδίου από το Πεκίνο.

Σε σχέση με τα παραπάνω, θεωρώ ότι τα διεθνή σύνορα πρέπει να παραμείνουν
σεβαστά και να διαφυλαχθεί ο πολυεθνικός χαρακτήρας του Κοσόβου, υλοποιούμενης
της απόφασης 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας και καθισταμένου αποτελεσματικού
τού υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Συμφώνου Σταθερότητας. Ακόμη, είναι
ανάγκη πλέον να αντιμετωπισθεί η άρση των κυρώσεων κατά του Βελιγραδίου.

Ανεξάρτητα από αυτά, η χώρα μας οφείλει να διαδραματίσει τον ιδιαίτερο ρόλο
που της ανήκει, με την ανάδειξη της Θεσσαλονίκης σε προνομιακό κέντρο
δραστηριοτήτων για την οικονομική ανασυγκρότηση της περιοχής που δεν έχει
ακόμη ξεκινήσει. Η συμβολή των ελληνικών επιχειρήσεων στον τομέα αυτό μπορεί
να αποδειχθεί πολύτιμη, εφόσον υπάρξει από τους ενδιαφερόμενους η απαραίτητη
βούληση και κινητοποίηση.

Είναι αυτονόητο ότι οι διμερείς σχέσεις μας με όλα τα κράτη των Βαλκανίων
πρέπει να αναπτύσσονται με γρήγορους ρυθμούς, ιδίως που η Ελλάδα αποτελεί και
πρόσβαση για τις χώρες αυτές προς τις ευρωατλαντικές δομές, προς τις οποίες με
ιδιαίτερο ενδιαφέρον προσβλέπουν.

Δεν θα ήθελα να κλείσω το κείμενο αυτό χωρίς να αναφερθώ στις σχέσεις μας με
τις χώρες του Αραβικού κόσμου. Με απορία παρατηρώ ότι, το τελευταίο διάστημα,
αυτές δεν είναι όσο παλαιότερα ενεργοποιημένες. Τώρα που διανοίγεται κάποια
σοβαρότερη προοπτική γενικής ειρήνης στη Μέση Ανατολή, οι δε σχέσεις μας με το
Ισραήλ είναι σε ανοδική τροχιά, θεωρώ απαραίτητη την ενδυνάμωση των σχέσεών
μας με τους Άραβες φίλους μας, με τους οποίους μας συνδέουν παραδοσιακοί
δεσμοί πολιτικής και πολιτισμικής προσέγγισης.

Η εκτίμησή μου είναι ότι περνάμε μια περίοδο διαρκείας εύθραυστων ισορροπιών
παλαιών και αναγεννώμενων συσχετισμών που επιβάλλουν νέα καθήκοντα στην
εξωτερική πολιτική της πατρίδας μας, προσεκτική παρακολούθηση των σχέσεων
Ευρώπης – Ηνωμένων Πολιτειών, σχέσεων των οποίων οι όποιες διαταραχές θα
γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στον βαλκανικό χώρο και στην ευρύτερη περιοχή των
ελληνικών συμφερόντων.

Ο Κάρολος Παπούλιας είναι πρώην υπουργος Εξωτερικών και υπ. βουλευτής
Ιωαννίνων .