Ξανανοίγει η υπόθεση Πολκ

Η περιπέτειά του ­ 12 χρόνια χαμένα σε μια φυλακή ­ γέμισε εκατοντάδες
σελίδες εφημερίδων, έγινε βιβλίο και κινηματογραφική ταινία. Και αποτελεί
ακόμη κλασικό παράδειγμα του διωγμού που υπέστησαν χιλιάδες άνθρωποι στις πιο
σκοτεινές εποχές της Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας. Ο Γρηγόρης Στακτόπουλος
έφυγε με την αίσθηση της δικαίωσης από την ελληνική κοινωνία και τον δικό του
κόσμο, τον δημοσιογραφικό.

Δικαστήριο Συνέδρων. Ο Γρ. Στακτόπουλος όρθιος, με τη μητέρα του Άννα δίπλα του στο εδώλιο, πριν από 51 χρόνια, αναμένει την έκδοση μιας «προαναγγελθείσης» απόφασης

Και τώρα, δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Άρειος Πάγος καλείται να εκδώσει
και μία δικαστική απόφαση δικαίωσης. Αλλά και να ανοίξει τον φάκελο της
«υπόθεσης Πολκ» στις αίθουσες των δικαστηρίων… Τον πολύχρονο αγώνα του για
ένα Λευκό Μητρώο, έστω και μετά θάνατον, συνεχίζει η χήρα του Θεοδώρα, η οποία
με αίτησή της στην Εισαγγελία του Ανωτάτου Δικαστηρίου ζητεί επανάληψη της
πολύκροτης δίκης του 1949 που είχε καταλήξει στην ισόβια καταδίκη του Γρ.
Στακτόπουλου για συνέργεια στη δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ
Πολκ. Ουσιαστικά ζητεί «να αποκατασταθεί η Ιστορία», μαζί με τη μνήμη του
συντρόφου της, γνωρίζοντας καλά ότι το αίτημά της οδηγεί σε μια πρωτόγνωρη
δίκη για τα ελληνικά χρονικά, αλλά και σε μία σπάνια δίκη για τα παγκόσμια
νομικά χρονικά.

Τυπικά προβλήματα

Από την πλευρά της έχει ξεκινήσει ένας αγώνας δρόμου για να συγκεντρωθούν τα
νεώτερα στοιχεία που θα δικαιολογούν αναψηλάφηση της δίκης, που είχε διεξαχθεί
πριν από 51 χρόνια στο Δικαστήριο των Συνέδρων Θεσσαλονίκης. Και όσο κι αν
φαίνεται περίεργο, το κυριότερο για να οδηγηθεί εκ νέου η «υπόθεση Πολκ» στο
δικαστήριο είναι να ξεπεραστούν τυπικά-δικονομικά προβλήματα και δεν έχει
ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι από τότε έχει περάσει μισός αιώνας και στη
δικαστική αίθουσα δεν θα παρίστανται οι βασικοί πρωταγωνιστές της υπόθεσης.

Αίτημα ζωής. Η Θεοδώρα Στακτοπούλου με την αίτησή της στον Άρειο Πάγο ζητεί να ξανανοίξει η «υπόθεση Πολκ» και μαζί με τη μνήμη του συζύγου της «να αποκατασταθεί και η Ιστορία…»

Ο Τζορτζ Πολκ βρέθηκε δολοφονημένος στην παραλία της Θεσσαλονίκης τη στιγμή
που η χώρα συγκλονιζόταν από τον Εμφύλιο. Αυτό το εμφυλιοπολεμικό κλίμα
επιχειρούσε, άλλωστε, να καλύψει με τις ανταποκρίσεις του για το CBS. Η
δολοφονία έγινε πρώτο θέμα στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού και λίγο
αργότερα τρεις Θεσσαλονικείς υποδείχθηκαν ως υπεύθυνοι για το έγκλημα: δύο
δεδηλωμένοι αριστεροί, ο Αδάμ Μουζενίδης και ο Ευάγ. Βασβανάς, και ο
δημοσιογράφος της εφημερίδας «Μακεδονία» Γρ. Στακτόπουλος. Οι πρώτοι ως
αυτουργοί, ο Στακτόπουλος ως συνεργός. Η ιστορία από εκείνη την ώρα είναι
λίγο-πολύ γνωστή. Οι αυτουργοί δεν βρέθηκαν ποτέ, ο Στακτόπουλος καταδικάστηκε
σε ισόβια, αλλά η δίκη του δεν έπεισε ούτε την αμερικανική πλευρά. Πλήρωσε μια
ομολογία στο στάδιο της ανάκρισης, την οποία στη συνέχεια ανακάλεσε,
φωνάζοντας ότι ήταν το αποτέλεσμα φρικτών βασανιστηρίων στα κρατητήρια της
Ασφάλειας. Το 1960 αποφυλακίστηκε με όρους, αναγκάστηκε να μετακομίσει στην
Αθήνα, όπου επέστρεψε στη δημοσιογραφία, ενώ αγωνίστηκε έως το τέλος της ζωής
του με την ελπίδα ότι θα δει αυτή την απόφαση να ανατρέπεται από την ίδια την
ελληνική δικαιοσύνη. Άλλωστε, η υπόθεσή του δεν είχε ποτέ εκδικαστεί σε
δεύτερο βαθμό, ενώ αίτηση για επανάληψη της δίκης τη δεκαετία του ’70
απερρίφθη.

Κακοστημένη σκευωρία

Ένα από τα επιβαρυντικά στοιχεία για τον Γρ. Στακτόπουλο, όσο κι αν φαίνεται
απίστευτο, ήταν το γεγονός ότι είχε φοιτήσει στο Αμερικανικό Κολέγιο
Θεσσαλονίκης και παρουσιάστηκε ως διερμηνέας στις επαφές του Πολκ με τους
Μουζενίδη και Βασβανά. Αρκετά στοιχεία που οδηγούσαν σε μια ­ κακοστημένη
μάλιστα ­ σκευωρία είχαν κατατεθεί και στη δίκη, αλλά δεν ελήφθησαν υπόψη. Ο
Μουζενίδης ήταν άριστος γνώστης της αγγλικής γλώσσας και δεν υπήρχε λόγος
παρουσίας διερμηνέα στις υποτιθέμενες επαφές του με τον Πολκ. Και το πιο
σημαντικό: ο Μουζενίδης είχε σκοτωθεί πριν από την άφιξη του Πολκ στη
Θεσσαλονίκη, ενώ ο Βασβανάς βρισκόταν στην Ανατολική Ευρώπη.

Η έρευνα που ακολούθησε τα επόμενα χρόνια έφερε στο φως και άλλα στοιχεία,
ίσως ακόμη και την ταυτότητα των πραγματικών δολοφόνων, παρακρατικών της
Θεσσαλονίκης. Αλλά ποτέ δεν εξετάστηκαν σε μια δίκη. «Το δικαστήριο του ’49
εγκλωβίστηκε στο κλίμα της αυταρχικής περιόδου και στερήθηκε τη γνώση πλήθους
αποδεικτικών στοιχείων και γεγονότων που καθιστούσαν την αθωότητα του
Στακτόπουλου καταφανέστατη… Δυστυχώς, η τότε πολιτική ηγεσία της χώρας και
οι διωκτικές αρχές δεν ενδιαφέρονταν να εξιχνιάσουν το έγκλημα, αλλά
επιθυμούσαν να δώσουν ένα τέλος στο επεισόδιο που θα μπορούσε να έχει
δυσάρεστες και απρόβλεπτες συνέπειες για την κυβέρνηση. Έτσι βρέθηκαν
εξιλαστήρια θύματα…», σημειώνει η κ. Θεοδώρα Στακτοπούλου στην αίτηση για
επανάληψη της δίκης.

«Με όρκισε να συνεχίσω τον αγώνα του που είναι και δικός μου αγώνας… Ο
μεγαλύτερος στόχος της ζωής του ήταν να σβηστεί από τα επίσημα βιβλία της
Ιστορίας αυτή η απόφαση…», αναφέρει η ίδια στα «ΝΕΑ». Και με το βλέμμα πια
προς το Ανώτατο Δικαστήριο περιμένει «τη δικαίωσή του, έστω μετά θάνατον, και
εν τέλει την απόδοση της μνήμης του λευκής στην κοινωνία».