Με όρους χορήγηση της ηρωίνης

Προσεκτικά και χωρίς καμία διάθεση για βιαστική εξαγωγή συμπερασμάτων
προχωρούν στη συνέχιση του προγράμματος ελεγχόμενης χορήγησης ηρωίνης Ολλανδοί
και Ελβετοί.

«Είναι η τελευταία πιθανότητα που εξετάζουμε», λένε, χαρακτηριστικά στα
αντίστοιχα υπουργεία Υγείας. Κάτι που φαίνεται, άλλωστε, και από τα ιδιαίτερα
αυστηρά κριτήρια για την επιλογή των χρηστών: να έχουν περάσει απ’ όλα τα
διαθέσιμα προγράμματα, να έχουν αποτύχει στη συντήρηση με μεθαδόνη και να
έχουν σοβαρά προβλήματα υγείας, είναι ορισμένα από αυτά.

Την ίδια στιγμή στην Ελλάδα, όπου ακόμα δεν έχει ικανοποιηθεί η ζήτηση για το
πρόγραμμα θεραπείας με μεθαδόνη και δεν έχουν ξεκινήσει να λειτουργούν
προγράμματα συντήρησης με την ίδια ουσία, «κάποιοι βγαίνουν πρόωρα και μιλούν
για χορήγηση ηρωίνης, παραβλέποντας ότι έχουμε αρκετά βήματα ακόμα να κάνουμε
πριν καταλήξουμε εκεί», όπως υπογραμμίζει η ευρωβουλευτής κ. Μένη Μαλλιώρη,
πρώην πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ.

Στην Ελβετία υπάρχουν σήμερα 800 άτομα στο πρόγραμμα χορήγησης ηρωίνης σε
σύνολο 30.000 εξαρτημένων. Στην Ολλανδία, περίπου 650 σε σύνολο 24.000
εξαρτημένων. Και στις δύο αυτές χώρες, οι οποίες θεωρούνται οι πλέον
«προωθημένες» στην αντιμετώπιση του προβλήματος της χρήσης, υπογραμμίζεται
διαρκώς ότι η χορήγηση ηρωίνης «είναι η έσχατη λύση». Μάλιστα, στη σχετική
αναφορά των ελβετικών αρχών, αναφέρεται πως «θα πρέπει με κάθε τρόπο να
ενθαρρύνουμε τους εξαρτημένους να μπουν σε προγράμματα θεραπείας, να τους
δώσουμε την ευκαιρία να σταματήσουν τα ναρκωτικά. Η θεραπεία με χορήγηση
ηρωίνης είναι η τελευταία πιθανότητα και απευθύνεται στους χρήστες που δεν
έχουν καμία πλέον ελπίδα να παρακολουθήσουν ούτε καν τα προγράμματα συντήρησης
με μεθαδόνη».

Οι Ελβετοί που έχουν 2.200 χρήστες στα διαφορετικά «στεγνά» προγράμματα για
αποτοξίνωση, ενώ 15.000 παρακολουθούν προγράμματα συντήρησης με μεθαδόνη,
κατάφεραν ­ σύμφωνα πάντα με τις επίσημες εκθέσεις των ίδιων ­ να μειώσουν τον
αριθμό των θανάτων, να μειώσουν θεαματικά τον αριθμό των νέων χρηστών, και να
δουν τους δείκτες της εγκληματικότητας που συνδέεται με τη χρήση να «πέφτουν»
επίσης θεαματικά. Στην ίδια χώρα όμως, παράλληλα με την ανάπτυξη προγραμμάτων
απεξάρτησης προσαρμοσμένων στις διαφορετικές ανάγκες των χρηστών, σημαντικό
βάρος δίνεται και στην πολιτική «μείωσης της βλάβης» με σκοπό τη βελτίωση της
υγείας των χρηστών, τις καλύτερες συνθήκες διαβίωσής τους και τον περιορισμό
της εξάπλωσης του ιού HIV. Κι όπως τονίζεται στην ίδια αξιολογική έκθεση,
«υπάρχουν θετικά αποτελέσματα χάρις στον συνδυασμό προγραμμάτων σε όλες τις
κατευθύνσεις».

Τόσο οι Ελβετοί, όσο και οι Ολλανδοί πάντως δεν βιάζονται καθόλου «να
υπερασπιστούν» τα προγράμματα χορήγησης ηρωίνης. Οι δεύτεροι μάλιστα θα
αξιολογήσουν το πρόγραμμα που ξεκίνησε, βασισμένο στην ελβετική εμπειρία, τον
Αύγουστο του ’98, έπειτα από τέσσερα χρόνια εφαρμογής. Η δική τους ιδέα είναι
η δημιουργία τριών «ομάδων» χρηστών, όπου η ηρωίνη χορηγείται παράλληλα με
μεθαδόνη (ή εναλλάξ) και αφορά περίπου 650 χρήστες.

Τόσο οι Ολλανδοί, όσο και οι Ελβετοί όμως, δεν παραβλέπουν να υπογραμμίζουν με
κάθε ευκαιρία «την υποστήριξη αυτών των προγραμμάτων σε αυστηρά επιλεγμένη
ομάδα χρηστών που έχουν αποτύχει σε όλα τα προγράμματα, ακόμα και της
μεθαδόνης, και δεν έχουν πλέον καμία άλλη ελπίδα».

Στην Ολλανδία υπάρχουν 24.000 εξαρτημένοι από ηρωίνη εκ των οποίων οι 17.000
παρακολουθούν κάποιο από τα παρεχόμενα προγράμματα. Από αυτούς, η συντριπτική
πλειοψηφία, 12.500 χρήστες, είναι σε προγράμματα μεθαδόνης ενώ 4.500 σε
«στεγνά» προγράμματα απεξάρτησης.

Και σε αντίθεση, για παράδειγμα με την Ελλάδα, όπου αν κάνεις παράλληλη χρήση
ουσιών «αποβάλλεσαι» από το πρόγραμμα μεθαδόνης, στην Ολλανδία, υπάρχουν 4.500
χρήστες «πιστοί» στη μεθαδόνη. Άλλοι 5.000 «που κατά καιρούς υποτροπιάζουν»
και άλλες 3.000 που χαρακτηρίζονται «προβληματικοί» αφού παράλληλα κάνουν
χρήση κι άλλων ουσιών.

«Για να μιλήσουμε, όμως, και στην Ελλάδα για προγράμματα χορήγησης ηρωίνης θα
πρέπει να μιλήσουμε πρώτα για κάλυψη της ζήτησης σε μεθαδόνη, για επέκταση των
”στεγνών” προγραμμάτων, για προγράμματα μείωσης της βλάβης», επισημαίνει η
κ. Μαλλιώρη. «Εμείς ακόμα δεν έχουμε πρόγραμμα συντήρησης, θα ξεκινήσουμε
διάλογο για χορήγηση ηρωίνης; Έχω την εντύπωση πως είναι άκαιρο το θέμα, όπως
τέθηκε πρόσφατα από τον υφυπουργό Υγείας και βέβαια δεν απασχολεί μόνο τη χώρα
μας καθώς υπάρχουν πολλά κράτη ακόμα στην Ευρώπη που ξεκίνησαν αργά τα
προγράμματα μεθαδόνης».

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

Μια «δεύτερη ματιά» στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά
(στοιχεία έως το 1997).

* Η ινδική κάνναβη είναι το ευρύτερα χρησιμοποιούμενο παράνομο ναρκωτικό στην
Ε.Ε. εφόσον έχουν κάνει χρήση αυτής της ουσίας ποσοστό από 1%-8% του συνολικού
πληθυσμού και έως το 20% των νεαρών ενηλίκων. Η συνολική της χρήση παρουσιάζει
σταθερότητα.

* Η αμφεταμίνη είναι το δεύτερο ευρέως χρησιμοποιούμενο παράνομο ναρκωτικό
στις περισσότερες χώρες. Την έχει δοκιμάσει το 2% έως 4% των ενηλίκων και
μέχρι 10% των νεαρών ενηλίκων. Η χρήση της παρουσιάζει ανοδική τάση και είναι
πιθανόν να ξεπεράσει στο μέλλον τη χρήση του «έκσταση».

* Η χρήση του «έκσταση» δεν αυξάνεται πλέον στα κράτη-μέλη όπου εμφανιζόταν με
μεγαλύτερη συχνότητα στο παρελθόν (π.χ. Αγγλία), αλλά εξακολουθεί να αυξάνεται
στα υπόλοιπα.

* Η χρήση της ηρωίνης παρουσιάζει μικρή αλλά σταθερή αύξηση αν και τα ποσοστά
εξακολουθούν να είναι χαμηλά. Παρ’ όλα αυτά παραμένει η ουσία με τις
περισσότερες και σοβαρότερες επιπτώσεις.

* Το «κρακ» αποτελεί φαινόμενο περιορισμένης έκτασης.

* Η σοβαρότερη φθορά της υγείας που οφείλεται στη χρήση παράνομων ναρκωτικών
παρατηρείται στα άτομα που κάνουν ενδοφλέβιες ενέσεις. Ενώ τα κρούσματα AIDS
έχουν μειωθεί, τα καταγεγραμμένα κρούσματα ηπατίτιδας αποτελούν πρόβλημα για
τη δημόσια υγεία. Ο αριθμός των θανάτων σε γενικές γραμμές είναι σταθερός ή
μειώνεται αν και υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις.

«Δεν είμαστε πρώτοι σε θανάτους»

Η τελευταία Έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά είναι σαφής:
«Οι άμεσες συγκρίσεις εθνικών στατιστικών είναι αδύνατες εξαιτίας διαφορών
στην επικράτηση της χρήσης ναρκωτικών καθώς και στις μεθόδους και στους
ορισμούς που χρησιμοποιούνται για την καταγραφή περιστατικών». Τότε πώς
προέκυψε η Ελλάδα πρώτη σε θανάτους και χρήστες ηρωίνης;

Η εξεύρεση κοινής μεθόδου υπολογισμού ορισμένων ευαίσθητων δεικτών (όπως ο
αριθμός των θανάτων) για την εξαγωγή συμπερασμάτων και την αξιολόγηση των
προγραμμάτων στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ένα από τα ζητούμενα.
«Ο υπολογισμός του αριθμού των θανάτων, η ηλικία που ο χρήστης ζητάει για
πρώτη φορά να μπει σε πρόγραμμα απεξάρτησης, η νοσηρότητα, τα επιδημιολογικά
στοιχεία χρήσης ουσιών του γενικού και μαθητικού πληθυσμού είναι ορισμένοι από
τους δείκτες που χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή στατιστικών συμπερασμάτων»,
εξηγεί η κ. Μαλλιώρη. «Γι’ αυτό λοιπόν είναι λάθος να λέμε ότι η Ελλάδα είναι
πρώτη σε θανάτους».

«Αυτή τη στιγμή ένα κομμάτι του διαλόγου για το πρόβλημα των ναρκωτικών
γίνεται για τον καθορισμό ενιαίου τρόπου συλλογής και καταγραφής των δεικτών.
Από την άλλη, είναι σαφές πλέον ότι η πολιτική της Ευρώπης είναι υπέρ του
χρήστη, κατά της χρήσης. Όλο και περισσότερες χώρες υιοθετούν πολιτικές που
αποποινικοποιούν τον χρήστη, τον αντιμετωπίζουν ως ασθενή αποφεύγοντας, για
παράδειγμα, να τον οδηγήσουν στη φυλακή και προτείνοντας εναλλακτικά
προγράμματα απεξάρτησης.

Επίσης κατηγοριοποιούν τις ουσίες, ενώ σε καμιά περίπτωση δεν νομιμοποιούν τις
ουσίες που έχουν «κατηγοριοποιηθεί ως ναρκωτικές βάσει των διεθνών συμβάσεων».