30 Ερωτήσεις ΒΥΡΩΝ ΜΑΝΙΚΑΚΗΣ

ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ: στις 24 Αυγούστου 1949, στον Άη Στράτη

ΑΓΑΠΑ: την απλότητα

ΑΝΤΙΠΑΘΕΙ: το ψέμα

ΦΟΒΑΤΑΙ: την αλλοίωση του περιβάλλοντος

ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΣ ΤΟΠΟΣ: η θάλασσα του ποιητή του Αιγαίου

ΥΨΙΣΤΟ ΑΓΑΘΟ: η Αυτογνωσία

ΟΝΕΙΡΕΥΕΤΑΙ: ένα τέλος σαν του πατέρα του, στον Άη Στράτη

Τα Φωτογραφικά Ίχνη από το αρχείο Βασίλη Μανικάκη που εκτίθενται στο
Μουσείο Μπενάκη είναι μία επιλογή φωτογραφιών που διασώθηκαν από τη φθορά του
χρόνου για να μας δώσουν αποσπασματικά και φευγαλέα την αίσθηση στιγμών του
παρελθόντος σ’ ένα νησιωτικό και απομακρυσμένο τοπίο ­ του Άη Στράτη ­ που
άλλαξε και έφυγε χωρίς επιστροφή. Ο μικρός γιος του αυτοδίδακτου τοπικού
φωτογράφου, Βύρων, με υπερηφάνεια βλέπει το έργο του πατέρα του να
αναγνωρίζεται και ελπίζει να γίνει ευρύτερα γνωστό. Να γνωρίσουν το ακριτικό
νησί όχι μόνο όσοι το θεωρούν αποκλειστικά ως «τόπο εξορίας», αλλά και οι
μετανάστες δεύτερης γενιάς να μάθουν την ιστορία της γενέτειρας των γονέων
τους.

ΕΡ.: Ποιος ήταν ο φωτογράφος Βασίλης Μανικάκης;

ΑΠ.: Ένας καθημερινός οικογενειάρχης που κάποια στιγμή μπόρεσε να
διαβάσει το φως του Αιγαίου.

ΕΡ.: Πώς τον θυμάσαι πιο έντονα;

ΑΠ.: Ένα βιοπαλαιστή που ορθώνει ξερολιθιές για να συγκρατήσει το
λιγοστό χώμα, να οργώνει, να σπέρνει, να θερίζει, στην κορυφή του βουνού, στο
πέτρινο αλώνι και δίπλα στον ανεμόμυλο που αντιστεκόταν στον Βοριά με τις
αντένες του.

ΕΡ.: Άλλες εικόνες από τις παιδικές σου αναμνήσεις;

ΑΠ.: Τον βλέπω σαν και τώρα, όρθιο στην πλώρη της βάρκας, με το καμάκι
να κυνηγά τον σαργό και τις σάλπες. Ή ν’ αφουγκράζεται το κλάμα της φώκιας
μέσα στη θαλασσινή σπηλιά.

ΕΡ.: Πού βρήκε φωτογραφική μηχανή εκείνη την εποχή;

ΑΠ.: Του την έφερε κάποιος από την Αλεξάνδρεια, για να γίνει «το μαγικό
κουτί» η προέκταση του ματιού του.

ΕΡ.: Τότε άλλαξε η ζωή του;

ΑΠ.: Ναι. Θαμπώθηκε από το φως και τα χρώματα, την ομορφιά της πέτρας,
την αδιάκοπη κίνηση της θάλασσας.

ΕΡ.: Ποια ήταν η φωτογραφική θεματογραφία του;

ΑΠ.: Έγινε φωτογράφος που τα έβλεπε πια όλα μέσα από τον φακό.

ΕΡ.: Τι έβλεπε δηλαδή;

ΑΠ.: Την ομορφιά του νησιού, τον καθημερινό μόχθο των συγχωριανών, τη
συντροφικότητα στη χαρά και στη λύπη.

ΕΡ.: Κι όταν έφτασαν οι εξόριστοι;

ΑΠ.: Ο φακός του βλέπει τους καιρούς ν’ αλλάζουν και να ‘ρχονται τα
πέτρινα χρόνια.

ΕΡ.: Τι αποτύπωσε τότε με τον φακό του;

ΑΠ.: Βλέπει καράβια από το πέλαγος να φέρνουν κόσμο στην αμμουδιά του
νησιού. «Μ’ ανθρώπους ­ λέει ­ που έχουν ιδέες παράξενες και μαζί φρουρούς να
τους φυλάνε».

ΕΡ.: Τι έλεγε για τους εξόριστους;

ΑΠ.: Να φυλακιστούν τα όνειρα και οι ιδέες, αν είναι ποτέ δυνατόν…

ΕΡ.: Και πώς αντέδρασε;

ΑΠ.: Αρχισε με τον φακό του να καταγράφει μερικές φορές στα κρυφά, μα
πάντα τα πρόσωπα φυλακισμένων και φρουρών να κοιτάζουν ανοικτά προς το πέλαγος
με προσμονή για το αύριο.

ΕΡ.: Με τη φωτογραφία έβγαζε μεροκάματο;

ΑΠ.: Όχι, φυσικά.

ΕΡ.: Τι έκανε τότε;

ΑΠ.: Την ίδια εποχή νιώθει δίψα για μάθηση ενώ συγχρόνως μεγαλώνουν οι
ανάγκες για την οικογένεια και γίνεται πολυτεχνίτης

ΕΡ.: Ποιες ήταν οι άλλες του ασχολίες;

ΑΠ.: Ήταν αγρότης, κτηνοτρόφος, μυλωνάς, φούρναρης, κτίστης,
μελισσοκόμος, χειριστής ασυρμάτου, λυράρης, αλλά πάνω απ’ όλα η αγάπη του για
τη φωτογραφία.

ΕΡ.: Τι μέσα διέθετε;

ΑΠ.: Πρωτόγονα. Με λάμπα πετρελαίου δεν είναι εύκολο να τυπώνεις
φωτογραφίες.

ΕΡ.: Και τις μεγεθύνσεις;

ΑΠ.: Με πολύ πρωτότυπο τρόπο, με το φως του ήλιου του μεσημεριού, χάρη
σε μια τρύπα που είχε κάνει στα κεραμίδια.

ΕΡ.: Το κτύπημα του Εγκέλαδου τον Φεβρουάριο του ’68;

ΑΠ.: Ερείπια και πόνος. Ένας παραδοσιακός οικισμός καταστρέφεται. Κι ο
φακός του καταγράφει κι απαθανατίζει την καταστροφή.

ΕΡ.: Πώς έγινε γνωστή η ύπαρξη του φωτογραφικού αρχείου Μανικάκη;

ΑΠ.: Χάρη στην ευαισθησία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ.
Στεφανόπουλου. Που επισκέφτηκε το νησί, είδε τις φωτογραφίες, και ζήτησε να
γνωρίσει τον φωτογράφο. Το έγραψαν τότε οι εφημερίδες.

ΕΡ.: Σε χαροποιεί η έκθεση;

ΑΠ.: Ναι, επειδή επαληθεύει τις κουβέντες του πατέρα: «Μια πελεκημένη
πέτρα ποτέ δεν χάνεται. Κάποια μέρα κάποιο μάτι μέσα από τον σωρό θα την
ξεχωρίσει, για να τη βάλει μπροστά να βαστάει τις άλλες ή θα την πάρει να τη
βάλει τη γωνιά του σπιτιού του».

ΕΡ.: Πότε έφυγε ο πατέρας σου;

ΑΠ.: Μια ηλιόλουστη μέρα του Μάρτη του ’98, τον αγκάλιασε για πάντα η
γη του Άη Στράτη που τόσο αγάπησε, αφήνοντας πίσω την αγάπη μιας ζωής ­ τη φωτογραφία.