Εκείνες που αψήφησαν το άβατον του Πολυτεχνείου

Υπήρξαν οι πρώτες που εισέβαλαν σε έναν κόσμο αποκλειστικά ανδροκρατούμενο.
Απέδειξαν ότι τα καταφέρνουν εξίσου καλά, αν όχι και καλύτερα. Άνοιξαν τον
δρόμο για τις επόμενες γενιές και απέδειξαν ότι η θέληση δεν έχει… φύλο.
Πρόκειται για τις πρώτες Ελληνίδες μηχανικούς, οι οποίες βραβεύονται σε ειδική
εκδήλωση σήμερα από την Ένωση Διπλωματούχων Ελληνίδων Μηχανικών. Η ίδια Ένωση
έφερε στο φως στατιστικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι σε απόλυτους αριθμούς
οι γυναίκες μηχανικοί αποτελούν μειοψηφία σε σχέση με τους άνδρες συναδέλφους
τους, ακόμα και σήμερα, αφού αποτελούν το 18,6% του συνόλου των μηχανικών.

Το 1923 ορκίστηκε η πρώτη γυναίκα αρχιτέκτονας. Κάποια χρόνια αργότερα, το
1928, η πρώτη χημικός-μηχανικός. Ενώ το 1983 πήρε το πτυχίο της η πρώτη
Ελληνίδα ναυπηγός-μηχανολόγος μηχανικός. Εγγεγραμμένη στα μητρώα του ΤΕΕ είναι
μόνο μια γυναίκα ναυπηγός. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά. Οι πρώτες Ελληνίδες
μηχανικοί πάντως συμβουλεύουν τις μεταγενέστερες να μη θεωρούν σε καμία
περίπτωση το φύλο τους εμπόδιο στην καριέρα τους. Επίσης «να έχουν αγάπη για
τη δουλειά τους. Να πιστεύουν στον εαυτό τους και στις δυνατότητές τους». Οι
ίδιες ακολούθησαν τον συγκεκριμένο επαγγελματικό δρόμο είτε λόγω συγκυριών,
είτε λόγω τύχης, είτε γιατί πίστευαν πραγματικά σε αυτό που έκαναν.

«Μιλάμε για το ’32»

«Το όνειρό μου ήταν να γίνω αεροπόρος. Μάλιστα ένα από τα όνειρά μου ήταν να
κάνω τον γύρο του κόσμου», λέει η Αλεξάνδρα Μωρέττη, μια από τις πολύ πρώτες
αφού πήρε το πτυχίο του αρχιτέκτονα μηχανικού το 1936. Παραδέχεται ότι το
οικογενειακό της περιβάλλον την επηρέασε στην απόφασή της αυτή. «Όλοι γύρω μου
ήταν ζωγράφοι, γλύπτες, αρχιτέκτονες, αεροπόροι. Ήταν όμως και… άντρες. Και
όταν τους ανακοίνωσα ότι εγώ, μια γυναίκα, θέλω να ακολουθήσω το επάγγελμα του
αρχιτέκτονα, αντέδρασαν πολύ. Μιλάμε για το έτος 1932».

Εκείνο το έτος «μπαίνει» στο Πανεπιστήμιο. «Γύρω μου ήταν όλο αγόρια,
συμφοιτητές μου πολύτιμοι και αγαπημένοι. Εγώ είχα περάσει πρώτη από 600
άτομα. Επίσης αποφοίτησα με τον μεγαλύτερο βαθμό από όλους τους υπόλοιπους»
θυμάται. Η φοίτησή της στο Πολυτεχνείο ήταν σημαντική και για την οικογενειακή
της ζωή. «Εκεί γνώρισα τον μετέπειτα άντρα μου. Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές
του στο Φυσικομαθηματικό τμήμα, συνέχισε στο Πολυτεχνείο» λέει.

Η ίδια δεν θυμάται καμία διάκριση από τους καθηγητές της εξαιτίας του φύλου
της. «Το αντίθετο θα έλεγα. Με αντιμετώπισαν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τους
υπόλοιπους συμφοιτητές μου».

Το 1936 πήρε το πτυχίο του αρχιτέκτονα η Αλεξάνδρα Μωρέττη. Το όνειρό της όμως ήταν να γίνει αεροπόρος

Ως… γραμματέας

Αργότερα, όμως, αναζητώντας δουλειά, όταν «χτύπησε» την πόρτα τού -τότε-
Δημοσίου έλαβε την απάντηση ότι μπορεί να προσληφθεί μόνο ως… γραμματέας
αφού τα αυστηρά γραφειοκρατικά πρωτόκολλα της εποχής δεν προέβλεπαν την
πρόσληψη γυναίκας αρχιτεκτόνισσας. «Όταν όμως ξεπεράστηκε αυτό το πρόβλημα, η
επαγγελματική μου σταδιοδρομία ήταν πολύ αποδοτική και μου πρόσφερε
ικανοποίηση» λέει. «Όλοι με όσους συνεργάστηκα μου συμπεριφέρθηκαν με πολύ
σεβασμό και πολλή κατανόηση».

Η ίδια μετράει επαγγελματικές επιτυχίες μαζί με τον σύζυγό της. «Σε όσες
συναδέλφισσές μου ξεκινούν τώρα την πορεία τους, ένα έχω να τους πω» λέει. «Να
ονειρεύονται πρώτα και μετά να σχεδιάζουν. Να μην αντιμετωπίζουν το έργο τους
σαν ένα κομμάτι χαρτί, σαν μια διεκπεραίωση, αλλά σαν ένα κομμάτι από την ίδια
τους την ψυχή».

Συγκυρίες

Για την Ευφροσύνη Σαχωλαρίδου, πάλι, η επιλογή της να ακολουθήσει το επάγγελμα
της χημικού-μηχανικού ήταν περισσότερο αποτέλεσμα συγκυριών. Πήρε το πτυχίο
της το 1948, μια εποχή δύσκολη. «Ήμουν αριστερόχειρ. Εκείνη την εποχή αυτό
εθεωρείτο μεγάλο ελάττωμα. Θυμάμαι την ίδια τη μητέρα μου αλλά και τους
δασκάλους μου να μου δένουν το αριστερό χέρι στην πλάτη προκειμένου να μην το
χρησιμοποιώ. Φυσικά δεν τα κατάφεραν αφού το δεξί μου χέρι εξακολουθούσε να
μην είναι σταθερό και εγώ φυσικά δεν μπορούσα να το χρησιμοποιήσω στο γράψιμο.
Εν τω μεταξύ ήταν προσωπική μου επιλογή να ακολουθήσω το επάγγελμα του
μηχανικού. Η μόνη σχολή που μπορούσα να πάω ήταν αυτή του χημικού-μηχανικού.
Δεν απαιτούσε πολλά σχέδια. Δεν απαιτούσε… εντατική χρήση του δεξιού μου
χεριού» θυμάται.

Οι εξετάσεις γίνονταν τότε ανά Τμήμα σχολής. «Ήταν η εποχή του πολέμου. Πείνα
και δυστυχία επικρατούσαν παντού». Εισήλθε στη σχολή το 1942, ενώ το πτυχίο
της το πήρε το 1948. «Όταν θέλεις κάτι πάρα πολύ δεν υπολογίζεις εμπόδια»
λέει. Το χαρακτηριστικό εκείνων των σπουδών ήταν το πολύ διάβασμα, με πενιχρά
όμως μέσα. «Το ότι ήμουν γυναίκα δεν με εμπόδισε καθόλου στις σπουδές μου.
Μπορώ να πω ότι με βοήθησε μετά. Όταν πήραμε το πτυχίο, τα αγόρια των τάξεών
μου πήγαν αμέσως φαντάροι. Ήταν η εποχή του τέλους του εμφυλίου. Ήταν
ταυτόχρονα και η εποχή που άρχιζε δειλά-δειλά η ανοικοδόμηση της πατρίδας μας.
Εμείς οι λιγοστές γυναίκες δεχόμασταν στην κυριολεξία μια πολιορκία από το
Δημόσιο για να αναλάβουμε δουλειές. Εγώ μαζί με έναν Τούρκο υπήκοο συμφοιτητή
μου ήμασταν οι μόνοι από τη “χρονιά” μου που είχαμε μείνει πίσω. Δεχόμασταν
βροχή τις προτάσεις αφού δεν υπήρχε μεγάλη προσφορά» λέει.

Η ίδια είχε κρατήσει για πολλά χρόνια επαφή με τους συναδέλφους της, ενώ
πιστεύει ότι την αγάπη της για τη Μηχανική την κληρονόμησε από τον πατέρα της
που ήταν αρχιμηχανικός στους Σιδηροδρόμους.

Για τη Χριστίνα Ιωαννίδου το ότι ήταν γυναίκα δεν την εμπόδισε να βρει εύκολα δουλειά. «Μέσα σε μία εβδομάδα από τότε που ήρθα στην Αθήνα εργαζόμουν», λέει

Για την Ελένη Ντινοπούλου, τοπογράφο-μηχανικό του έτους 1965, πέμπτη στη σειρά
Ελληνίδα τοπογράφο, μία από τις μεγαλύτερες χαρές της ζωής της ήταν όταν
πέρασε τις πύλες του Πολυτεχνείου. «Ένιωσα ένα δέος» θυμάται. «Δεν με
απασχόλησε, δεν σκέφτηκα καθόλου το ότι ήμουν γυναίκα και έμπαινα σε… άντρο
του άλλου φύλου. Με γοήτευε η ιδέα να μπω στη Σχολή των τοπογράφων. Ήταν η
δεύτερη επιλογή μου. Η πρώτη ήταν των πολιτικών μηχανικών. Η δυσκολία εκείνης
της εποχής ήταν το ότι δεν υπήρχε συγκεκριμένη ύλη σε κάθε μάθημα εξετάσεων.
Έπρεπε να διαβάζουμε τα πάντα» λέει.

«Τα μαθήματα στη φοιτητική μας ζωή ήταν πραγματικά πολύ ενδιαφέροντα. Ήμασταν
από τους πρώτους που ακούσαμε εκείνη την εποχή την έννοια “διαστημικό όχημα”».
Η Ελένη Ντινοπούλου υπήρξε συνδικαλίστρια, εντάχθηκε στο φοιτητικό κίνημα της
εποχής και πάλεψε για τα δικαιώματα των φοιτητών. Πιστεύει ότι το πιο
σημαντικό επίτευγμα από τις σπουδές της στο Πολυτεχνείο είναι το γεγονός ότι
εκεί έμαθε να σκέφτεται με μια σωστή μέθοδο.

Βουνό τα προβλήματα στην αναζήτηση εργασίας

«Αντιμετώπισα υπερβολικές δυσκολίες στην ανεύρεση εργασίας εξαιτίας του φύλου
μου», λέει η Κατερίνα Ντασκαγιάννη, η πρώτη Ελληνίδα ναυπηγός-μηχανολόγος
μηχανικός που πήρε το πτυχίο της το 1983. «Το γεγονός ότι μέχρι τις αρχές της
δεκαετίας του 1980 δεν υπήρχαν γυναίκες στον τομέα μου, το θεωρώ απόλυτα
φυσιολογικό. Πίστευαν ότι δεν θα είχαν τη δυνατότητα να βρουν δουλειά» λέει
παρουσιάζοντας μια άλλη όψη των συνθηκών εργασίας των Ελληνίδων μηχανικών. «Η
μετέπειτα δική μου πορεία αποδεικνύει ότι μάλλον είχαν δίκιο».

Η δική της προσωπική ιστορία ξεκινά από την υπερβολική… αγάπη που είχε προς
τη θάλασσα. «Εκείνη την εποχή, τέλη της δεκαετίας του ’70, πίστευα ότι στη
θάλασσα βρίσκεται το επαγγελματικό μου μέλλον. Συνδύασα την αδυναμία μου προς
το υγρό στοιχείο με την αγάπη μου για τη Μηχανική». Στα χρόνια των σπουδών της
δεν αντιμετώπισε κανένα πρόβλημα εξαιτίας του ότι ήταν γυναίκα. «Αντίθετα,
όταν έψαχνα για δουλειά τα προβλήματα ήταν βουνό. Οι δικαιολογίες που
εισέπραττα σε κάθε αίτησή μου για δουλειά είναι ότι δεν θα μπορούσα να
επιβληθώ στους υπόλοιπους εργαζόμενους, ότι δεν θα μπορώ να σκαρφαλώνω στα
καράβια κ.λπ., κ.λπ.», τονίζει, ενώ συμβουλεύει τις γυναίκες να το
ξανασκεφτούν πριν αποφασίσουν να ακολουθήσουν αυτή την καριέρα.

Στην πρώην Σοβιετική Ένωση σπούδασε η Ελευθερία Κόλλια, η δεύτερη Ελληνίδα ηλεκτρονικός μηχανικός. «Μόλις επέστρεψα στην πατρίδα, συνειδητοποίησα ότι στην ειδικότητά μου οι γυναίκες ήταν πολύ λίγες», λέει

Η ζωή της Ελευθερίας Κόλλια τα έφερε έτσι ώστε να είναι η πρώτη Ελληνίδα
ηλεκτρονικός μηχανικός. Αποφοίτησε το 1961. Όμως οι σπουδές της δεν έγιναν καν
στη χώρα μας. «Ήμουν ένα από τα παιδιά του εμφυλίου. Μεγάλωσα και σπούδασα
στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Στο Πανεπιστήμιο της Τασκένδης υπήρχε ο κλάδος των
τηλεπικοινωνιών, τον οποίο ακολούθησα. Εκεί ολοκλήρωσα τις σπουδές μου. Όμως
πέρασα και από το Πολυτεχνείο μετά την επιστροφή μου στην πατρίδα» λέει. Στην
πρώην Σοβιετική Ένωση υπήρχαν πολλές κοπέλες στην ίδια με τη δική της
επιστημονική κατεύθυνση. «Εδώ στην Ελλάδα τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Στη
δουλειά μου, αργότερα, ήμουν μόνη σε ένα τμήμα με άντρες όλους τους υπόλοιπους
συναδέλφους μου. Δεν αντιμετώπισα όμως το παραμικρό πρόβλημα. Είχαμε μια
άριστη συνεργασία σε όλους τους τομείς».

Για τη Χριστίνα Ιωαννίδου, τέλος, τα πράγματα ήταν λίγο διαφορετικά. Η τρίτη
στη σειρά μεταλλουργός μηχανικός στη χώρα μας, αποφάσισε να ασχοληθεί με τη
συγκεκριμένη επιστήμη λόγω της αγάπης που έτρεφε στην.. ύπαιθρο και στη φύση.
«Οι σπουδές μου με ενθουσίασαν. Οι καθηγητές με λάτρευαν, με είχαν στα
όπα-όπα. Το ίδιο και οι συμφοιτητές μου». Πιστεύει ότι το φύλο δεν αποτελεί
εμπόδιο στην καριέρα ενός ανθρώπου, αρκεί αυτός να έχει τη διάθεση, το μεράκι
και την αποφασιστικότητα που απαιτείται.